Σεραφείμ Κοτρώτσος

Και συνέχισε: «Αυτοί οι οποίοι έχουν ασκήσει εξωτερική πολιτική και δεν έχουν να δείξουν κάτι συγκεκριμένο, θα συνιστούσα να μην μεταμορφώνονται ξαφνικά σε επικριτές από την ασφάλεια και την απόσταση του πληκτρολογίου». Μπορεί να αξιοποίησε την “ειδική” αναφορά, από την δημοσιογράφο, στην κριτική που ασκεί εδώ και καιρό ο πανεπιστημιακός και πρώην υφυπουργός Εξωτερικών των κυβερνήσεων Καραμανλή, ωστόσο είναι σαφές ότι ο Κυριάκος Μητσοτάκης δεν έχει αγωνία για την πολιτική επιδραστικότητα που έχουν τα συχνά σχόλια του Γιάννη Βαληνάκη.

Ο στόχος της αιχμηρής (και ειρωνικής) δήλωσης του πρωθυπουργού ήταν ο ίδιος ο Κώστας Καραμανλής, ο οποίος μόλις πριν μερικές εβδομάδες είχε επισημάνει τον κίνδυνο να περιπέσει η Ελλάδα σε καθεστώς ομηρείας της Τουρκίας, και είχε διαφωνήσει με αυτό που εκείνος περιγράφει ως “πολιτική κατευνασμού”.

Το γεγονός ότι αυτή τη στιγμή -“βαθύς Ιούλιος”- ο κ. Μητσοτάκης αποδομεί την εξωτερική πολιτική των κυβερνήσεων της Ν.Δ υπό τον Καραμανλή στα ελληνοτουρκικά, είναι, αν μη τι άλλο, περίεργο. Και ίσως είναι και ριψοκίνδυνο, δεδομένου ότι την στρατηγική εκείνης της πολιτικής στα ελληνοτουρκικά δεν εκπόνησε και δεν υλοποίησε ο καθηγητής Βαληνάκης- στο κάτω-κάτω, υφυπουργός ήταν.Τα πρόσωπα που συναποφάσιζαν την ελληνική στάση απέναντι στην Τουρκία ήταν ο ίδιος ο Καραμανλής, και οι δύο υπουργοί Εξωτερικών εκείνης της περιόδου: ο Πέτρος Μολυβιάτης (τον οποίο άπαντες- και ο πρωθυπουργός– αποχαιρέτισαν σχετικά πρόσφατα με εγκώμια για την σφραγίδα που έβαλε στην ελληνική διπλωματία), και η Ντόρα Μπακογιάννη. Σαφές;

Η έμμεση επίθεση στην εξωτερική πολιτική της διακυβέρνησης της Ν.Δ από το 2004 μέχρι το 2009 στοχεύει, ωστόσο, δε κάτι κατά πολύ υπέρτερο της όποιας κριτικής Βαληνάκη. Απαντά σε μία ολόκληρη σχολή σχετικά με την άσκηση εξωτερικής πολιτικής που εκτείνεται από τον Καραμανλή και τη Ντόρα, και φτάνει -σήμερα- στο Νίκο Δένδια.

“Σχολή” που επιδεικνύει εσχάτως έντονη κινητικότητα: α. οι εσωκομματικές ζυμώσεις στη Ν.Δ που αναδεικνύουν υποψήφιους διαδόχους, και, επιπλέον, οι ολοένα και συχνότερες παρεμβάσεις του υπουργού Άμυνας, β. η, φαινομενικά αθώα, απόφαση του Καραμανλή να αποκτήσει, αίφνης, διαδικτυακό βήμα (karamanlis.gr), γ. το υπό ίδρυση νέο κόμμα Σαμαρά με “πατριωτικό” πρόσημο.

Ακόμα κι αυτό, ωστόσο, εάν συνιστά πλέγμα λόγων που αιτιολογούν τις βολές Μητσοτάκη κατά της διακυβέρνησης Καραμανλή, ως προς τα ελληνοτουρκικά, δεν δικαιολογεί σε πρώτη ανάγνωση την επιλογή, χρονικά, και πολιτικά.

Μπορεί να απέτυχε η πολιτική των “ήρεμων νερών” εξαιτίας της κλιμάκωσης των τουρκικών προκλήσεων, είτε απευθείας, είτε “δι’ αντιπροσώπων” (Λιβύη), μπορεί, επιπλέον, η στρατηγική της Τουρκίας να αποφέρει κέρδη με την πρώτη φάση της συμμετοχής στο SAFE, την συμφωνία με Λονδίνο και Βερολίνο για τα Eurofighter (ίσως και με τους Meteor, εφόσον ανάψει το πράσινο φως και το Παρίσι), μπορεί, ακόμα, να παραπέμπεται η υπόθεση της πόντισης του καλωδίου της ηλεκτρικής διασύνδεσης σε ευνοϊκότερες “γεωπολιτικές συνθήκες”, όμως η κυβέρνηση είναι σχετικά εύκολο (;) να κλιμακώσει λίγο τους τόνους με την Τουρκία και να παραπέμψει στις καλένδες τις εκκρεμότητες.

Μόνο εάν ο πρωθυπουργός γνωρίζει ότι η κατάσταση θα γίνει δυσμενέστερη ως προς τα εθνικά μας συμφέροντα και θα κληθεί να λάβει δύσκολες αποφάσεις θα μπορούσε να αιτιολογηθεί η απόφαση να βάλει απέναντί του, όχι πιά τους “καραμανλικούς”, αλλά τον ίδιο τον Καραμανλή, ακόμα και τη Ντόρα Μπακογιάννη.

Την ώρα, ωστόσο, που η Ν.Δ θα δώσει τον νυν υπέρ πάντων αγώνα της αυτοδυναμίας την άνοιξη του 2027 (ουσιαστικά, ο ζωτικός πολιτικός χρόνος για την κυβέρνηση είναι λιγότερος από 18 μήνες), το να βάζει ο πρωθυπουργός απέναντί του ένα σημαντικό τμήμα της παράταξης, και μάλιστα αμφισβητώντας τις επιδόσεις και την αποτελεσματικότητά του στα εθνικά θέματα, ενέχει κινδύνους.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης φαίνεται να κάνει μία κρίσιμη επιλογή με σημαντικό ρίσκο: “μόνος μου και όλοι σας”. Εφόσον δεν υπάρξει ριζική αναδιάρθρωση του πολιτικού σκηνικού με την ανάδυση νέων κομμάτων, και παραμείνει ως έχει (δηλαδή, με αντιπολίτευση που δεν δύναται να εκπροσωπήσει το αφήγημα της πολιτικής αλλαγής), είναι πιθανό να κερδίσει, έστω και δύσκολα, το στοίχημα. Σε αντίθετη περίπτωση, το ρίσκο αυξάνει, οι πρωτοβουλίες, πάντως, του ανήκουν σε μεγάλο βαθμό. Σαν τα λευκά πιόνια στο σκάκι, όπως είπε.

“Η διαπραγμάτευση δεν είναι αυτοσκοπός. Και όσοι προτάσσουν ως κέρδος από μια τέτοια διαπραγμάτευση την αποφυγή πολέμου θα πρέπει να ξέρουν ότι με υποχωρήσεις σε τέτοια ζητήματα δεν εξαγοράζεται η ειρήνη”, είπε χαρακτηριστικά ο κ. Καραμανλής. Στην δε ομιλία του έκανε αναφορά σε παρόμοιες (με τις δικές του και του συγγραφέα) απόψεις του Αντώνη Σαμαρά.

Τα βασικά σημεία της ομιλίας Καραμανλή:

• …όσοι προτάσσουν ως κέρδος από μια τέτοια διαπραγμάτευση την αποφυγή πολέμου θα πρέπει να ξέρουν ότι με υποχωρήσεις σε τέτοια ζητήματα δεν εξαγοράζεται η ειρήνη. Αντίθετα, η χώρα καθίσταται όμηρος των αυθαίρετων τακτικών της Τουρκίας και της ανοίγει την όρεξη για περισσότερες παράνομες διεκδικήσεις.
• Δυστυχώς, η Τουρκία έχει καταφέρει να μας εμφυσήσει το δίλημμα υποχωρήσεις ή πόλεμος. Με τον τρόπο αυτό επιδιώκει – και σε κάποιες περιπτώσεις καταφέρνει – να αποκομίσει κέρδη, χωρίς να πέσει σφαίρα. Όσο, μάλιστα, η Ελλάδα δεν αντιδρά ή αντιδρά με φοβικότητα, η Τουρκία διευρύνει τις απαιτήσεις της.
• …κάποιοι στην Ελλάδα, καλοπροαίρετοι θα πω εγώ, με καλή διάθεση, επαναλαμβάνουν ουσιαστικά τα επιχειρήματα της Τουρκίας. Είναι μια σχολή σκέψης που μας λέει να δείξουμε κατανόηση και στις «εύλογες» ανησυχίες της Τουρκίας. Μας λένε ότι έχει και η Τουρκία δικαιώματα στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Και ότι η Τουρκία αντιδρά με προκλήσεις, γιατί εμείς την κάνουμε να νοιώθει περικυκλωμένη
• Κάποιοι πάλι λένε για συνεκμετάλλευση. Αλλά συνεκμετάλλευση πού; Σε όλο το Αιγαίο; Ή συνεκμετάλλευση, εφόσον θα είναι όλα σαφώς οριοθετημένα με βάση το Διεθνές Δίκαιο, εκεί και μόνον εκεί που ενδεχομένως συμπίπτουν τα όριά μας, αν και εφόσον επιβάλλεται από τα ευρήματα, και με βάση τα αντίστοιχα ποσοστά;
• Παρεμφερείς απόψεις διατυπώνουν ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας Προκόπης Παυλόπουλος, ο πρώην Πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς, ο κορυφαίος της ελληνικής διπλωματίας Πρέσβυς Πέτρος Μολυβιάτης και πολλοί άλλοι από όλο το πολιτικό ή ακαδημαϊκό φάσμα.
• …οφείλουμε να βάλουμε στην άκρη τις μεμψιμοιρίες, την μικροπολιτική, την διχόνοια και να βρούμε την δύναμη να προτάξουμε ενωμένοι τον καλύτερό μας εαυτό. Με όραμα, στρατηγική και ομοψυχία.

Ολόκληρη η ομιλία του πρώην πρωθυπουργού

Ομιλία του πρώην Πρωθυπουργού κ. Κώστα Καραμανλή,
στην παρουσίαση του βιβλίου
του Καθηγητή, πρώην Υφ. Εξωτερικών Γιάννη Βαληνάκη:
«ΓΙΑ ΜΙΑ ΝΕΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΑ»

Με ιδιαίτερη χαρά παίρνουμε στα χέρια μας το καινούργιο βιβλίο του Γιάννη Βαληνάκη. Στο πρόσωπο του συγγραφέα συναντάται ένας σπάνιος συνδυασμός χαρακτηριστικών. Η βαθιά, επί σαράντα και πλέον έτη, γνώση των διεθνών σχέσεων και της εξωτερικής πολιτικής σε ακαδημαϊκό επίπεδο, με την άμεση εμπειρία χειρισμού των περίπλοκων αυτών θεμάτων ως κυβερνητικού στελέχους επί πεντέμιση χρόνια. Ο Βαληνάκης ούτε θεωρητικολογεί, ως από καθ’ έδρας απόμακρος σχολιαστής των εξελίξεων, ούτε αντιδρά κατά το δοκούν και κατά τις ανάγκες, επικοινωνιακές ή πραγματικές, ως πολιτικός της σειράς. Αξιοποιώντας με άνεση το μεγάλο αυτό συγκριτικό πλεονέκτημα, της σύζευξης δηλαδή της ιστορικής και διεθνοπολιτικής γνώσης με την προσωπική εμπλοκή του στην εμπράγματη πολιτική, καταθέτει μια σπάνιας αξίας άποψη για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις.

Πρόκειται ουσιαστικά για μια εξόχως ενδιαφέρουσα πρόταση για μια νέα «ολιστική» στρατηγική έναντι της Τουρκίας, με απώτερο στόχο την ανάσχεση και ακύρωση της αναθεωρητικής και ηγεμονικής στρατηγικής της, όπως αναδύεται από το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας». Το μεγάλο πλεονέκτημα αυτής της πρότασης είναι ότι δεν είναι θεωρητική, αλλά ξεκάθαρα πρακτική και συγκεκριμένη.

Είναι φανερό ότι το βιβλίο είναι αποτέλεσμα ενδελεχούς έρευνας και συνεκτίμησης όλων των δεδομένων. Το αποτέλεσμα αυτό προκύπτει, επίσης, από δοκιμασμένες τακτικές στο πεδίο, διπλωματική και διαπραγματευτική τεχνική, αλλά και επίπονη αναζήτηση ιδεών και προτάσεων. Καταφέρνει, έτσι, να προσφέρει έναν οδηγό, μια πραγματική στρατηγική απέναντι στην Τουρκία. Συνολική και λεπτομερή, οραματική και με φιλόδοξους στόχους, αλλά και ρεαλιστική. Ακόμη και αν κανείς δεν συμφωνεί με όλες τις προσεγγίσεις του. Συγχρόνως, προσφέρει ένα όραμα για την Ελλάδα του μέλλοντος, στο πλαίσιο των διαφαινόμενων γεωπολιτικών ανακατατάξεων και εξελίξεων, με αξιοποίηση όλου του δυναμικού και των πλεονεκτημάτων της, ιδιαίτερα ως ενεργειακού κόμβου.

Το βιβλίο αυτό προσφέρει και μια ακόμα υπηρεσία. Είναι μια εύγλωττη απάντηση σε όσους μιλούν για «σχολή της ακινησίας». Σε όσους αποκαλούν αδράνεια και αποφυγή πρωτοβουλιών, τον αγνό πατριωτισμό, την υπεράσπιση των δικαιωμάτων και των συμφερόντων της χώρας και την ανυποχώρητη στάση μπροστά στις παράλογες και παράνομες απαιτήσεις της Τουρκίας. Αλλά ακόμα ακόμα και σε όσους τα αποκαλούν όλα αυτά γραφικότητα. Πρωτοβουλίες, όμως, και κινητικότητα δεν συνιστούν οι υποχωρήσεις σε ζωτικά μας συμφέροντα και μονομερή δικαιώματα, τα οποία εξάλλου είναι και κατοχυρωμένα από το Διεθνές Δίκαιο, όπως είναι η επέκταση των χωρικών μας υδάτων. Η καινοφανής θεωρία ότι, αν δεν προσφέρουμε σοβαρά ανταλλάγματα από τα μονομερή δικαιώματά μας στην Τουρκία, αυτή δεν θα έχει λόγο να διαπραγματευτεί μαζί μας είναι πρωτοφανής στα διεθνή χρονικά.

Η διαπραγμάτευση δεν είναι αυτοσκοπός. Και όσοι προτάσσουν ως κέρδος από μια τέτοια διαπραγμάτευση την αποφυγή πολέμου θα πρέπει να ξέρουν ότι με υποχωρήσεις σε τέτοια ζητήματα δεν εξαγοράζεται η ειρήνη. Αντίθετα, η χώρα καθίσταται όμηρος των αυθαίρετων τακτικών της Τουρκίας και της ανοίγει την όρεξη για περισσότερες παράνομες διεκδικήσεις.

Αλλά και σε ζητήματα που το Διεθνές Δίκαιο μας καλεί να διαπραγματευτούμε ,όπως είναι οι ΑΟΖ, και που θα έπρεπε, όπως κάνουν όλες οι χώρες του κόσμου, να προσέλθουμε με το μέγιστο των διεκδικήσεών μας, δεν συνιστούν πρωτοβουλίες οι εκ των προτέρων παραχωρήσεις. Και, μάλιστα, χωρίς ανταλλάγματα. Δυστυχώς, η Τουρκία έχει καταφέρει να μας εμφυσήσει το δίλημμα υποχωρήσεις ή πόλεμος. Με τον τρόπο αυτό επιδιώκει – και σε κάποιες περιπτώσεις καταφέρνει – να αποκομίσει κέρδη, χωρίς να πέσει σφαίρα. Όσο, μάλιστα, η Ελλάδα δεν αντιδρά ή αντιδρά με φοβικότητα, η Τουρκία διευρύνει τις απαιτήσεις της.

Το έχω ξαναπεί, δεν αμφισβητώ τον πατριωτισμό κανενός. Αλλά κάποιοι στην Ελλάδα, καλοπροαίρετοι θα πω εγώ, με καλή διάθεση, επαναλαμβάνουν ουσιαστικά τα επιχειρήματα της Τουρκίας. Είναι μια σχολή σκέψης που μας λέει να δείξουμε κατανόηση και στις «εύλογες» ανησυχίες της Τουρκίας. Μας λένε ότι έχει και η Τουρκία δικαιώματα στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Και ότι η Τουρκία αντιδρά με προκλήσεις, γιατί εμείς την κάνουμε να νοιώθει περικυκλωμένη. Μα το Αιγαίο είναι κατάσπαρτο από ελληνικά νησιά!

Η γεωγραφία είναι αυτή που επιβάλλει τη συνέχεια του ελληνικού χώρου! Κανείς δεν απέκλεισε την Τουρκία από το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο και κανείς δεν αρνήθηκε τα δικαιώματά της στις περιοχές αυτές. Τα δικαιώματα εκείνα, βεβαίως, που απορρέουν από το Διεθνές Δίκαιο, από τις Συνθήκες, από τη γεωγραφία την ίδια! Άλλο επιχείρημα που προβάλλεται είναι ότι εμείς επιδεικνύουμε μαξιμαλισμό. Ότι θέλουμε να εξαντλήσουμε τα όσα προβλέπει η Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας, χωρίς πνεύμα συμβιβασμού. Μα, ασφαλώς, όπως καταδεικνύεται και στο βιβλίο, σε κάθε διαπραγμάτευση πας με το μέγιστο των όσων προβλέπει το Διεθνές Δίκαιο! Η διεθνής σκηνή, η εξωτερική πολιτική, είναι σκληρή και όλα τα κράτη προσπαθούν να μεγιστοποιήσουν τα οφέλη τους. Και αυτό ακριβώς οφείλει να κάνει και η Ελλάδα.

Αλλά και η θεωρία ότι, όσο περνάει ο καιρός, η θέση μας επιδεινώνεται ή ότι δεν αξιοποιούμε και τα λίγα που θα μπορούσαμε να έχουμε με την προσδοκία των πολλών είναι, επίσης, καινοφανής. Τα ζητήματα αυτά είναι ζωτικά για τη χώρα μας και τα οφέλη ή οι επιπτώσεις από την έκβασή τους θα συνοδεύουν την Ελλάδα στο διηνεκές. Δεν είναι λύση το να τα υπονομεύσουμε μακροπρόθεσμα, για να κερδίσουμε το όποιο όφελος τώρα. Λέγεται, μάλιστα, ότι ο χρόνος λειτουργεί εναντίον μας, ότι όσο δεν λύνουμε το ένα, η Τουρκία προσθέτει συνεχώς νέες διεκδικήσεις. Όμως το πακέτο των τουρκικών διεκδικήσεων ήταν και είναι ενιαίο. Μπορεί να το ξεδιπλώνει σταδιακά, αλλά η στόχευση ήταν και είναι πάντα η ίδια. Και αυτήν την στόχευση μάς την περιγράφει ευθαρσώς το όραμα της Γαλάζιας Πατρίδας που κωδικοποιεί τις διαχρονικές διεκδικήσεις της Τουρκίας. Επομένως, δεν θα ήταν λιγότερες οι διεκδικήσεις αυτές, αν συμβιβαζόμασταν και τις σταματούσαμε κάπου στο χρόνο. Αντιθέτως, χρειαζόμαστε μια μακροπρόθεσμη στρατηγική, στα χνάρια αυτής που περιγράφεται στο βιβλίο που παρουσιάζεται σήμερα, προκειμένου να αναχαιτίσουμε κάποια στιγμή τις βλέψεις της Τουρκίας και να δρέψουμε από τη διαπραγμάτευση τα μέγιστα δυνατά οφέλη για την πατρίδα μας.

Κάποιοι πάλι λένε για συνεκμετάλλευση. Αλλά συνεκμετάλλευση πού; Σε όλο το Αιγαίο; Ή συνεκμετάλλευση, εφόσον θα είναι όλα σαφώς οριοθετημένα με βάση το Διεθνές Δίκαιο, εκεί και μόνον εκεί που ενδεχομένως συμπίπτουν τα όριά μας, αν και εφόσον επιβάλλεται από τα ευρήματα, και με βάση τα αντίστοιχα ποσοστά;

Το ζήτημα, όμως, γενικά, είναι άλλο. Είναι το πώς διαβάζουμε την Τουρκία. Γιατί το πώς διαβάζουμε την Τουρκία είναι εκείνο που θα υπαγορεύσει και το πώς θα πρέπει να ανταποκριθούμε στις προκλήσεις που τίθενται από τις πρακτικές της Άγκυρας. Και εδώ πιστεύω ότι από κάποιους, τόσο εντός όσο και εκτός Ελλάδας, γίνεται λάθος ανάγνωση της Τουρκίας. Γιατί το πρόβλημα δεν είναι το αν θα κάνουμε αυτήν ή εκείνη την παραχώρηση, αυτόν ή εκείνο τον συμβιβασμό, προκειμένου να επικρατήσει επιτέλους η ειρήνη και η συνεργασία μεταξύ των δύο χωρών. Η σωστή ανάγνωση της Τουρκίας, η οφθαλμοφανής, η αυταπόδεικτη, είναι ότι είναι μια χώρα αναθεωρητική, όπως αναλύεται διεξοδικά και στο βιβλίο. Η Τουρκία μάς το λέει με χίλιους δυο τρόπους. Μάς το λέει συνεχώς. Ότι αυτό που την ενδιαφέρει είναι να αλλάξει το καθεστώς στην περιοχή. Να διορθώσει τις «αδικίες» που θεωρεί ότι έχουν γίνει ιστορικά εις βάρος της. Είναι μια χώρα, βασικός, διαχρονικός, στόχος της οποίας είναι η ηγεμονία στην περιοχή. Πλέον, όμως, έχει ντύσει τις πάγιες επιδιώξεις της και με έναν θεωρητικό μανδύα, αυτόν της Γαλάζιας Πατρίδας που από εδώ και στο εξής θα διδάσκεται και στη νέα γενιά της Τουρκίας στα σχολεία. Η Γαλάζια Πατρίδα μάς λέει από μόνη της τι επιδιώκει η Τουρκία. Δεν χρειάζεται να πάμε πολύ μακριά. Ας δούμε μόνο τον χάρτη της Γαλάζιας Πατρίδας και θα καταλάβουμε. Και ο λόγος που η Τουρκία κλιμακώνει τις προσπάθειές της τα τελευταία χρόνια είναι γιατί θεωρεί ότι τώρα την ευνοεί το διεθνές περιβάλλον. Η μεταπολεμική αρχή του απαραβιάστου των συνόρων βάλλεται πλέον από παντού. Ακούγεται παράδοξο, αλλά εύγλωττο παράδειγμα της επικίνδυνης τροπής που παίρνουν πλέον τα πράγματα είναι ότι έχει ανοίξει συζήτηση ακόμα και για επαναχάραξη των συνόρων των ΗΠΑ με ενσωμάτωση της Γροιλανδίας και του Καναδά. Επιπλέον, το διεθνές περιβάλλον έχει γίνει περισσότερο πολύ-πολικό, δίνει μεγαλύτερη ευχέρεια δράσης σε περιφερειακούς δρώντες, ενώ ταυτόχρονα η Τουρκία διακρίνει την απροθυμία των ΗΠΑ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης να παρέμβουν δυναμικά στην περιοχή. Και αυτές οι εκτιμήσεις της Άγκυρας δεν αφορούν μόνο τη χώρα μας. Η Τουρκία εισβάλλει και παρεμβαίνει παντού στη γειτονιά μας.

Ηχηρός μάρτυρας των προθέσεων της Τουρκίας είναι η ανάμειξή της στις εξελίξεις στη Συρία. Είναι εξωφρενικό ότι η ίδια η Άγκυρα παραδέχθηκε ότι οι εξελίξεις αυτές δρομολογήθηκαν ως απάντηση στην άρνηση του προηγούμενου συριακού καθεστώτος να συναποφασίσει το μέλλον της χώρας του με την Τουρκία. Και είναι ακριβώς αυτό ενδεικτικό του πώς βλέπει η Τουρκία το ρόλο της και το μέλλον της στην περιοχή. Αναθεωρητικό και ηγεμονικό, αλλάζοντας δηλαδή την υπάρχουσα τάξη πραγμάτων και επιφυλάσσοντας ηγετικό ρόλο για τον εαυτό της, με γειτονικά κράτη δορυφόρους ή – στην καλύτερη περίπτωση – κράτη που θα συναποφασίζουν με την Τουρκία όσα εσωτερικά τους ζητήματα θεωρεί η Άγκυρα ότι την αφορούν. Το ίδιο καταδεικνύει και η ανάμειξη της Τουρκίας στη Λιβύη. Με δική της παρέμβαση, έκλινε η πλάστιγγα υπέρ της μίας παράταξης των εμπολέμων, με αποτέλεσμα η Τρίπολη να εξαρτάται πλέον από την Τουρκία, κάτι που οδήγησε, ως γνωστόν, και στο εντελώς παράλογο και παράνομο Τουρκο-Λιβυκό Μνημόνιο. Με τον ίδιο τρόπο λειτουργεί η Άγκυρα και σε ότι αφορά το Αιγαίο, τη Θράκη και την Κύπρο, όπου απαιτεί να συναποφασίζει με την Ελλάδα και την Κυπριακή Δημοκρατία.

Ειδικά για τον άξονα Θράκης – Αιγαίου – Κύπρου, ο οποίος αποτελεί τον προμαχώνα του Ελληνισμού και τον οποίο επιχειρεί να διεμβολίσει η Γαλάζια Πατρίδα, το βιβλίο κάνει συγκεκριμένες προτάσεις. Μέτρα για τη Θράκη αναπτυξιακά και δημογραφικής ενίσχυσης, αλλά και εξουδετέρωσης της επικίνδυνης τουρκικής επιρροής. Μέτρα αναπτυξιακά και ενίσχυσης της οικονομικής δραστηριότητας για τα νησιά του Αιγαίου, αλλά και επιστροφής σε αυτά των μόνιμων κατοίκων τους ή των απογόνων τους. Και αμυντική ενίσχυση της Κύπρου, αλλά και μια λύση του Κυπριακού που δεν θα την καθιστά όμηρο της Τουρκίας και Δούρειο Ίππο της Άγκυρας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ιδιαίτερη επισήμανση γίνεται στο γεγονός ότι η μεγάλη επιτυχία του 2004 ήταν η ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση και όχι η ένταξη της Κύπρου του Σχεδίου Ανάν που θα την καθιστούσε εξαρτώμενη από την Τουρκία. Και άρα η δυνατότητα να αξιοποιήσει η Κύπρος την ένταξή της για την ενίσχυση της γεωπολιτικής της θέσης και για μια καλύτερη λύση του Κυπριακού.

Ορθότατα εξηγεί ο Βαληνάκης ότι δεν διαβάζουν σωστά την Τουρκία όσοι επαναλαμβάνουν ότι η Άγκυρα μάς απειλεί για εσωτερική κατανάλωση και ότι επιθυμεί και εκείνη την ειρήνη και τη σταθερότητα. Αυτός ο εφησυχασμός είναι που συνιστά την αδράνεια στην εξωτερική πολιτική. Γιατί υποτιμώντας την πολύ πραγματική απειλή οδηγεί στην αυταπάτη ότι, με τον διάλογο με την Άγκυρα, τη δημιουργία κλίματος εμπιστοσύνης και κάποιες υποχωρήσεις, θα αποφύγουμε τις εντάσεις ή και τον πόλεμο. Όμως δεν είναι μονόδρομος το ψευδοδίλλημα διάλογος και υποχωρήσεις ή πόλεμος. Ο Βαληνάκης αναλύει και έναν άλλο δρόμο. Μια συνολική, διεκδικητική στρατηγική, για την υπεράσπιση των ελληνικών συμφερόντων και για την αποκόμιση του μεγαλύτερου δυνατού κέρδους από τη διαπραγμάτευση. Με αρωγό την ταυτόχρονη ισχυροποίηση της θέσης της Ελλάδας τόσο γεωπολιτικά όσο και με μακροπρόθεσμο, συνεπή και σοβαρό σχεδιασμό στρατιωτικής αποτροπής και αμυντικής θωράκισης.

Και θέλω εδώ να επισημάνω κάποια σημεία που αφορούν τις τακτικές που προτείνει ο Βαληνάκης. Το πρώτο αφορά το διάλογο με την Τουρκία. Εξηγεί διεξοδικά ότι έχει επιχειρηθεί η δαιμονοποίηση της υπεράσπισης των συμφερόντων μας και της αποκόμισης κέρδους από τη διαπραγμάτευση. Και αυτό κινδυνεύουμε να μας σύρει σε έναν διάλογο, χωρίς δικές μας επιδιώξεις και χωρίς δική μας ατζέντα. Επικεντρωμένοι αποκλειστικά στο να αποκρούσουμε την παράλογη και παράνομη τουρκική ατζέντα, βρισκόμαστε συνεχώς σε θέση άμυνας. Συγχρόνως, τονίζει ότι τα λεγόμενα «ήρεμα νερά» δεν μπορεί να είναι αυτοσκοπός, καθώς δεν πρόκειται να έχουν διάρκεια, εφόσον δεν συνοδευτούν από την κατάλληλη δική μας στρατηγική για την αντιμετώπιση των τουρκικών βλέψεων. Και αυτό γιατί, για την Τουρκία, εξασφαλίζουν απλά το χρόνο που χρειάζεται για να επιτύχει αυτά που επιδιώκει από τις ΗΠΑ και την Ευρωπαϊκή Ένωση και να επανέλθει ενισχυμένη με την ίδια επιθετικότητα εναντίον μας. Γι’ αυτό οφείλουμε να αξιοποιήσουμε τα λεγόμενα «ήρεμα νερά», προκειμένου να εφαρμόσουμε μια στρατηγική για ανάσχεση της τουρκικής επιθετικότητας, ζητώντας προς αυτήν την κατεύθυνση ανταλλάγματα από την Τουρκία μέσω της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των ΗΠΑ και ενισχύοντας, στο ίδιο διάστημα, τη στρατιωτική αποτροπή μας.

Το δεύτερο σημείο που θα ήθελα να επισημάνω είναι οι προτάσεις του βιβλίου για την αξιοποίηση των συμμαχιών μας. Ένας διάλογος που επικεντρώνεται εκ μέρους μας αποκλειστικά στο διμερές επίπεδο και δεν αξιοποιεί τη θέση μας στην Ευρωπαϊκή Ένωση και τις σχέσεις μας με τις ΗΠΑ οδηγεί σαφώς σε εγκατάλειψη ενός μεγάλου πλεονεκτήματός μας και λειτουργεί προς όφελος της Τουρκίας. Αντιθέτως, είναι ζωτικής σημασίας να αναδεικνύεται συνεχώς η απειλή που σαφέστατα αποτελεί η Τουρκία έναντι της εδαφικής μας ακεραιότητας, όπως άλλωστε εκφράζεται συνεχώς από την ίδια, αλλά και με το casus belli. Πολλώ δε μάλλον όταν όλη η Δύση έχει συστρατευτεί σε ένα σύσσωμο αγώνα στο πλευρό της Ουκρανίας, μιας χώρας εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης και ΝΑΤΟ. Υπό αυτό το πρίσμα, και οποιαδήποτε ένταξη της Τουρκίας στα αμυντικά σχήματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι αδιανόητη. Η σοβαρότητα της απειλής που αντιμετωπίζουμε μετριέται από εταίρους και συμμάχους και από τη δική μας αποφασιστικότητα και θα πρέπει να αναδεικνύεται από εμάς, με τρόπο απόλυτο και χωρίς το σύμπλεγμα ότι δήθεν είμαστε συνεχώς ο «ενοχλητικός» εταίρος.

Το τελευταίο σημείο που θα ήθελα να τονίσω είναι η σημασία της αμυντικής μας θωράκισης που αναλύεται στο βιβλίο. Αυτή δεν θα πρέπει να εξαρτάται από τις κατά καιρούς και χωρίς έρεισμα αισιόδοξες εκτιμήσεις για την πορεία των ελληνοτουρκικών σχέσεων. Δυστυχώς, η Τουρκία είναι και θα είναι ένας δύσκολος γείτονας. Και, για την Ελλάδα, η ανάγκη αποτροπής είναι αδιαπραγμάτευτη, όπως είναι και η ανάγκη ετοιμότητας ακόμη και για το πιο αδιανόητο σενάριο, αυτό της σύγκρουσης. Και, φυσικά, κανένας απολύτως λόγος δεν μπορεί να γίνεται περί αποστρατιωτικοποίησης των νησιών μας. Αντιθέτως, υπογραμμίζεται ότι τα όποια σενάρια εφησυχασμού «εκπαιδεύουν» και την ελληνική κοινωνία στο να υποτιμά την απειλή και να θεωρεί τους εξοπλισμούς και τη στρατιωτική θητεία ως ένα περιττό βάρος. Και αυτό είναι μια πολυτέλεια που η Ελλάδα δεν την έχει.

Γίνεται επίσης στο βιβλίο αναφορά σε μια σειρά από εμβληματικές πρωτοβουλίες που ανελήφθησαν από την κυβέρνησή μας. Ανατρέποντας το μέχρι τότε δόγμα της ακινησίας στο θέμα ΑΟΖ έως ότου βρισκόταν λύση με την Τουρκία, και προκρίνοντας την άμεση διαπραγμάτευση για οριοθέτηση ΑΟΖ με όλους τους γείτονές μας, αφήνοντας την Τουρκία για το τέλος. Επιπλέον, ορίζοντας ως αντικείμενο της διαπραγμάτευσης την ευρύτερη έννοια της ΑΟΖ έναντι της μέχρι τότε περιοριστικής έννοιας αποκλειστικά της υφαλοκρηπίδας, όπως άλλωστε προέκυπτε και από τη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας. Οι οριοθετήσεις αυτές θα έφερναν την Ελλάδα πολύ κοντά στο στόχο της απόκτησης ΑΟΖ τέσσερεις φορές μεγαλύτερης από τη σημερινή εδαφική έκταση της Ελλάδας, και θα ασκούσαν πίεση στην Τουρκία. Μέχρι το 2009, μετρούσαμε ήδη μια συμφωνία οριοθέτησης ΑΟΖ με την Αλβανία, με απόλυτη εφαρμογή των κανόνων του Διεθνούς Δικαίου, και είμασταν πολύ κοντά σε συμφωνία με τη Λιβύη. Παράλληλα, καταβλήθηκαν προσπάθειες, στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, για την αναγνώριση μιας Ευρωπαϊκής ΑΟΖ και για από κοινού κινητοποίηση των ακτοφυλακών των κρατών μελών της Μεσογείου, σε περιπτώσεις κρίσεων στις ΑΟΖ τους. Προς αυτήν την κατεύθυνση, συνεπικουρούσε και η «Ομάδα της Ελιάς» που είχε δημιουργηθεί με ελληνική πρωτοβουλία, δηλαδή η ομάδα των κρατών μελών της Μεσογείου που συντόνιζαν τις προσπάθειές τους σε θέματα κοινού ενδιαφέροντος, στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Ένας ακόμα κρίκος, όπως λέει και ο Βαληνάκης, στην αλυσίδα αυτή του σχεδίου μας έναντι της Τουρκίας, ήταν και η αποκλειστικά ελληνική πρωτοβουλία για τη δημιουργία της FRONTEX. Η τότε μεταναστευτική κρίση αξιοποιήθηκε, ώστε να συνειδητοποιηθεί από τους Ευρωπαίους εταίρους μας ότι τα ελληνικά νοτιοανατολικά σύνορα είναι σύνορα Ευρωπαϊκά. Με αυτήν την αφορμή, δρομολογήθηκε και η δημιουργία της Ευρωπαϊκής Ακτοφυλακής, για τη φύλαξη των συνόρων αυτών. Ο επόμενος κρίκος ήταν η προσπάθεια που οδήγησε στην εισαγωγή του Άρθρου 42.7 στη Συνθήκη της Λισαβώνας, με τη ρήτρα αμοιβαίας άμυνας απέναντι σε εξωτερικές απειλές. Και, ακόμη, οι διαβουλεύσεις για την εγκατάσταση γαλλικής ναυτικής βάσης στη Λέρο, με σκοπό γαλλικά πολεμικά σκάφη να περιπολούν στην περιοχή για τη φύλαξη των ελληνικών, και άρα Ευρωπαϊκών, συνόρων. Αυτές οι πρωτοβουλίες και άλλες πολλές είναι μάρτυρες μιας «κινητικότητας» προς τη σωστή κατεύθυνση, την κατεύθυνση μιας διεκδικητικής στρατηγικής υπεράσπισης των ελληνικών δικαιωμάτων και συμφερόντων.

Δεν χρειάζεται να είναι κανείς φύσει απαισιόδοξος για να διαπιστώσει ότι ο ορίζοντας στην διεθνή σκηνή είναι βαριά συννεφιασμένος. Συγκρούσεις και αστάθεια τείνουν να γίνουν ο κανόνας στη διεθνή ζωή. Αιματηροί πόλεμοι ξεσπούν όλο και συχνότερα, ακόμα και σε ευρωπαϊκό έδαφος. Το απαραβίαστο των συνόρων δεν υφίσταται πλέον. Οι συνοριακές μεταβολές από αδιανόητες καθίστανται βήμα – βήμα θέμα ρεαλιστικής συζήτησης. Η προσφυγή στην βία αντιμετωπίζεται με τρόπο ολοένα και πιο αποδεκτό. Στον πολυ-πολικό κόσμο που αναδύεται, οι σταθερές που γνωρίζαμε για πολλές δεκαετίες δεν ισχύουν πλέον. Μεσαίοι παίκτες βρίσκουν χώρο να προβάλλουν αξιώσεις, εδαφικές ή άλλες, εις βάρος άλλων κρατών. Το Διεθνές Δίκαιο είναι σε υποχώρηση και ο ΟΗΕ πιο αδύναμος από ποτέ. Η Ευρωπαϊκή Ένωση ημιπαράλυτη, με εμφανές έλλειμμα ηγεσίας, στρατηγικής και βούλησης άγεται και φέρεται με κίνδυνο ακόμα και την πολιτική και κοινωνική της αποσταθεροποίηση.

Είναι σε αυτό το δυσμενές τοπίο που η πατρίδα καλείται να υπερασπιστεί τα συμφέροντά της και να διεκδικήσει τα δίκαιά της. Απέναντι σε ένα γείτονα που μεθοδικά και συστηματικά επιχειρεί να ανατρέψει το υφιστάμενο καθεστώς, όπως προβλέπεται από την Συνθήκη της Λωζάννης, το Δίκαιο της Θάλασσας ή άλλες διεθνείς συμφωνίες, να επιβάλλει τον ηγεμονικό του ρόλο στην ευρύτερη περιοχή και που δεν διστάζει να απειλεί και ενίοτε να καταφεύγει στην χρήση βίας. Δεν είναι μόνο δική μου η αγωνία για τα μελλούμενα. Παρεμφερείς απόψεις διατυπώνουν ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας Προκόπης Παυλόπουλος, ο πρώην Πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς, ο κορυφαίος της ελληνικής διπλωματίας Πρέσβυς Πέτρος Μολυβιάτης και πολλοί άλλοι από όλο το πολιτικό ή ακαδημαϊκό φάσμα.

Σ΄ αυτόν το δύσκολο κόσμο, τον γεμάτο προκλήσεις και κινδύνους, καλούμαστε να διαφυλάξουμε την πατρίδα και τον Ελληνισμό, την εδαφική μας ακεραιότητα, τα συμφέροντα της χώρας μας στην ευρύτερη περιοχή, να αποτρέψουμε αποτελεσματικά επιθετικές διαθέσεις άλλων και να διασφαλίσουμε ένα καλύτερο μέλλον στις γενιές Ελλήνων που έρχονται. Για να τα επιτύχουμε αυτά οφείλουμε να βάλουμε στην άκρη τις μεμψιμοιρίες, την μικροπολιτική, την διχόνοια και να βρούμε την δύναμη να προτάξουμε ενωμένοι τον καλύτερό μας εαυτό. Με όραμα, στρατηγική και ομοψυχία.

του Γιάννη Βαληνάκη*

Γιατί, ας το ξεκαθαρίσουμε προκαταρκτικά, δεν έχει νόημα «να κάνουμε τον δύσκολο» στις προσχηματικές τουρκικές (αλλά και ευρωπαικές) προσκλήσεις για διάλογο ενόψει της Συνόδου Κορυφής για να τις αποδεχθούμε χωρίς όρους, κανόνες και ευρωπαικές εγγυήσεις στη συνέχεια!

Ο δύσκολος δρόμος της στρατηγικής υπομονής

Η κυβέρνηση υπέμεινε για καιρό και με μεγάλη αυτοσυγκράτηση τις «περιοδείες» της τουρκικής αρμάδας στην Αν.Μεσόγειο με το σκεπτικό ότι η πασιφανέστατη κι αυξανόμενη προκλητικότητα του Ερντογάν επιτέλους θα οδηγούσε τους εταίρους μας σε αποφάσεις για ουσιαστικές κυρώσεις κατά της Τουρκίας.

Η τελευταία, για να αποφύγει την προοπτική αυτή θα αποδεχόταν ένα «λογικό» διμερή διάλογο και θα λύνονταν έτσι τα χρόνια προβλήματα μαζί της, ώστε να επικεντρωθούμε επιτέλους στην πολυπόθητη ανάπτυξη. Είτε το πιστεύαμε πλήρως πραγματικά, είτε προσπαθούσαμε να κερδίσουμε χρόνο για ανασύνταξη δυνάμεων, η στάση αυτή δεν απέδωσε τα αναμενόμενα.

Εδώ και τρεις μήνες παρακολουθούμε (ιδίως όσοι θεωρούμε ότι το θέμα αξίζει της προσοχής του ελληνικού λαού) το Ορούτς Ρέις και την αρμάδα του να παραβιάζει τα «δυνάμει» (πάντως ακόμη μη προσδιορισθέντα έστω ως διαπραγματευτική θέση) κυριαρχικά μας δικαιώματα (υφαλοκρηπίδα, ΑΟΖ). Δεν θα επιμείνω εδώ —όχι γιατί στερούνται όμως σημασίας— στο ότι η τουρκική πλευρά με την διείσδυσή της στα 5,8 ν.μ. μας λέει ηχηρά ότι δεν αναγνωρίζει την ελληνική κυριαρχία στη Στρογγύλη. Ούτε στο ότι η εθνική κυριαρχία παραβιάστηκε και στον αέρα αφού τα τουρκικά ελικόπτερα που απονηώνονται απ’ τις φρεγάτες μοιραία παραβίασαν και τα 10 ν.μ. χωρίς να γνωρίζουμε αν υπήρξε έστω παρενόχληση από μέρους μας.

Ας δεχθούμε κι ότι η μετάπτωση από μια εντυπωσιακή στρατιωτική κινητοποίηση στην αρχή (όταν η αρμάδα βρισκόταν πάνω από 100ν.μ. νότια του Καστελόριζου) στην ανησυχητικά υποτονική σημερινή είχε στόχο να επηρεάσει θετικά τη Γερμανία και τους φίλους της και να εξοικονομήσουμε γενικά δυνάμεις.

Η στρατηγική υπομονή που αποφάσισε να ακολουθήσει η κυβέρνηση στηριζόταν σε ένα αποτρεπτικό σχέδιο με κατά τα φαινόμενα τρεις πυλώνες: τις ευρωπαικές κυρώσεις, τις διπλωματικές συμμαχίες και την άρον-άρον προσθήκη νέων εξοπλισμών.

Στον πρώτο και δεύτερο πυλώνα-στόχο ήρθαν γρήγορα οι ψυχρολουσίες από την υποκριτική και αναβλητική αδιαφορία κρίσιμων εταίρων μας αλλά και τρίτων κρατών απέναντι στις προκλήσεις και την περιπαικτική τακτική του Ερντογάν. Το ίδιο κι από το επεισόδιο επακούμβησης, αλλά και τη διάψευση της ελπίδας ότι με διπλωματική πίεση κάπου κάποιοι θα αντιδρούσαν με πρακτικά μέτρα ενισχύοντας έτσι την ελληνική αποτροπή. Κι αν αυτή παρ’ελπίδα αποτύγχανε κι η τουρκική πλευρά σκηνοθετούσε μια δήθεν «αμυντική»/απαντητική επίθεσή της εναντίον μας, ότι θα στέκονταν στρατιωτικά δίπλα μας. Απογοητεύσεις προέκυψαν κι όταν καθ’οδόν διαπιστώθηκαν οι μικροί και μεγαλύτεροι εκβιασμοί γειτόνων που λόγω της διπλωματικής μας ανάγκης για άμεσες οριοθετήσεις ζήτησαν (και αναγκαστικά πήραν) περισσότερα από όσα δικαιούνταν υπό κανονικές συνθήκες—άσχετα βέβαια με την αναμφίβολη ορθότητα των κινήσεων αυτών. Στον τρίτο στόχο, μπλέξαμε στην κληρονομιά μιάς δεκαετούς εθνικής αδυναμίας/ αδιαφορίας ακόμη και για στοιχειώδεις εξοπλισμούς, αλλά και στους ανελέητους ανταγωνισμούς κρατών-εξαγωγέων όπλων, εταιρειών και οπλικών συστημάτων.

Κυρίως όμως «κολλήσαμε» ανεξήγητα άδοξα στον στρατηγικό στόχο: στην εξασφάλιση πραγματικής στρατιωτικής συνδρομής από αποφασισμένη Μεγάλη Δύναμη (βλ. Γαλλία) για τη δύσκολη στιγμή μιάς εχθρικής επίθεσης.

Η παραπάνω στρατηγική είχε μιά λογική, με την έννοια ότι ακολουθούσε ουσιαστικά την πεπατημένη δεκαετιών. Όταν όμως οι συνθήκες έχουν αλλάξει, εμείς μείναμε πίσω και η Τουρκία έχει «απασφαλίσει», η παλαιά συνταγή αποδείχθηκε ανεπαρκής. Η στρατηγική δυστυχώς δεν απέδωσε τα αναμενόμενα και είναι γι αυτό επιτακτική ανάγκη να συνεχιστούν άμεσα οι διορθωτικές κινήσεις.

Κυρώσεις που να “δαγκώνουν”

Ξέρουμε από την προιστορία διεθνών ή ευρωπαικών κυρώσεων ότι οι διεθνείς κυρώσεις συνήθως δεν «δαγκώνουν»: είναι συμβολικές, δύσκολα αποφασίζονται από ομάδες χωρών (κι αυτό όταν πλέον επανειλημμένες λεκτικές καταδίκες δεν εισακούονται), δεν γίνονται σεβαστές από όλους τους υπόχρεους, δεν οδηγούν συνήθως στα επιδιωκόμενα αποτελέσματα, δεν κρατάνε χρονικά πολύ και γι αυτό αποδυναμώνονται και τελικά αίρονται. Η Ρωσία προσάρτησε την Κριμαία, η ΕΕ επέβαλε εμπάργκο αλλά δεν άλλαξε, ούτε κάτι ουσιαστικό «επί του πεδίου», ούτε η διεθνής συμπεριφορά της.
Ο στόχος πρέπει λοιπόν να είναι κυρώσεις που να «δαγκώνουν» την Τουρκία. Δεν είναι όμως καθόλου βέβαιο ότι η τεχνική προετοιμασία που έπρεπε να γίνει από πλευράς ΕΕ, κρατών-μελών και γενικότερα, πράγματι οδηγεί στον στόχο αυτόν τουλάχιστον σε λίγες μέρες. Ούτε η προσπάθεια είναι τεχνικά εύκολη (πχ. σε σχέση με την τελωνειακή ένωση) δεδομένων και των μεγάλων εμπορικών συμφερόντων που διακυβεύονται. Τέλος, αρκεί ένα και μόνο κράτος-μέλος (και δυστυχώς υπάρχουν τέτοια) στη σύνοδο κορυφής για να μπλοκάρει, καθυστερήσει, «ξεδοντιάσει» οποιαδήποτε απόφαση και σοβαρή προσπάθεια. Φυσικά, αυτό καθόλου δεν σημαίνει ότι δεν μπορούμε κι εμείς να απειλήσουμε (χωρίς περιττές ακρότητες) τους μη-αλληλέγγυους εταίρους μας με αντίστοιχα «βέτο» εκεί όπου «καίγονται» για μιά σημαντική γι αυτούς ομόφωνη απόφαση.
Σωστά λοιπόν το ΥΠΕΞ πρόσθεσε στην εθνική φαρέτρα, καθ’οδόν και μπροστά στην τουρκική αδιαλλαξία και την υποκρισία ορισμένων εταίρων, και πρόσθετα πολιτικά εργαλεία πίεσης κατά της Άγκυρας: το εμπάργκο όπλων από κρίσιμους εταίρους και την αμφισβήτηση/ αναθεώρηση της Συμφωνίας τελωνειακής ένωσης.

Ορθότατα επίσης ρίχτηκαν πιά ανοιχτές βολές και με τα κατάλληλα επιχειρήματα προς τη Γερμανία, που υποδύεται την προεδρεύουσα φιλειρηνική δύναμη της ΕΕ αλλά τηρεί εγωιστικά «ίσες» αποστάσεις και πουλάει επιθετικά όπλα στη χώρα που προσβάλλει βάναυσα τα ευρωπαικά σύνορα και τις αξίες της Ένωσης. Υπάρχουν βάσιμες ελπίδες για έστω κάποιο πάγωμα στην πώληση των πιο επικίνδυνων όπλων και σίγουρα η προσπάθεια αξίζει. Πεδίο δόξης λαμπρό είναι και η Συμφωνία Τελωνειακής Ένωσης αφού αποτελεί πρακτικά το πιο ελκυστικό «τυράκι» για τον Ερντογάν.

Το επαλειλούμενο “τζακπότ” Ερντογάν και Μέρκελ στην “καμπούρα” μας

Όλα τα παραπάνω έχουν σημαντική αξία, είναι όμως ενδιάμεσοι στόχοι. Η ζωτικότερη επιδίωξή μας στην επικείμενη Σύνοδο Κορυφής πρέπει να είναι άλλη: η διασφάλιση ενεργού υποστήριξης της ΕΕ απέναντι στον χαρακτήρα και το πολιτικό πλαίσιο του ελληνοτουρκικού διαλόγου (και του Κυπριακού): με όρους, κανόνες και εγγυήσεις, φιλειρηνικό και «ευρωπαικό», κι όχι με απειλές και εκβιασμούς «αλα- τούρκα».Δυστυχώς δεν φαίνεται να αντιλαμβανόμαστε ότι πολλοί στην ΕΕ μάς εξωθούν υποκριτικά και ανυπόμονα « για να ξεμπερδεύουν» στην αποδοχή ουσιαστικά και των τριών τουρκικών (και γερμανικών) στόχων: α)σε ένα επικίνδυνο χωρίς όρους και κανόνες τουρκικής έμπνευσης διμερή «διάλογο», β) σε μιά καταστροφική πολυμερή (επίσης τουρκικής έμπνευσης) διάσκεψη για την Αν.Μεσόγειο, αλλά και γ) στην εξίσου υπονομευμένη πενταμερή για το Κυπριακό. Κι όλα αυτά με … «αντάλλαγμα»(!) μάλιστα τη θετική ατζέντα για την Τουρκία! Πραγματικό «τζάκποτ» για την Άγκυρα, το Βερολίνο και τους φίλους τους: Ο Ερντογάν θα πετύχει δηλαδή και τους τρεις πραγματικούς διπλωματικούς του στόχους σε βάρος Ελλάδας και Κύπρου, και σε…αντάλλαγμα θα αμοιφθεί και από πάνω για τις «παραχωρήσεις» του με την «θετική ατζέντα» ! Έτσι εννοεί ο ίδιος το «καζάν-καζάν» και τον βοηθούν και διάφοροι πρόθυμοι να δρομολογήσει.

Είναι κατά συνέπεια εθνικά καίριο αυτή τη φορά να αντιστρέψουμε την συνήθη κι εύκολη ροπή των περισσότερων εταίρων μας προς τις δήθεν «ίσες» αποστάσεις.

Μετά από όσα συνέβησαν κι ακριβώς γιατί έζησαν τα μεγαλοιδεατικά παραληρήματα του Ερντογάν, πρέπει επιτέλους τώρα να στηρίξουν τη δική μας —απόλυτα λογική αλλά και πλήρως ευρωπαική— θέση για διάλογο μόνο στη βάση ουσιαστικών προυποθέσεων και μόνο για την οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ.

Ο κυριότερες στόχος: Οι πέντε προϋποθέσεις για διάλογο

Η χώρα του Οδυσσέα δεν επιτρέπεται να προσέλθει σε επικίνδυνο και άνευ όρων διάλογο. Οφείλει να αντιστρέψει την υπονόμευση που επαπειλείται και ως μείζονα στόχο να εξασφαλίσει ότι όταν και αν συμφωνηθεί ελληνο-τουρκικός διάλογος, για να έχει για μάς (και τους εχέφρονες εταίρους μας στην ΕΕ) οποιοδήποτε νόημα, πρέπει να πληροί πέντε καίριες προυποθέσεις:

1. Η Τουρκία πρέπει να καταδικάσει πειστικά τις απειλές και τη χρήση βίας (όχι γενικά κι αόριστα και για μερικές μέρες!).
2. Ο διάλογος για τις θαλάσσιες ζώνες είναι νοητός μόνο στη βάση της Συνθήκης του ΟΗΕ για το δίκαιο της θάλασσας και των σχετικών διεθνών Συνθηκών και συμφωνιών (Λωζάνης, Παρισίων κλπ).
3. Να παραδώσει η Άγκυρα όλο τα ευρήματα των παράνομων ερευνών που διεξήγαγε στην Ανατ.Μεσόγειο.
4. Η ΕΕ να εγκαταλείψει, τόσο την (τουρκική!) ιδέα περί πολυμερούς διάσκεψης για την Αν.Μεσόγειο, όσο και την επανέναρξη διαπραγματεύσεων υπό τον ΟΗΕ («πενταμερή») για το Κυπριακό υπό νέους εκβιασμούς και επαπειλούμενα τετελεσμένα.
5. Η ΕΕ να στηρίξει/εγγυηθεί το παραπάνω πλαίσιο προκαταρκτικών όρων με τις αποφάσεις της στην Σύνοδο Κορυφής και να το προτάξει ως προυπόθεση για οποιαδήποτε θετική ατζέντα ΕΕ-Τουρκίας.
   Ανάλογες προυποθέσεις (ομοσπονδία κι όχι συνομοσπονδία, εγκατάλειψη των σχεδίων για το Βαρώσι κλπ) πρέπει να τεθούν και για μια νέα Πενταμερή για το Κυπριακό. (Εξυπακούεται ότι οι παραπάνω προκαταρκτικοί όροι αφορούν στον καθαρά διερευνητικό διάλογο κι όχι στην ουσία του και στις διαπραγματευτικές θέσεις με τις οποίες θα προσέλθουμε για την οριοθέτηση —-για τις οποίες θα επανέλθουμε χωριστά).
   Με την πρόσφατη δήλωσή του για τις ευθύνες της Γερμανίας, τις παλαιότερες απέναντι στις κουτοπονηριές του Τούρκου ομολόγου του, αλλά και την συμφωνία αμοιβαίας συνδρομής με τα ΗΑΕ, ο υπουργός Εξωτερικών δεν εξέφρασε μόνο μιά Ελλάδα που μάχεται για όλα τα δικαιώματά της, αλλά έδειξε και την κατεύθυνση προς μια πιο διεκδικητική στρατηγική. Στο πλαίσιο αυτό και εστιάζοντας με επιδεξιότητα στα πράγματι σημαντικότερα, μπορούμε στην επικείμενη Σύνοδο Κορυφής της ΕΕ, όχι μόνο να αποφύγουμε μιά ακόμη εθνική απογοήτευση, αλλά και να καταγράψουμε επιτέλους και μιά πραγματική τακτική νίκη. Δεν μπορεί με τη δική μας ψήφο να υπάρξει «θετική ευρωτουρκική ατζέντα» και με την ψήφο των εταίρων μας να μείνουμε τελικά μόνοι σε ένα υποθηκευμένο «διάλογο» με ένα ανεξέλεγκτο και πολεμοχαρή γείτονα. Τι νόημα θα έχει τελικά να αρνούμαστε ηρωικά την προσχηματική πρόσκληση Ερντογάν για διάλογο μέχρι τη Σύνοδο για να την αποδεχθούμε αμέσως μετά απλώς μεταμφιεσμένη ως δήθεν αποτέλεσμα ευρωπαικών πιέσεων στην Άγκυρα και αντίστοιχης υποχώρησής της;

* Καθηγητή Πανεπιστημίου,Προέδρου του Ευρωπαϊκού Κέντρου Αριστείας/ ΕΚΠΑ, πρ.Υφυπουργού Εξωτερικών