Σεραφείμ Κοτρώτσος

Το θέμα είναι από μόνο του σοβαρό, καθώς είναι η δεύτερη προκλητική πράξη σε βάρος της Ελλάδας από την προσωρινή κυβέρνηση της Τρίπολης μέσα σε δύο εβδομάδες. Γίνεται, όμως, ακόμα σοβαρότερο διότι μόλις πριν λίγες ημέρες βρέθηκε στην πρωτεύουσα της Δυτικής Λιβύης ο υπουργός Εξωτερικών Γ. Γεραπετρίτης, ο οποίος, μάλιστα, στις δηλώσεις που έκανε εξήρε το επίπεδο συνεννόησης των δύο πλευρών και προϊδέασε για προσπάθειες σύγκλισης ενώπιον του διεθνούς δικαίου.

Αυτομάτως προκύπτουν δύο πιθανότητες: ή ο επικεφαλής της ελληνικής διπλωματίας δεν γνώριζε για τη δεύτερη ρηματική διακοίνωση κατά της χώρας μας από τους συνομιλητές του, ή είχε ενημερωθεί αλλά προσποιήθηκε ότι δεν συμβαίνει κάτι ανησυχητικό και συνέχισε να διαπραγματεύεται (τι;).

Και οι δύο εκδοχές είναι ιδιαιτέρως προβληματικές, μάλλον πρέπει να επιλέξουμε τη δεύτερη, ειδάλλως θα έπρεπε να “ξηλωθούν” πολλοί από υπηρεσιακούς παράγοντες στο νεοκλασικό της Βασιλίσσης Σοφίας, στο προξενείο της Τρίπολης, ακόμα και στις μυστικές μας υπηρεσίες που υποτίθεται παρακολουθούν τις σχετικές εξελίξεις.

Ως προς τη δεύτερη εκδοχή: προφανώς πρέπει να εκτιμήσουμε ότι βασίζεται στη γνωστή άποψη ότι συνομιλούμε ακόμα και με αυτούς που προκαλούν έμμεσα ή άμεσα την εθνική μας κυριαρχία και παραβιάζουν το διεθνές δίκαιο, ώστε να μην κλείνουμε τους διαύλους επικοινωνίας- κάτι τέτοιο, όπως λέγεται, θα ήταν χειρότερο.

Ας δούμε τι απαντά το υπουργείο Εξωτερικών σχετικά με τη δεύτερη κατά σειρά “επιθετική” ενέργεια της Τρίπολης:

• Υπογραμμίζει ότι η ρηματική διακοίνωση δεν έχει νομική ισχύ και δεν επηρεάζει την υπάρχουσα διεθνή τάξη πραγμάτων.
  -Οι θέσεις αυτές έχουν τεθεί στο παρελθόν και απαντηθεί προσηκόντως από την Ελλάδα και την Αίγυπτο.

Ερώτημα: Τέθηκαν και κατά τις επαφές Γεραπετρίτη στην Τρίπολη; Εάν ναι, γιατί δεν ανακοινώθηκαν και η ελληνική πλευρά περιορίστηκε να περιγράφει ένα σχεδόν “ειδυλλιακό” περιβάλλον συνομιλιών;

• Όπως σημειώνουν, επίσης, το διεθνές δίκαιο δεν επικαθορίζεται από μονομερείς ρηματικές διακοινώσεις, ούτε από ευσεβείς πόθους τρίτων. Τέτοιες θέσεις δεν παραπέμπουν σε ετοιμότητα για επανέναρξη συνομιλιών για οριοθέτηση Υφαλοκρηπίδας και Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης, βάσει του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας.

• Η Ελλάδα θα συνεχίσει στον δρόμο του διεθνούς δικαίου και των στέρεων περιφερειακών συμμαχιών που πολλαπλασιάζουν τη διπλωματική της ισχύ.

Ερώτημα: Ποιές ακριβώς είναι οι στέρεες περιφερειακές συμμαχίες; Μέχρις ώρας κανείς δεν άσκησε με δυναμικό τρόπο κριτική στη νέα λιβυκή πρόκληση, ίσως κάτι πρέπει να αναμένουμε από την Αίγυπτο.

• Σε αντίθεση με άκυρες και ανυπόστατες συμφωνίες, η Ελλάδα βαδίζει και ενεργεί βάσει του Διεθνούς Δικαίου και δεν διστάζει να διατυπώνει ευθέως τις θέσεις της σε κάθε συνομιλητή της, όπως έπραξε και πρόσφατα ο Υπουργός Εξωτερικών κατά την επίσκεψή του στη Λιβύη. Σημείωση: Εάν, όντως, το έπραξε, δεν μας το είπε…

Πάμε τώρα σε κάποια πρώτα συμπεράσματα:

1. Η Αθήνα επιμένει να μην συνδέει άμεσα και δημόσια τις προκλήσεις της Τρίπολης με τον γεωπολιτικό της πάτρονα, την Τουρκία. Είναι, όμως, πασιφανές ότι ακολουθεί κατά γράμμα το αφήγημα του Ερντογάν για τις θαλάσσιες ζώνες στη νοτιοανατολική Μεσόγειο. Πρόκειται για ένα δόγμα “Γαλάζιας Πατρίδας” από τη Λιβύη, “copy paste” του (μητρικού) δόγματος του τουρκικού αναθεωρητισμού. Γιατί,άραγε, δεν ομολογείται ότι η Τρίπολη δρά ως γεωπολιτικός “μισθοφόρος” για λογαριασμό της Τουρκίας, πράττει, ουσιαστικά, αυτό που ευθέως δεν θέλει να κάνει η Άγκυρα ώστε να συνεχίσει να εμφανίζεται ως πρόβατο (ενώ είναι λύκος) ενώπιον των Ευρωπαίων και των ΗΠΑ μέχρις ότου εξασφαλίσει τα μείζονα: συμμετοχή στην ευρωπαϊκή κοινή άμυνα (ReArm, SAFE), συμφωνίες με Ουάσιγκτον για τα F35, και με Βερολίνο και Λονδίνο για τα Eurofighter, κονδύλια για το μεταναστευτικό, και αναγνώριση του γεωπολιτικού διαμεσολαβητικού ρόλου τους στην ευρύτερη περιοχή.

2. Δεν επισημαίνεται ότι το ανυπόστατο και παράνομο (μεν) τουρκολιβυκό μνημόνιο –ο μεγάλος αιφνιδιασμός της εξωτερικής μας πολιτικής το 2019– μπορεί να μην παράγει έννομα αποτελέσματα, όπως λέμε, προκαλεί(δε), ωστόσο, γεωπολιτικές στρεβλώσεις που όσο περνάει ο χρόνος αποκτούν μόνιμο χαρακτήρα. Δηλαδή, “κανονικοποιούνται” έναντι μιας διεθνούς κοινότητας που ανέχεται πλέον τον αναθεωρητισμό κάθε είδους, και, επιπλέον, αποφεύγει να αναγνωρίσει το ανοικτό μέτωπο των τουρκικών κινήσεων στην περιοχή μας (Αιγαίο, Ν.Α Μεσόγειος, Κυπριακό). ως εκ τούτου, η αντίδραση με την επίκληση του διεθνούς δικαίου μπορεί να είναι ορθή και υποχρεωτική, δεν φαίνεται, όμως, αποτελεσματική, διότι σχεδόν κανείς από τους εταίρους και συμμάχους μας δεν πολυνοιάζεται για το διεθνές δίκαιο.

3. Η εξωτερική μας πολιτική δείχνει να μην δηλώνει δημόσια (θεωρώ ότι είναι απίθανο να μην λαμβάνεται υπόψη στον σχεδιασμό στα κλειστά δωμάτια του υπουργείου Εξωτερικών) ότι αυτή τη στιγμή η Τουρκία κινείται εναντίον μας “δια αντιπροσώπων”:

–μέσω της Τρίπολης για να αναιρέσει ή να “φρενάρει” την οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών στη Ν.Α Μεσόγειο και, κυρίως, την υλοποίηση των σχεδίων ερευνών και εξόρυξης από τις αμερικανικές πολυεθνικές Exxon και Chevron, (θετικό, μέχρις ώρας το ότι, όπως ενημερώνει ο αρμόδιος υπουργός Στ. Παπασταύρου, οι εταιρείες δεν προτίθενται να υποχωρήσουν από τους σχεδιασμούς τους)

-και μέσω της Βεγγάζης με “εργαλειοποίηση” των μεταναστευτικών ροών προς την Κρήτη. Προτιμά, δηλαδή, να προσποιείται ότι τα “ήρεμα νερά” (κανείς δεν υποτιμά την αξία τους) στο Αιγαίο είναι υπέρτερης σημασίας από την διευρυνόμενη και ολοένα και πιό προκλητική παρουσία της Τουρκίας στην ευρύτερη περιοχή.

Εν κατακλείδι, εάν συνεχιστεί αυτή η πολιτική της Τουρκίας, τα μέτωπα για τη χώρα μας θα αυξάνονται, και η διαχείρισή τους θα γίνεται δυσκολότερη. Οι συσχετισμοί στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ δεν μας ευνοούν όσο πριν λίγα χρόνια όταν επαιρόμεθα για τις ισχυρές φιλίες και συμμαχίες μας. Εφόσον δεν αναθεωρηθεί η στρατηγική της εξωτερικής μας πολιτική και δεν γίνουν γρήγορα κινήσεις για την ανάκτηση γεωπολιτικού “εδάφους”, τότε θα βρεθούμε μπροστά σε τετελεσμένα που θα εκλαμβάνονται ως ανεκτά από τη διεθνή κοινότητα, όσο κι αν καταστρατηγούν το διεθνές δίκαιο. 

Μιλώντας για την πραγματική διάσταση του μεταναστευτικού είπε ότι «η κρίση η οποία υφίσταται στην ευρύτερη περιοχή μας με δύο πολέμους στη γειτονιά μας και με μία πολύ ρευστή κατάσταση στην Αφρική δημιουργεί μεταναστευτική πίεση».

Για το αν η Γερμανία θα στείλει μετανάστες στην Ελλάδα ο ΥΠΕΞ απάντησε ότι από το ευρωπαϊκό δίκαιο «προβλέπεται ότι από τη στιγμή που ένας πολίτης τρίτης χώρας έχει λάβει το καθεστώς πρόσφυγα έχει τη δυνατότητα με ειδικά ταξιδιωτικά έγγραφα να ταξιδεύει στην Ευρώπη για 90 ημέρες».

«Δεν υπάρχει περίπτωση εμείς ξαφνικά να βρεθούμε με έναν τεράστιο αριθμό μεταναστών», τόνισε στη συνέχεια, ενώ σημείωσε ότι η Γερμανία έχει αυστηροποιήσει τους ελέγχους στα σύνορα και δεν τα έχει κλείσει.

Αναφορικά με τον φράχτη στον Έβρο σημείωσε ότι ανεξαρτήτως χρηματοδότησης αυτός θα ολοκληρωθεί. «Είναι μία εθνική επιλογή», είπε και πρόσθεσε ότι ο ίδιος μιλά διαρκώς με τον Τούρκο ομόλογό του για το μεταναστευτικό. «Είναι ένας από τους λόγους που επιβάλουν τη συνεργασία Ελλάδας – Τουρκίας», τόνισε.

Για την ένταξη της Γαλάζιας Πατρίδας στα τουρκικά σχολεία ο κ. Γεραπετρίτης είπε: «Η θεωρία της Γαλάζιας Πατρίδας όπως και η θεωρία της αποστρατικοποίησης των νησιών ανατρέχουν δεκαετίες. Είναι μία θεωρία που αναπτύχθηκε το 1990 και έχει προσλάβει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά».

«Δεν είμαστε αφελείς να πιστεύουμε ότι από τη μια στιγμή στην άλλη οι θεμελιώδεις μαξιμαλιστικές τάσεις που έχει αναπτύξει επί δεκαετίες η Τουρκία θα εξαλειφθούν. Λέμε ότι εμείς θα προσπαθήσουμε να χτίσουμε ένα βήμα διαλόγου και κατανόησης. Να έχουμε έναν μηχανισμό αποσυμπίεσης έτσι ώστε μικρότερης σημασίας ζητήματα να μην παράγουν κρίσεις», πρόσθεσε.

Τόνισε δεν ότι εάν δεν λυθεί το μεγάλο ζήτημα της οριοθέτησης των θαλασσίων ζωνών τότε πάντοτε θα έχουμε αυτά τα προβλήματα.

Επανερχόμενος στο θέμα της ένταξης της Γαλάζιας Πατρίδας στα σχολεία ο Έλληνας ΥΠΕΞ εξήγησε ότι «αυτό που περιλαμβάνεται σήμερα στα σχολικά εγχειρίδια είναι η Γαλάζια Πατρίδα η οποία δεν καταλαμβάνει το Αιγαίο, δεν υπάρχει χάρτης και αναφέρεται γενικά».

Τι θα διδαχτούν οι Τούρκοι μαθητές

Σύμφωνα με τις αλλαγές στα τουρκικά βιβλία περιλαμβάνονται για πρώτη φορά όροι η «Γαλάζια Πατρίδα» (Mavi Vatan στα τούρκικα) , Θάλασσα των Νήσων, Πατρίδα των Αιθέρων, όροι που θα αποτελέσουν τη νέα τάξη πραγμάτων στην εκπαίδευση των μαθητών.

Πάντως στη σύνθεση του χάρτη που παρουσιάζεται στους μαθητές δεν εμφανίζεται το Αιγαίο Πέλαγος κομμένο στη μέση. Η λέξη γαλάζια Πατρίδα τοποθετείται στον χάρτη πάνω από την Τουρκία, όχι όπως φαινόταν πίσω από την ομιλία του Ερντογάν.

Σύμφωνα με τα τουρκικά σχολικά βιβλία που διαβάζουν μαθητές 14 ετών, της ενάτης τάξης δίνεται η εξής άσκηση:

Να δοθούν παραδείγματα του αγώνα της Τουρκίας ενάντια στις άδικες διεκδικήσεις που αγνοούν τα νόμιμα και γεωγραφικά συμφέροντα της χώρας στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Το Αιγαίο αναφέρεται παρότι το Υπουργείο Παιδείας είχε ζητήσει να γράφεται ως θάλασσα των Νήσων.

Σύμφωνα με τη Hurriyet Daily News, το νέο εκπαιδευτικό πρόγραμμα προβλέπει ότι στην Γεωγραφία και συγκεκριμένα στην 9η τάξη θα «τονίζεται η σημασία των χαρακτηριστικών τοποθεσίας της Τουρκίας, θα συζητιούνται επίσης χάρτες που σχετίζονται με τη “Γαλάζια Πατρίδα” και την “Πατρίδα των Αιθέρων”».

Σε ότι αφορά τη 10η τάξη, το νέο εκπαιδευτικό πρόγραμμα προβλέπει ότι «θα πρέπει να εξηγούνται «η “Γαλάζια Πατρίδα” (Μαύρη Θάλασσα, Μεσόγειος, Θάλασσα των Νησιών (σ.σ. Αιγαίο), Θάλασσα του Μαρμαρά}, οι λόγοι για τους οποίους η Τουρκία δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος στη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας, τα δικαιώματά της στα διεθνή ύδατα σήμερα και στο μέλλον. Επίσης μπορεί να διερευνηθεί το έργο ύδρευσης με την “ΤΔΒΚ”. Οι πληροφορίες που συλλέγονται, οργανώνονται και αναλύονται. Αυτές οι πληροφορίες εξετάζονται στον χάρτη».

Στο ίδιο πλαίσιο, το πρόγραμμα του τουρκικού υπουργείου Παιδείας προβλέπει, επίσης, για τη 10η και 11η τάξη ότι θα πρέπει «να τονίζονται οι ιστορικοί δεσμοί και οι κοινωνικοπολιτισμικές σχέσεις της Τουρκίας με τα τουρκικά κράτη στο Τουρκεστάν και την ΤΔΒΚ. Σε αυτή τη διαδικασία, μπορούν να πραγματοποιηθούν εικονικά ταξίδια στις χώρες που εμπίπτουν στο πεδίο της καρδιάς και της διάδοσης του τουρκικού πολιτισμού. Με βάση τα ευρήματα που προέκυψαν, μπορούν να δημιουργηθούν ταξιδιωτικά/προωθητικά άρθρα και παρουσιάσεις που καλύπτουν αυτούς τους τομείς».

Στο βιβλίο γίνεται μια διφορούμενη αναφορά καθώς αναφέρεται ότι «η έκταση της Τουρκίας φθάνει τα 780.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα» (δηλαδή η σημερινή έκταση της Τουρκικής Δημοκρατίας), ενώ προστίθεται πως υπάρχουν «και οι περιοχές κυριαρχίας της Τουρκίας που είναι εντός των ορίων του “Εθνικού Ορκου” και αυτά είναι τα σύνορα της Γαλάζιας Πατρίδας που είναι το κομμάτι της πατρίδας στις θάλασσες». Ο «Εθνικός Ορκος» του 1920, τον οποίο επικαλούνται ακόμη και σήμερα οι Τούρκοι εθνικιστές, ανέφερε ότι τα «νόμιμα σύνορα» της Τουρκίας περιλαμβάνουν και περιοχές όπως η Δυτική Θράκη, τα Δωδεκάνησα, το Βόρειο Ιράκ κ.ά.

Δίπλα από τον χάρτη που δημοσιεύεται υπάρχει λεζάντα και συνιστάται στους καθηγητές και στους μαθητές «να δοθούν παραδείγματα του αγώνα της Τουρκίας ενάντια στις άδικες διεκδικήσεις που αγνοούν τα νόμιμα και γεωγραφικά συμφέροντα της χώρας στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο».

Το ερώτημα που ανακύπτει είναι εάν πρόκειται για μία στροφή στην εξωτερική πολιτική της Τουρκίας με σκοπό την πίεση των ΗΠΑ για επιστροφή στο πρόγραμμα των F35 μετά την οριστικοποίηση της ελληνοαμερικανικής συμφωνίας για την προμήθειά τους από την χώρα μας, ή εάν αφορά την καλλιέργεια του γνωστού εσωτερικού κλίματος έντασης ενόψει των κρίσιμων για τον Ερντογάν και το κόμμα του δημοτικών εκλογών στις 31 Μαρτίου.

Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης πρόκειται να επισκεφθεί την Τουρκία τον Μάϊο, όπως ανακοινώθηκε από κυβερνητικές πηγές, και ήδη δρομολογούνται συναντήσεις εργασίας για τα λεγόμενα θέματα χαμηλής πολιτικής, σε κάθε περίπτωση, πάντως, εκλείπουν εδώ και πολλούς μήνες επεισόδια έντασης και εμπλοκές πάνω από το Αιγαίο. Αίφνης, όμως, ο Τούρκος πρόεδρος, παρουσιάζοντας τον υποψήφιο του ΑΚΠ στην Σμύρνη θυμήθηκε τις ημέρες της έντασης και έκανε δηλώσεις ότι “θα ρίξουν ξανά στο Αιγαίο” εκείνους που θα απειλήσουν την Τουρκία. Τώρα, ο Χακάν Φιντάν έθεσε θέμα αποστρατιωτικοποίησης των νησιών και γκρίζων ζωνών, κάτι που προφανώς δεν συνάδει με το πνεύμα της Διακήρυξης των Αθηνών.

Η Αθήνα απάντησε ήπια μέσω διπλωματικών πηγών, αξιολογώντας προφανώς ότι η αύξηση της έντασης γίνεται για εσωτερικούς πολιτικούς λόγους και επειδή ο Ερντογάν επιδιώκει να κερδίσει τους μεγάλους δήμους της Σμύρνης, της Άγκυρας και της Κωνσταντινούπολης, κάτι, ωστόσο, που φαίνεται μάλλον απίθανο. Από την άλλη, η Άγκυρα εκπέμπει και μήνυμα προς τις ΗΠΑ, μετά τις δηλώσεις της Βικτώρια Νούλαντ ότι εάν επιλυθεί το θέμα των ρωσικών S400, η Ουάσιγκτον θα επανεξετάσει την επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F35 από όπου είχε αποπεμφθεί το 2019.

Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών δήλωσε: «Μετά τη νίκη του προέδρου μας στις εκλογές ελήφθη μια απόφαση με τον κ. Μητσοτάκη να προχωρήσουμε τις σχέσεις μας με θετική ατζέντα. Yπάρχουν προβλήματα στο Αιγαίο τα οποία προέρχονται απο το παρελθόν. Ολα δεν είναι της δικής μας γενιάς τα παραλάβαμε αυτά. Εμείς ως υπεύθυνη γενιά πως μπορούμε να τα τρἐξουμε; Ως ώριμα κράτη αυτά τα προβλήματα να βάλουμε σε παρένθεση και να δουμε σε ποια θέματα μπορούμε να προχωρήσουμε. Αυτό το είδαμε ως μια μέθοδο.

ΔΕΙΤΕ ΕΔΩ ΤΟ ΒΙΝΤΕΟ ΜΕ ΤΙΣ ΔΗΛΩΣΕΙΣ ΦΙΝΤΑΝ

“Από την άλλη πλευρά υπάρχουν τα μεταξύ μας ζητήματα που χρονίζουν. Κυρίως το καθεστώς των νησιών του Αιγαίου, της αποστρατιωτικοποίησης και τoy εναέριου χώρου, εδώ αναζητούμε πως μπορεί να συζητηθεί το πρόβλημα με μια νέα οπτική γωνία. Έχουμε αυτή την προσπάθεια , αυτό μιλάμε συχνά μαζί με τον ομόλογο μου. Υπάρχει μια συμφωνία και των δυο πλευρών για τη μείωση της στρατιωτικής έντασης.H Κύπρος είναι ένα μεγάλο θέμα προσπαθούμε να μην αντικατοπτρίζει το θέμα αυτό τις μεταξύ μας σχέσεις και κοιτάζουμε τα θέματα του Αιγαίου και της κατάστασης των ομογενών μας.”

«Εμείς αναπτύσσουμε αντιαεροπορικά συστήματα. Αν μας βάλουν όρους για τα F-35 θα συνεχίσουμε να ψάχνουμε εναλλακτικές» είπε ο Φιντάν.

Ο Φιντάν δήλωσε: «Το θέμα της παραχώρησης των F-35 στην Ελλάδα, όπως ξέρετε επειδή η Ελλάδα είναι μέλος του ΝΑΤΟ ήταν ήδη στις χώρες που βρισκόταν στη λίστα της παραχώρησης των F-35. Προβλέπεται η παράδοση των. F-35 στην Ελλάδα μετά το 2030. Πρέπει να παρακολουθήσουμε το τι μπορεί να συμβεί μέχρι τότε, πώς θα αλλάξουν οι ισορροπίες. Όμως εμείς πρέπει να δούμε πώς θα εξελίξουμε τις δυνατότητες μας στα συστήματα αντιαεροπορικής άμυνας και στις δυνατότητες μας στα μαχητικά. Εδώ τώρα υπάρχει η ανάπτυξη του αντιαεροπορικού συστήματος Hisar. To χερσαίο αντιαεροπορικό σύστημα. Διότι μέχρι σήμερα η αντιαεροπορική μας άμυνα ήταν τα F-16 δηλαδή σε μια επίθεση η απάντηση ήταν τα F-16».

Ερώτηση δημοσιογράφου: Ποια είναι η άποψη σας για την επιστροφή μας στο πρόγραμμα των F-35;

Φιντάν: «Αυτό είναι ένα θέμα που πρέπει να μιλήσουν οι ειδικοί και οι στρατιωτικοί μας. Ωστόσο αυτή είναι μια δυνατότητα, και αν δεν θα χάσουμε άλλες δυνατότητες μας κι αν θα είναι μια επιπλέον δυνατότητα φυσικά γιατί να μην συμβεί; Θα είναι κάτι που θα θέλουμε να αποκτήσουμε. Όμως αν υπάρχουν όροι να αποχωριστούμε άλλες δυνατότητες και να προσαρμοστούμε σε άλλες πολιτικές κι αν οι όροι είναι συμβίβαστοι τότε θα συνεχίσουμε να ψάχνουμε εναλλακτικές λύσεις».

Απάντηση από διπλωματικές πηγές

«Το γεγονός ότι προσπαθούμε να βελτιώσουμε τις σχέσεις μας, δε σημαίνει ότι δεν υπάρχουν σοβαρά διαφορετικές απόψεις σε συγκεκριμένα θέματα», αναφέρουν μεταξύ άλλων διπλωματικές πηγές, σχολιάζοντας τη συνέντευξη του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν και τις δηλώσεις του για την αποστρατικοποίηση και τα F-35.

«Αποδίδουμε έμφαση σε ζητήματα αμοιβαία επωφελή αλλά δεν αναιρούμε τις βασικές μας θέσεις. Αυτό ακριβώς αποτυπώνεται και στην Διακήρυξη των Αθηνών», κατέληξαν οι διπλωματικές πηγές, απαντώντας σε σχετικό ερώτημα της ΕΡΤ.

Ωστόσο, η αύξηση της έντασης εκ μέρους της Τουρκίας επιβεβαιώνει τον υπουργό Άμυνας Νίκο Δένδια που μόλις προχθές δήλωσε πως η στρατηγική της Άγκυρας παραμένει ίδια και δεν πρέπει να μας παραπλανά η αποκλιμάκωση των τελευταίων μηνών.

Εν τω μεταξύ, αύριο έρχεται στην Αθήνα η νέα απεσταλμένη του ΓΓ του ΟΗΕ για το Κυπριακό Μαρία Άνχελα Ολγκιν Κουεγιάρ, προερχόμενη από Λευκωσία και Άγκυρα προκειμένου να διαγνώσει αν υπάρχει κοινό έδαφος για επανέναρξη των συνομιλίων. Δεν περιμένουμε κάποια σημαντική εξέλιξη, επιχειρείται να αναστηθεί η διαδικασία που σκοτώθηκε στο Κραν Μοντανά, αλλά προς το παρόν δεν υπάρχουν οι αναγκαίες προϋποθέσεις από την κυπριακή πλευρά.

Στο πεδίο της διπλωματίας, σημειώστε και αυτό:

Την Παρασκευή ο Γιώργος Γεραπετρίτης θα συναντηθεί με τον Αμερικανό ομότιμό του, Α. Μπλίνκεν, στην Ουάσιγκτον, για την έναρξη του στρατηγικού διαλόγου Ελλάδας -ΗΠΑ και στη συνέχεια θα μιλήσει με τον Τζον Κέρι σε συνέδριο για την κλιματική αλλαγή. Τη Δευτέρα ο Γ. Γεραπετρίτης θα συναντηθεί με τον ΓΓ του ΟΗΕ.

του ΣΕΡΑΦΕΙΜ ΚΟΤΡΩΤΣΟΥ

Πρέπει να παραδεχθούμε πως στα ελληνοτουρκικά, αυτοί οι αυτοματισμοί σπάνια λειτούργησαν. Ίσως με την εξαίρεση της οργανωμένης από την Άγκυρα μεταναστευτικής επίθεσης στον Έβρο που προκάλεσε την ταχεία αντίδραση των Ευρωπαίων επειδή το θέμα των μεταναστευτικών ροών τους αφορά άμεσα και έμμεσα. Το τελευταίο διάστημα η Τουρκία εκδηλώνει μπαράζ απειλητικών κινήσεων εναντίον της Ελλάδας με αμφισβήτηση διεθνών συνθηκών (Λωζάνη) και προσβολή εθνικής κυριαρχίας (υπερπτήσεις). Ποιά ήταν η καθυστερημένη αντίδραση του Στέϊτ Ντιπάρτμεντ, του ΝΑΤΟ, και των Βρυξελλών; “Βρείτε τα διάλογο”!

Ακόμα και ο Εμανουέλ Μακρόν, ο οποίος δεσμεύεται προφανώς από όσα ρητά αναφέρονται στην ελληνογαλλική αμυντική συνεργασία, απέφυγε να κάνει την παραμικρή αναφορά κατά την επικοινωνία του με τον Ταγίπ Ερντογάν σχετικά με το βέτο του τελευταίου στην ένταξη της Φινλανδίας και της Σουηδίας στο ΝΑΤΟ και το ουκρανικό.

Οι διορθωτικές κινήσεις εκ μέρους των συμμάχων και εταίρων έγιναν μόνο μετά τις παρεμβάσεις του Έλληνα πρωθυπουργού. Δεν ήταν οι χάρτες που τους έπεισαν, ας είμαστε ειλικρινείς.

Τους χάρτες της “Μαβί Βατάν” (Γαλάζια Πατρίδα) τους γνωρίζουν εδώ και χρόνια, καθώς οι ίδιοι οι Τούρκοι (και ο Ερντογάν) τους έχουν κοινοποιήσει με κάθε τρόπο (ακόμα και στην Google τους έχουν αναρτήσει). Το σχέδιο Γιαϊτσί (από τον εμπνευστή του) υπάρχει σε κοινή θέα τουλάχιστον από το 2012, από το 2018, δε, και επίσημα με δηλώσεις του Χουλουσί Ακάρ. Θα ήταν αφελές να θεωρήσουμε πως στο Στέϊτ Ντιπάρτμεντ, στο ΝΑΤΟ, στην Κομισιόν και στο γραφείο του Ζοζέπ Μπορέλ δεν γνωρίζουν τον συγκεκριμένο σχεδιασμό της Άγκυρας και τις ανιστόρητες διεκδικήσεις που προβάλει στο Αιγαίο και τη νοτιοανατολική Μεσόγειο. ‘Αλλωστε, όταν παλαιότερα το ίδιο το Στέϊτ Ντιπάρτμεν έκανε λόγο για “αμφισβητούμενα ύδατα”, αυτές τις τουρκικές αιτιάσεις είχε κατά νου.

Όταν ο Άμος Χοκστάϊν (στέλεχος του SD επί Ομπάμα και ξανά τώρα στην διοίκηση Μπάϊντεν) άφηνε υπονοούμενα για συνεκμετάλλευση, ή όταν άλλοι αμερικανοί αξιωματούχοι άκουγαν χωρίς να αντιδρούν τα περί αναδιάταξης του ελληνικού “στρατιωτικού αποτυπώματος” στα νησιά (προοίμιο της τουρκικής θέσης περί αποστρατιωτικοποίησης), δεν μπορεί να μην είχαν υπόψιν τους το “Μαβί Βατάν”.

Το ίδιο έχει συμβεί -για να μην τα ξεχνούμε- και με την Γερμανία. Το Ινστιτούτο του Κιέλου, άτυπος σύμβουλος του υπουργείου Εξωτερικών, είναι αυτό που έχει εκπονήσει μελέτη για τα ελληνοτουρκικά, η οποία περιλαμβάνει και το σενάριο της συνεκμετάλλευσης.

Όλα αυτά εξηγούν την στάση των συμμάχων και εταίρων έναντι της Τουρκίας (μαζί με όλα τα άλλα περί της γεωστρατηγικής της θέσης και της αναβάθμισηςτου ρόλου της στο νέο περιβάλλον μετά την ρωσική εισβολή στην Ουκρανία) και την απουσία των αυτοματισμών.

Ό,τι συνέβη τις τελευταίες ώρες με τις ανακοινώσεις της Γερμανικής καγκελαρίας, του Στέϊτ Ντιπάρτμεντ, και τις δηλώσεις on camera του Γάλλου προέδρου είναι αποτέλεσμα της παρέμβασης του Έλληνα πρωθυπουργού. Η συνάντηση με τον Όλαφ Σολτς, για παράδειγμα, έπαιξε πολύ σημαντικό ρόλο, συνδυάστηκε, όμως, και με την συμφωνία για την αποστολή βαρέως οπλισμού στην Ουκρανία. Θετικό αναμφίβολα, ωστόσο πρέπει να μας προβληματίζει γιατί παίρνουμε μόνο μετά από πυρετώδεις παρασκηνιακές παρεμβάσεις (και όχι κάθε φορά) αυτο που θα έπρεπε να δίνεται αυτόματα στο πλαίσιο της πρόθυμης και άνευ ουδενός αστερίσκου ένταξης της Ελλάδας στους εταιρικούς και συμμαχικούς σχηματισμούς.

Διότι, τελικά, η προτροπή “βρείτε τα με διάλογο” παραμένει. Και ορθώς ο Κώστας Καραμανλής επισήμανε το αυτονόητο: ό,τι, δηλαδή, οι ίσες αποστάσεις ευνοούν τον παρανομούντα και ταραξία.

Η προτροπή αυτή αποτελεί ραχοκοκαλιά της θεώρησης της Ουάσιγκτον και των Βρυξελλών( με σφραγίδα Βερολίνου) σχετικά με τα ελληνοτουρκικά. Πρέπει να θεωρείται βέβαιο πως τα επόμενα χρόνια, αναλόγως και των γεωπολιτικών εξελίξεων, θα επιχειρηθεί να περιέλθει σε ύφεση, ή και να κλείσει αυτό που βλέπουν ως ελληνοτουρκική διαμάχη.

Αυτό δεν μπορεί να συμβεί άμεσα, καθώς μέσα στους επόμενους 12 μήνες, το περισσότερο, θα διεξαχθούν πολύ κρίσιμες εθνικές εκλογές στην Τουρκία, την Ελλάδα και την Κύπρο. Δυτικοί αξιωματούχοι και αναλυτές εκτιμούν πως δύο κυβερνήσεις με νωπή εντολή, στην Αθήνα και την Άγκυρα, θα έχουν την δυνατότητα να προχωρήσουν σε διάλογο. Κάθε πλευρά, βεβαίως, εννοεί διαφορετικά τον διάλογο, κι αυτό είναι ένα επιπλέον στοιχείο προβληματισμού. Η ελληνική κοινή γνώμη επιχειρήθηκε, άλλωστε να προετοιμαστεί για κάποιους συμβιβασμούς (από το άρθρο Σημίτη στην “Καθημερινή, τον Ιούνιο του 2019, μέχρι τις κατά καιρούς παρεμβάσεις Ροζάκη, Ντόκου, κ.ά).

Ωστόσο, δεν πρέπει να ξεχνούμε πως οι συμφωνίες της Μαδρίτης και του Ελσίνκι που άλλαξαν τα δεδομένα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις ήλθαν στη σκιά της τουρκικής επέμβασης στα Ίμια. Αυτό ας το έχουμε κατά νου…