Η Αθηναϊδα Νέγκα του ζήτησε να μοιραστεί με τους τηλεθεατές αναμνήσεις από τα Χριστούγεννα της παιδικής του ηλικίας, να αποκαλύψει ποιό είναι το αγαπημένο του βιβλίο αλλά και πώς θα νιώσει αν κάποιο από τα παιδιά του θελήσει να ασχοληθεί με την πολιτική.

Το Μέγαρο Μαξίμου προκαλεί δέος. Πως ήταν για εσάς την πρώτη φορά που μπήκατε εδώ; Δεν ήσασταν Πρωθυπουργός.

Ναι, δεν θα έπρεπε να προκαλεί δέος. Και η προσπάθεια την οποία έχουμε κάνει με τον χώρο αυτόν, ο οποίος δεν είναι και τόσο μεγάλος -εδώ βρισκόμαστε στον χώρο υποδοχής-, είναι να είναι όσο το δυνατόν πιο ανοιχτός και φιλόξενος. Προσπαθώ συνήθως, όταν βλέπω σχολεία τα οποία περνούν απ’ έξω στα πλαίσια των εκπαιδευτικών επισκέψεων που κάνουν, ιδίως τα σχολεία της επαρχίας που έρχονται στην Αθήνα, όποτε έχω τη δυνατότητα να προσκαλώ τα παιδιά να μπαίνουν μέσα στο κτήριο, να το βλέπουν, να καταλαβαίνουν που παίρνονται οι σημαντικές αποφάσεις που επηρεάζουν τη ζωή τους. Αλλά η αλήθεια είναι ότι κι εγώ πρώτη φορά μπήκα στο Μέγαρο Μαξίμου το 1990 -ήμουν 22 ετών- όταν ο πατέρας μου έγινε Πρωθυπουργός. Τότε δεν φανταζόμουν, για να σας είμαι ειλικρινής, ότι θα επέστρεφα σε αυτό το γραφείο με άλλη ιδιότητα.

Θυμάστε εκείνη την ημέρα που μπήκατε πρώτη φορά στο Μέγαρο Μαξίμου και τι σας είπε ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης;

Κοιτάξτε, ήταν μία δύσκολη εποχή. Θέλω να σας θυμίσω -θα θυμούνται ίσως οι παλαιότεροι- ότι ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης έγινε Πρωθυπουργός μετά από τρεις απανωτές εκλογικές αναμετρήσεις, με έναν εκλογικό νόμο της απλής αναλογικής τότε, με 151 βουλευτές, έχοντας φτάσει στο 47%. Νομίζω ότι υπήρχε μία αίσθηση μεγάλης ανακούφισης από τον ίδιο, αλλά και από όσους είχαν κοπιάσει για να γίνει αυτό.

Αλλά, βέβαια, επειδή η πραγματικότητα και η καθημερινότητα της πολιτικής είναι αμείλικτη -το θυμάμαι κι εγώ πολύ καλά- πολύς χρόνος να απολαύσει κανείς τη στιγμή δεν υπάρχει. Αλλά συχνά προσπαθώ να παίρνω λίγο χρόνο με το να κάθομαι μόνος μου στο γραφείο, να συνειδητοποιώ το βάρος της ευθύνης αλλά και τη μοναδικότητα της στιγμής.

Ανά πάσα χρονική στιγμή η χώρα έχει έναν Πρωθυπουργό -κάποια στιγμή ελπίζω να έχει και μία Πρωθυπουργό, να δούμε κάποια στιγμή και την πρώτη γυναίκα Πρωθυπουργό- και αυτό νομίζω ότι βάζει τα πράγματα στη σωστή τους διάσταση: να αναλογίζεται κανείς τη σημασία του αξιώματος, την ευθύνη την οποία αναλαμβάνει και το γεγονός ότι ανά πάσα στιγμή αναμετριέται με τις προσδοκίες εκατομμυρίων πολιτών, ασχέτως αν αυτοί σε έχουν ή δεν σε έχουν ψηφίσει.

Δύσκολες μέρες για έναν Πρωθυπουργό, τι σημαίνει αυτό για την οικογένειά του; Θα σας ρωτήσω πώς το βιώσατε ως γιος και ως Πρωθυπουργός, που φέρνει το πρόβλημα ενδεχομένως στο σπίτι. Δεν ξέρω αν το πηγαίνετε στο σπίτι το πρόβλημα ή αν το κρατάτε μέσα σας.

Ο πατέρας μου ήταν πολύ καλός στο να κρατάει τα προβλήματα της πολιτικής μακριά από το σπίτι. Βέβαια, μιλάμε για άλλες εποχές. Νομίζω ότι σήμερα οι πολιτικοί και οι οικογένειές τους είναι πολύ πιο εκτεθειμένοι στη δημοσιότητα, στην καλή αλλά πρωτίστως και στην κακή δημοσιότητα. Και η πρώτη μου ευθύνη είναι να προστατεύσω την οικογένειά μου, τη γυναίκα μου, τα τρία μου παιδιά, από αυτήν την υπερβολική έκθεση και από τα συχνά κακοπροαίρετα σχόλια, τα οποία θα γίνονται. Διότι ο πολιτικός, εν προκειμένω ο Πρωθυπουργός, απολαμβάνει και τα θετικά αυτής της επιλογής την οποία κάνει, η οικογένεια συνήθως έχει να διαχειριστεί πρωτίστως τα αρνητικά.

Διότι η απόφαση αυτή, της ενασχόλησης με την πολιτική, είναι μεν μια προσωπική απόφαση, που την παίρνει το πρόσωπο που πολιτεύεται, όμως, δεν μπορεί να γίνει χωρίς τη στήριξη της οικογένειας.

Ναι, επτά χρόνια στο Μέγαρο Μαξίμου. Τα παιδιά σας είναι μεγάλα, αλλά κάποια χρόνια χάσατε. Δεν ξέρω αν τα χάσατε πραγματικά, κάνω μία υπόθεση, δεν ήσασταν ίσως ο τυπικός μπαμπάς, που επιστρέφει κάποια στιγμή το απόγευμα στο σπίτι και βλέπει τα παιδιά του ή συζητά ή έχει τη δυνατότητα να ταξιδέψουν μαζί, να τα δει εκεί που είναι και σπουδάζουν. Σας λείπει αυτό το κομμάτι;

Στις 10 Ιανουαρίου συμπληρώνονται δέκα χρόνια από τότε που εκλέχθηκα Πρόεδρος της Νέας Δημοκρατίας. Νομίζω ότι εκείνο το βράδυ άλλαξε για τα καλά και η δική μου ζωή και η ζωή της Μαρέβας, αλλά και της Σοφίας, του Κωνσταντίνου και της Δάφνης. Ήταν μία εκλογή ελαφρώς αναπάντεχη τότε, ενδεχομένως και για εμάς. Όμως γνωρίζαμε από εκείνη τη στιγμή ότι οι ζωές μας δεν θα ήταν πια ίδιες. Και για αυτό πήραμε αυτή την απόφαση συλλογικά, αναλογιζόμενοι και τις αρνητικές επιπτώσεις που θα είχε στην οικογενειακή μας ζωή.

Πιστεύω ότι δεν έχασα πολλά από τις σημαντικές στιγμές των παιδιών μου. Κάπου υπήρχε και ένα καλό, ότι τα δύο μεγάλα μου παιδιά ήταν ήδη αρκετά μεγάλα όταν άλλαξα ρυθμούς στην πολιτική μου ενασχόληση.

Και πάντα πιστεύω ότι και εγώ και η Μαρέβα προτεραιοποιούσαμε τις στιγμές των παιδιών μας. Προσπαθούσαμε, όταν ήταν μικρά, στο σχολείο, να μην χάνουμε σχολική γιορτή, να μην χάνουμε σχολικούς αγώνες, να τα πηγαίνουμε στο σχολείο όποτε είχαμε αυτή τη δυνατότητα. Οπότε νομίζω ότι ήμαστε ως οικογένεια αρκετά χορτασμένοι από όμορφες οικογενειακές στιγμές.

Και τώρα, όποτε μπορούμε -τα Χριστούγεννα είναι κατ’ εξοχήν μία οικογενειακή γιορτή-, δεν είναι εύκολο να βρεθούμε και οι πέντε μας μαζί, διότι και τα τρία παιδιά είναι στο εξωτερικό, εκτιμούμε όμως εκείνες τις στιγμές που θα μπορέσουμε να βρεθούμε μαζί στο σπίτι, να «κλέψουμε» κάποιες μέρες για να πάμε κάπου, όπου μπορούμε, μαζί.

Είναι ιδιαίτερες στιγμές αυτές και προφανώς τις εκτιμούμε γιατί δεν είναι πολλές. Οπότε φροντίζουμε να τις αξιοποιούμε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.

Χριστούγεννα στην οικογένεια Μητσοτάκη. Δεν ξέρω αν θυμάστε ιστορίες από την οικογένεια του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη και ιστορίες από την οικογένεια του Κυριάκου Μητσοτάκη.

Θα μείνω περισσότερο στις δεύτερες, γιατί νομίζω ότι όταν κάποιος κάνει τη δική του οικογένεια οι υπόλοιπες μνήμες πια, θα έλεγα, σε ένα βαθμό και λογικό είναι να ξεθωριάζουν. Θυμάμαι πολύ καλά τα πρώτα Χριστούγεννα με τη Σοφία, με την πρώτη μας κόρη, όταν είχε γεννηθεί, έξι μηνών ήταν τότε, γεννήθηκε Ιούνιο, τα Χριστούγεννα του ’97, να φοράει ένα ωραίο πράσινο βελούδινο φόρεμα και να ανοίγει τα πρώτα της δώρα.

Το καλό είναι ότι έχουμε και υλικό βιντεοσκοπικό και καθόμαστε και τα χαζεύουμε -έχω ψηφιοποιήσει όλα τα βίντεο, τα οποία τραβούσα εκείνη την εποχή ως χαζομπαμπάς. Και νομίζω ότι καθώς προχωρά ο χρόνος διανθίζονται οι μνήμες, προστίθενται παιδιά, εμπειρίες, ταξίδια.

Θυμάμαι ένα μεγάλο ταξίδι που είχαμε κάνει οικογενειακώς τις ημέρες των Χριστουγέννων -ήταν το 2010, νομίζω- είχαμε καταφέρει να φτάσουμε μέχρι τη νότια Παταγονία, ένα ταξίδι το οποίο σχεδιάζαμε πάρα πολύ καιρό.

Και νομίζω ότι πράγματι αυτό το οποίο λένε, ότι οι εμπειρίες τελικά μπορεί να έχουν μεγαλύτερη αξία από τα υλικά αγαθά, ακριβώς αυτές οι στιγμές, οι μνήμες, οι φωτογραφίες, τις οποίες συχνά αναπολούμε, μας κάνουν να συνδεόμαστε ακόμα περισσότερο με τους ανθρώπους που αγαπάμε πολύ.

Οπότε οι γιορτές των Χριστουγέννων είναι μία ευκαιρία να αναπολήσουμε, θα έλεγα, αυτές τις όμορφες αναμνήσεις και να «χτίζουμε» κάθε χρόνο τις καινούριες μας εμπειρίες.

Είχατε δύο πολύ αγαπημένους γονείς, πρότυπο οικογένειας. Εγώ θα σας ρωτήσω τι χαρακτηριστικά προσωπικότητας έχετε πάρει από τη Μαρίκα και ποια από τον Κωνσταντίνο, γιατί ήταν δύο διαφορετικές προσωπικότητες. Εκείνη εκρηκτική, εκφραστική και συναισθηματική, ενώ ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης ένας άνθρωπος ιδιαίτερα ψύχραιμος.

Δίκιο έχετε, ήταν αρκετά διαφορετικές προσωπικότητες, με τον τρόπο τους όμως, ένα πολύ δεμένο και αγαπημένο ζευγάρι.

Πιστεύω ότι έχω πάρει και τον συναισθηματισμό της μητέρας μου, άσχετα αν μερικές φορές μπορεί να μην το δείχνω τόσο πολύ, αλλά σίγουρα αυτό το οποίο αποκαλείτε «την ψυχραιμία του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη», θα έλεγα ότι η ψυχραιμία είναι ένα χαρακτηριστικό το οποίο απαιτείται να έχεις όταν αναλαμβάνεις αυτή την πολύ σημαντική ευθύνη του να είσαι Πρωθυπουργός. Δεν έχεις άλλη επιλογή, διότι ασχέτως της πίεσης που αισθάνεσαι και είναι πολλές οι στιγμές που αισθανόμαστε μεγάλη πίεση, οφείλεις να τιθασεύσεις εκείνη τη στιγμή τα συναισθήματά σου.

Ξέρω πολύ καλά, από εμπειρία, ότι τις περισσότερες φορές που έχω αντιδράσει συναισθηματικά το έχω μετανιώσει, οπότε αναπολώ πάντα στη μνήμη μου, τις στιγμές που μπορεί να θέλω να «υπακούσω» στην παρόρμηση της στιγμής, ότι μάλλον δεν είναι η καλύτερη συμβουλή αυτή.
Και βέβαια, εάν εγώ δεν είμαι ψύχραιμος τότε πώς θα εκπέμψω ψυχραιμία στην υπόλοιπη ομάδα; Ειδικά όταν διαχειριζόμαστε κρίσεις ή πολύ δύσκολες στιγμές.

Αγαπημένο σας βιβλίο του 2025;

Αγαπημένο βιβλίο του 2025, το βιβλίο το οποίο διαβάζω τώρα. Έχει πολύ ενδιαφέρον. Είναι το βιβλίο το οποίο πήρε το φετινό Booker Prize. Λέγεται «Flesh», «Σάρκα». Στα αγγλικά το διαβάζω, δεν έχει ακόμα μεταφραστεί. Έχει εξαιρετικό ενδιαφέρον.

Και δεν μπορώ να μην ευλογήσω τα γένια μου αν δεν διαφημίσω το βιβλίο του Αλέξη Πατέλη, «Η Μεγάλη  Επιστροφή», το οποίο περιγράφει μέσα από την, θα έλεγα, πολύ διεισδυτική ματιά ενός ανθρώπου που ήταν δίπλα μου τα τελευταία πέντε χρόνια, αυτή τη μεγάλη προσπάθεια ανάταξης της αξιοπιστίας και της διεθνούς εικόνας της Ελλάδος.

Αν ένα από τα παιδιά σας θέλει να μπλέξει με την πολιτική, τι θα πείτε; Θα σας έρθει ταμπλάς ή θα χαρείτε;

Νομίζω ότι θα πρέπει να κάνουμε κάποιες πολύ σοβαρές συζητήσεις. Αλλά νομίζω ότι όλοι οι γονείς, και εγώ και η Μαρέβα, θέλουμε τα παιδιά μας να είναι ευτυχισμένα και να κάνουν κάτι το οποίο να είναι δημιουργικό και ουσιαστικό.

Και βέβαια, να πούμε και κάτι: ότι η ενασχόληση με την πολιτική δεν είναι ο μόνος τρόπος να προσφέρεις. Υπάρχουν πολλοί άλλοι τρόποι να προσφέρεις στα κοινά, δεν είναι υποχρεωτικό ότι πρέπει κάποιος να πολιτεύεται. Πάρα πολλοί άνθρωποι επιλέγουν έναν σκοπό, συμπληρωματικό στην κύρια ενασχόλησή τους, και αφιερώνουν πολύ χρόνο, πολύ κόπο και πολλή προσπάθεια και ενίοτε και χρήμα στα ενδιαφέροντά τους, τα οποία όμως με κάποιο τρόπο βοηθούν την κοινωνία: από κυρίες και κυρίους που μπορεί να μαγειρεύουν σε ένα συσσίτιο απόρων, μέχρι ανθρώπους που ασχολούνται ενεργά με την κοινωνία των πολιτών και επιλέγουν, παραδείγματος χάρη, να προσφέρουν μέσω του εθελοντισμού.

Και αυτό είναι μία ευρύτερη ενασχόληση με τα κοινά. Μας λέει ότι τελικά δεν μπορεί να τα περιμένουμε όλα από το κράτος αλλά κάπως κι εμείς ας κοιτάξουμε τι μπορούμε να κάνουμε και να βοηθήσουμε τους συνανθρώπους μας.

Αλλά ένας κανόνας είναι απαράβατος και ισχύει κι όταν, θα έλεγα, επιλέγω ανθρώπους για την πολιτική: πρέπει να έχουν κάνει κάτι πριν μπουν στην πολιτική. Πρέπει να έχουν «κολλήσει ένσημα». Πρέπει να έχουν δουλέψει.

Δεν θεωρώ ότι το να μπεις στην πολιτική στα 25 σου, ας πούμε, και να μην έχεις καταλάβει τι σημαίνει να έχεις αφεντικό, τι σημαίνει να χτυπάς κάρτα, να πηγαίνεις στο γραφείο σου νωρίς, να έχεις παραδοτέα, να βγάζεις τα προς το ζην, να ιδρώνεις τη φανέλα, για να το πω πολύ απλά, με το να ξεκινήσεις χαμηλά σε μία δουλειά και να προσπαθήσεις να ανέβεις, θεωρώ ότι αυτή η εμπειρία είναι απολύτως απαραίτητη για όποιον θέλει να ασχοληθεί με τα κοινά.

Το ίδιο προφανώς ισχύει και για τα παιδιά μου, αν ποτέ κάποιο ή κάποια επιλέξει να ασχοληθεί με την πολιτική.

Πρόκειται για τον τρίτο τόμο της σειράς «Απλά μαθήματα ιστορίας», που βασίζεται στα μαθήματα Ιστορίας που δίδασκε ο κ. Γεωργιάδης στην «Ελληνική Αγωγή».

Το βιβλίο καταγράφει την εντυπωσιακή πορεία της Ρώμης, από τη μυθική της γέννηση έως τη σταδιακή κατάρρευση της δυτικής αυτοκρατορίας και ο κ. Γεωργιάδης τόνισε ότι στόχος του είναι να κάνει την μάθηση ευχάριστη, γιατί «αν την ώρα που μαθαίνεις περνάς καλά, θα συνεχίσεις».

Αναφερόμενος γενικότερα στην ιστορία, επισήμανε ότι είναι η πιο εστιασμένη στο μέλλον επιστήμη, γιατί από τη μελέτη της συμπεριφοράς των ανθρώπων στο παρελθόν, μπορεί κανείς να καταλάβει πώς είναι πιθανόν να συμπεριφερθούν σήμερα.

Σύμφωνα με τον ίδιο, έννοια κλειδί για την άνοδο της Ρώμης είναι η πειθαρχία, «γιατί κανένα είδος μεγαλείου δεν μπορεί να κατακτηθεί χωρίς πειθαρχία». Σε ό,τι αφορά τη χώρα μας, επισήμανε ότι «έχουμε θεοποιήσει τη διαμαρτυρία» και αναφέρθηκε στα μπλόκα των αγροτών, οι οποίοι, όπως είπε, λένε ότι δεν θα δουν τον πρωθυπουργό και ζητάνε να καταργηθεί το χρηματιστήριο ενέργειας που είναι ευρωπαϊκός θεσμός.

Υπογράμμισε, εξάλλου, ότι η πολιτική του συμπεριφορά έχει επηρεαστεί από τη γνώση της Ιστορίας, γιατί πιστεύει ότι «τις νίκες της παίρνουν οι ομάδες, όχι οι μονάδες» και ότι «δεν είναι ένδειξη αδυναμίας να πειθαρχείς στον αρχηγό, αλλά ένδειξη ισχύος».

Απαντώντας σε ερωτήσεις δημοσιογράφων πριν από την εκδήλωση, τόνισε ότι «όσα διαβάσατε ότι δήθεν απεντάχθηκαν από το Ταμείο Ανάκαμψης είναι παραμύθια. Δεν έχουμε χάσει από το Ταμείο Ανάκαμψης ούτε ένα ευρώ». Πρόσθεσε πως «στο τέλος του Ιουνίου του ‘26 θα έχουμε παραδώσει όλα μας τα έργα, και εδώ στη Θεσσαλονίκη, θα έχουμε μεταξύ πολλών άλλων σπουδαίων έργων, το Κέντρο Ανοσοθεραπείας».

Μεταξύ όσων παρακολούθησαν την εκδήλωση ήταν, και ο διευθύνων σύμβουλος της Pfizer, ‘Αλμπερτ Μπουρλά, στον οποίο ο κ. Γεωργιάδης έκανε ιδιαίτερη αναφορά, επισημαίνοντας ότι η επιτυχή του πορεία από τη Θεσσαλονίκη στη κορυφή του κόσμου είναι πηγή υπερηφάνειας για όλους.

Το «παρών» στην εκδήλωση έδωσαν οι υφυπουργοί Μακεδονίας-Θράκης, Κώστας Γκιουλέκας, Ανάπτυξης, Σταύρος Καλαφάτης, Παιδείας, Νικόλαος Παπαϊωάννου, οι βουλευτές της ΝΔ, Θεόδωρος Καράογλου, Δημήτρης Κούβελας, Στράτος Σιμόπουλος, Γιώργος Γιωργαντάς, Διαμαντής Γκολιδάκης, ο συντονιστής του γραφείου του πρωθυπουργού στη Θεσσαλονίκη, Γιάννης Παπαγεωργίου, ο δήμαρχος Θεσσαλονίκης, Στέλιος Αγγελούδης, ο αντιπεριφερειάρχης Θεσσαλονίκης, Κώστας Γιουτίκας, ο πρύτανης του ΑΠΘ, Κυριάκος Αναστασιάδης.

Στην ομιλία του, με τίτλο «το “μετέωρο βήμα” του Ανθρώπου και της Ανθρωπότητας μπροστά στο κρίσιμο ζήτημα της πρόσφορης χρήσης των σύγχρονων μέσων της Τεχνητής Νοημοσύνης», ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Ακαδημαϊκός και Επίτιμος Καθηγητής της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών επισήμανε, μεταξύ άλλων, πως «ουδείς νομιμοποιείται να υποτιμήσει, και πολύ περισσότερο να παραβλέψει, τις ενδεχόμενες αρνητικές επιπτώσεις των επιδόσεων της Τεχνητής Νοημοσύνης αν εκτιμηθούν εσφαλμένως τα όρια των δυνατοτήτων της και, προεχόντως, αν η χρήση των οιονεί “παντοδύναμων” μέσων της αποβεί εις βάρος του Ανθρώπου και της Ανθρωπότητας σε πλανητικό επίπεδο, και δη σε καίριους τομείς όπως η Οικονομία καθώς και η Γεωπολιτική και η Γεωστρατηγική συνύπαρξη και συνδημιουργία μεταξύ Κρατών».

Ολόκληρη η ομιλία του Προκόπη Παυλόπουλου

«Εισαγωγή

Με την νέα αυτή μελέτη του, ήδη πολυγραφότατου από πλευράς όγκου αλλά και ποιότητας, Καθηγητή και πρώην Υπουργού κ. Παναγιώτη Ρουμελιώτη, η οποία έχει τον τίτλο «Τεχνητή Νοημοσύνη: Ο Αγώνας ΗΠΑ – Κίνας για την Πρωτοκαθεδρία» (εκδ. Παπαζήση, 2025), αναδεικνύονται, συνδυαστικώς, αφενός η πολυπρισματικότητα και το πολυδιάστατο της επιστημονικής αλλά και της πολιτικής του κατάρτισης και σκέψης. Και, αφετέρου, η πληρότητα και η διορατικότητά του ως ολοκληρωμένου ερευνητή και αναλυτή στο πεδίο της προσέγγισης της επιρροής της, ραγδαίως εξελισσόμενης, τεχνολογίας της Τεχνητής Νοημοσύνης επί των εν γένει γεωοικονομικών, γεωπολιτικών και γεωστρατηγικών συσχετισμών ανά τον κόσμο, κυρίως δε μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας και με στόχο καθεμιάς τους να κατακτήσει την εν προκειμένω «πρωτοκαθεδρία». Η κατά τ’ ανωτέρω θεματική και προσέγγιση αποκτούν σήμερα τόσο μεγαλύτερη σημασία, όσο ναι μεν ουδείς νομιμοποιείται να παραβλέψει τις τεράστιες, ευεργετικές για τον Άνθρωπο και την Ανθρωπότητα, δυνατότητες της Τεχνητής Νοημοσύνης, ιδίως μάλιστα καθ’ ο μέτρο εξελίσσεται με γεωμετρική πρόοδο κατ’ εξοχήν στην εποχή του Κβαντικού Υπολογιστή αλλά και των ανυπολόγιστων ακόμη τεχνολογικών προοπτικών του. Πλην όμως ουδείς νομιμοποιείται να υποτιμήσει, και πολύ περισσότερο να παραβλέψει, τις ενδεχόμενες αρνητικές επιπτώσεις των επιδόσεων της Τεχνητής Νοημοσύνης αν εκτιμηθούν εσφαλμένως τα όρια των δυνατοτήτων της και, προεχόντως, αν η χρήση των οιονεί «παντοδύναμων» μέσων της αποβεί εις βάρος του Ανθρώπου και της Ανθρωπότητας σε πλανητικό επίπεδο, και δη σε καίριους τομείς όπως η Οικονομία καθώς και η Γεωπολιτική και η Γεωστρατηγική συνύπαρξη και συνδημιουργία μεταξύ Κρατών, και κατά κύριο λόγο μεταξύ δυνάμεων της εμβέλειας των ΗΠΑ και της Κίνας. Ένα τέτοιο ενδεχόμενο είναι σήμερα κάτι παραπάνω από ορατό – κατά μείζονα λόγο εκ του ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη το 2023 αντιπροσώπευσε μόνο το 7% (189 δισ. δολάρια) των τεχνολογιών αιχμής, ενώ για το 2033 προβλέπεται ότι το ποσοστό αυτό θα φθάσει ή και θα ξεπεράσει το 29% (4,77 τρισ. δολάρια)- αν αναλογισθεί κανείς ότι από την μία πλευρά η μη ενδεδειγμένη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης σε αυτό το επίπεδο είναι πιθανό να θέσει -αν δεν το έχει κάνει ήδη- σε μεγάλο κίνδυνο τόσο την παγκόσμια κοινωνική συνοχή μεταξύ Λαών και Κρατών όσο και την ίδια την παγκόσμια Ειρήνη. Και, από την άλλη πλευρά, το Διεθνές Δίκαιο, άλλοτε «οχυρό» της Διεθνούς Νομιμότητας, τελεί υπό καθεστώς υπαρξιακής διακινδύνευσης λόγω της καταλυτικής αποδυνάμωσής του εξαιτίας της φύσης της Οικονομικής Παγκοσμιοποίησης και της εντεύθεν σταδιακής εδραίωσης, επίσης σε πλανητικό επίπεδο, μίας μορφής «επικυριαρχίας» του «οικονομικού» επί του «θεσμικού».

Ι. Η φύση και τα όρια των σύγχρονων μέσων της Τεχνητής Νοημοσύνης

Είναι χαρακτηριστικό ότι ο κ. Ρουμελιώτης δίνει, ευθύς εξ αρχής, με τεκμηριωμένο τρόπο το στίγμα της φύσης και των ορίων των μέσων της Τεχνητής Νοημοσύνης, ακόμη και των πιο προηγμένων, με βάση την ορθή παραδοχή ότι τα μέσα αυτά δεν είναι σε θέση να υποκαταστήσουν πλήρως τον Άνθρωπο. Και δη τον Άνθρωπο ως homo sentiens, με δεδομένο το ότι τα μέσα της Τεχνητής Νοημοσύνης είναι επιτρεπτό να έχουν, και πάλι βεβαίως μέχρις ενός ορίου, ως μέτρο σύγκρισης τον homo sapiens.

Α. Το διάνυσμα μεταξύ Νοημοσύνης και Συνείδησης

Πραγματικά, κατά την απολύτως κρατούσα στις Επιστημονικές Κοινότητες θέση και σήμερα -παρά την εμφάνιση και την απροσδιόριστων ακόμη διαστάσεων προοπτική εξέλιξης του Κβαντικού Υπολογιστή, καθώς και των εν δυνάμει σχεδόν απεριόριστων δυνατοτήτων του- γίνεται καθολικώς δεκτό ότι ο Άνθρωπος είναι το πιο «έξυπνο» ον μεταξύ των κάθε είδους όντων στον Πλανήτη, δοθέντος ότι είναι συνδυασμός homo sapiens και homo sentiens, άρα διαθέτει εκτός από Νοημοσύνη και Συνείδηση. Ενώ ακόμη και τα πιο εξελιγμένα Μεγάλα Νευρωνικά Δίκτυα (ΜΝΔ) διαθέτουν μόνο Τεχνητή Νοημοσύνη, οπωσδήποτε υψηλότατου βαθμού, που σε ορισμένες περιπτώσεις φαίνεται να δείχνει ότι είναι έτοιμα για την μεγάλη υπέρβαση προς την Τεχνητή Συνείδηση. Όμως δεν διακρίνεται στον ορίζοντα, και του απώτερου μέλλοντος, η προοπτική δημιουργίας και Τεχνητής Συνείδησης, υπό την ολοκληρωμένη επιστημονικώς σύλληψη της Συνείδησης, που και αυτή παραμένει, κατά μέγιστο βαθμό, ανεξερεύνητη.

1. Συνιστά κοινό τόπο ότι ο Άνθρωπος διατηρεί αναμφισβήτητα την πνευματική υπεροχή του έναντι κάθε άλλου, οιασδήποτε μορφής, όντος στον Πλανήτη επειδή, όπως επισημάνθηκε αμέσως προηγουμένως, είναι συνδυασμός homo sapiens και homo sentiens. Κατ’ ουσία, ο Άνθρωπος διαθέτει αφενός Νοημοσύνη, που του ανοίγει ένα απέραντο πεδίο Γνώσης. Και, αφετέρου, Συνείδηση, που μέσω της δια της Γνώσης -και όχι μόνο- σώρευσης εμπειρίας τον οδηγεί στην ενσυναίσθηση, στην αυτογνωσία και εν τέλει στην αυτεπίγνωση. Τούτο είναι επιστημονικό συμπέρασμα εξαγόμενο δια της συνδρομής πολλών Επιστημών, βεβαίως με την πρόσθετη διευκρίνιση ότι δεν γνωρίζουμε έως τώρα πλήρως πώς λειτουργεί ο εγκέφαλος του Ανθρώπου -άρα δεν μπορούμε να τον δημιουργήσουμε, αφού συνιστά την πιο πολύπλοκη δομή που υπάρχει στο γνωστό σύμπαν, ένα προϊόν φυσικής εξέλιξης εκατομμυρίων ετών και αποτέλεσμα της συνδυασμένης δράσης των γονιδίων του και των εμπειριών του, ιδίων δε εκείνων οι οποίες διαμορφώνονται στο αρχικό στάδιο της ζωής του- κατ’ εξοχήν κατά την εμφάνιση και την εκκίνηση της διαδικασίας ενεργοποίησης της Συνείδησης. Και τούτο διότι είναι γενικώς αποδεκτό ότι υπάρχει συνέχεια μεταξύ ασυνειδήτου και συνειδητού στο πεδίο μίας γενικότερης σύλληψης της συνολικής οντολογικής υπόστασης της Συνείδησης. Υπό την έννοια ότι στην πράξη ο Άνθρωπος ενεργεί ξεκινώντας από την αφετηρία του ασυνειδήτου και φθάνει στο στάδιο του συνειδητού, οπότε και ολοκληρώνεται η διαδικασία πλήρους διέγερσης της Συνείδησης. Επέκεινα δε η από την πλευρά του εκκίνηση της αντίστοιχης διαδικασίας επιλογής της πράξης ή της παράλειψης ή κάθε άλλης μορφής συμπεριφοράς εκ μέρους του.

2. Η αλήθεια είναι ότι δεν γνωρίζουμε επαρκώς -και είναι άγνωστο το αν και πότε θα φθάσουμε στο επίπεδο μίας τέτοιας γνώσης, με τις επιστημονικές αντιλήψεις να είναι ως προς τούτο αντικρουόμενες- την δομή και τις πηγές του ασυνειδήτου, κατά συνέπεια δε την λειτουργία του μηχανισμού μετάβασης, και κατά κύριο λόγο της ποιοτικής, από το ασυνείδητο στο συνειδητό. Διευκρινίζεται λοιπόν ότι η επαρκής γνώση της δομής και της λειτουργίας της Νοημοσύνης, ως δυναμικού συνόλου γνωστικών δυνατοτήτων που επιτρέπουν στον Άνθρωπο μεταξύ άλλων να μαθαίνει, να κατανοεί και επέκεινα να δημιουργεί θέσεις, απόψεις και αντιλήψεις, έχει επιτρέψει την ανάδυση -και μάλιστα με ολοένα και μεγαλύτερη ένταση- της Τεχνητής Νοημοσύνης. Όλως αντιθέτως, η άκρως ελλιπής, κατά τ’ ανωτέρω, διείσδυση στα arcana του ασυνειδήτου και του συνειδητού, και της μεταξύ τους επικοινωνίας και σύνδεσης, καθιστά αδύνατη έστω και την grosso modo προσέγγιση της προοπτικής δημιουργίας Τεχνητής Συνείδησης. Για τις ανάγκες της παρέμβασής μου αυτής το μόνο στο οποίο μπορούμε να στηριχθούμε είναι μία περιγραφή της Συνείδησης. Επιλέγω δε ως πιο πρόσφατη και πρόσφορη εκείνη του Christof Koch (“The Feeling of Life Itself: Why Consciousness Is Widespread but Can’t Be Computed”, The MIT Press, 2019, σ.1): «Η Συνείδηση είναι εμπειρία…βιωμένη πραγματικότητα. Είναι η αίσθηση της ζωής καθαυτήν.». Πιο αναλυτικά ως Συνείδηση εκλαμβάνεται η ιδιότητα και ικανότητα του νευρικού συστήματος να δημιουργεί ένα σύνολο συναισθημάτων και πεποιθήσεων που οδηγούν στην αυτογνωσία, και για τον εαυτό μας αλλά και για ό,τι μας περιβάλλει. Επιπλέον, το μόνο το οποίο είναι με επαρκή βεβαιότητα επιστημονικώς τεκμηριωμένο συνίσταται στο ότι για την λειτουργία της Συνείδησης καταλυτική είναι η συμβολή των τεράστιου αριθμού νευρώνων που βρίσκονται στο ανθρώπινο σώμα, και κατά βάση στο κεντρικό νευρικό σύστημα. Είναι δε εντελώς ουτοπικό οποιοδήποτε εγχείρημα αναζήτησης της λύσης αυτού του δήλιου προβλήματος της πεμπτουσίας του ασυνειδήτου και του συνειδητού μέσω της εξέλιξης της Τεχνητής Νοημοσύνης και του κατάλληλου προγραμματισμού στο μέλλον κάποιου εξαιρετικά «έξυπνου» «Μεγάλου Νευρωνικού Δικτύου» (ΜΝΔ), αφού ένας τέτοιος προγραμματισμός προϋποθέτει επαρκή γνώση των συντεταγμένων του προβλήματος προς επίλυση, άρα επαρκή γνώση του μηχανισμού ασυνειδήτου και συνειδητού η οποία, κατά τα προεκτεθέντα, δεν συντρέχει έστω και στοιχειωδώς.

Β. Τα «Μεγάλα Νευρωνικά Δίκτυα» και η λειτουργία της Συνείδησης

Συνακόλουθα, κανένα ΜΝΔ, συμπεριλαμβανομένων των «Μεγάλων Γλωσσικών Μοντέλων» (ΜΓΜ), δεν διαθέτει Συνείδηση, έστω και σε αρχικό στάδιο. Αυτό που συμβαίνει είναι ότι τα προαναφερόμενα ΜΝΔ είναι τόσο προηγμένα ώστε μπορούν να σωρεύουν, μέσω του κατάλληλου και διαρκώς εξελισσόμενου προγραμματισμού, τεράστιο όγκο Γνώσης. Και μέσω αυτής δύνανται, πάντα με τον κατάλληλο προγραμματισμό και αναπρογραμματισμό, να βοηθούν τον Άνθρωπο στην λύση εξαιρετικά δύσκολων προβλημάτων -μεταξύ άλλων κατά την αναζήτηση μεθόδων λήψης αποτελεσματικών και αποδοτικών αποφάσεων- πολλές φορές ύψιστης σημασίας για το μέλλον και την προοπτική κάθε Χώρας αλλά και ολόκληρου του Πλανήτη. Είναι επίσης χαρακτηριστικό ότι στο πεδίο αυτό αξιοποίησης της Τεχνητής Νοημοσύνης και σώρευσης Γνώσης τα ΜΝΔ και τα ΜΓΜ είναι σε θέση, υπό προϋποθέσεις που αφορούν την ραγδαία πρόοδο του προγραμματισμού τους, να υπερβούν, σε πολύ συγκεκριμένους βεβαίως τομείς, ακόμη και τον Άνθρωπο.

1. Ειδικώς στα όσα ακροθιγώς επισημάνθηκαν εισαγωγικώς ως προς την εν προκειμένω δυνατότητα και συμβολή του Κβαντικού Υπολογιστή πρέπει να προστεθούν, επεξηγηματικώς, και τα εξής: Ο Κβαντικός Υπολογιστής, που ακόμη βρίσκεται σε εμβρυακό ουσιαστικώς στάδιο αναφορικά με τις μελλοντικές του αποδόσεις σε μια τεράστια σειρά τεχνολογικών πεδίων, είναι προϊόν της Κβαντικής Τεχνολογίας και οι δυνατότητές του βαίνουν πολύ πέραν της τρέχουσας Τεχνητής Νοημοσύνης. Σε ό,τι δε αφορά την μεταξύ τους τεχνολογική διαφοροποίηση -με την απαραίτητη διευκρίνιση ότι οι ασχολούμενοι με την Κβαντική Τεχνολογία εν γένει δεν προσφεύγουν, τουλάχιστον προς το παρόν, στην Τεχνητή Νοημοσύνη- σε γενικές γραμμές μπορεί να υποστηριχθεί ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη κάνει την «μηχανή» πιο «έξυπνη», ενώ η Κβαντική Τεχνολογία, με πιο απτό παράδειγμα τον ίδιο τον Κβαντικό Υπολογιστή, την κάνει πιο «γρήγορη». Περαιτέρω -και συμπερασματικώς- η ταχύτητα του Κβαντικού Υπολογιστή μπορεί να ενισχύσει σε βαθμό που ουδείς δύναται να διανοηθεί την «εξυπνάδα» των μέσων της Τεχνητής Νοημοσύνης, κάνοντας μέσα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα υπολογισμούς οι οποίοι έως σήμερα απαιτούσαν απείρως περισσότερο χρόνο. Άρα διασφαλίζοντας, μεταξύ άλλων, στα μέσα της Τεχνητής Νοημοσύνης αδιανοήτως μεγαλύτερες δυνατότητες ταχύτατου προγραμματισμού και αναπρογραμματισμού. Κάτι το οποίο μπορεί να συμβάλλει τα μέγιστα και στην διατύπωση προβλέψεων ή και στην εξεύρεση εντελώς νέων δρόμων σε όλο το φάσμα της επιστημονικής έρευνας, με τον ορίζοντα της σταδιακής εξέλιξης να εμφανίζεται ολοένα και πιο ευρύς στο άμεσο και, κυρίως, στο απώτερο μέλλον. Αυτό δε το οποίο καθίσταται μάλλον βέβαιο είναι ότι ο Κβαντικός Υπολογιστής προσδίδει εντελώς άλλες, απροσδιόριστων προοπτικών, δυνατότητες αξιοποίησης της Τεχνολογίας στο ειδικότερο πεδίο της Θεωρίας των Παιγνίων και, κατ’ επέκταση, στις πολυδιάστατες εφαρμογές της. Συμπερασματικώς, σε ό,τι αφορά τα σύγχρονα μέσα της Τεχνητής Νοημοσύνης και τις δυνατότητές τους -άρα και τους εξ αυτών εν δυνάμει κινδύνους- τα πάντα εξαρτώνται από τον προγραμματισμό τους και τις αντίστοιχες στοχεύσεις των προγραμματιστών τους. Κατά τούτο είναι εξαιρετικά επίκαιρη και εύστοχη η ρήση του Καθηγητή κ. Θεοδόση Τάσιου: «Δεν φοβάμαι την Τεχνητή Νοημοσύνη, αρκεί να την “ταΐσουμε” σωστά». Κάτι που, ταυτοχρόνως, παραπέμπει, υπό την ευρεία έννοια βεβαίως, στο γνωστό απόφθεγμα του Nicolas Dàvila για τις αρνητικές παρεμβάσεις της Τεχνολογίας, «ο Θεός δημιουργεί τα εργαλεία και ο διάβολος τις μηχανές».

2. Όμως και παρά το ότι ουδείς νομιμοποιείται, κατά τα προπαρατεθέντα, να αμφισβητήσει τις έως τα όρια του επιστημονικού δέους εξελίξεις κατά την αξιοποίηση του Κβαντικού Υπολογιστή, τίποτα -και με κάθε υπόθεσης και μορφής προβλέψεις- δεν επιτρέπει έστω και την στοιχειώδη υπόνοια ότι ο Κβαντικός Υπολογιστής και οι εφαρμογές του θα καταστήσουν εφικτή την μετάβαση και υπέρβαση της Τεχνολογίας από το στάδιο της Τεχνητής Νοημοσύνης σε εκείνο της Τεχνητής Συνείδησης. Το βέβαιο είναι ότι ο Κβαντικός Υπολογιστής μπορεί να ωθήσει την Τεχνητή Νοημοσύνη πολύ πέραν των υπό τις παρούσες συνθήκες ορίων της, όχι όμως έως το σημείο που θα σήμαινε και την διάβαση του Ρουβίκωνα της Τεχνητής Συνείδησης. Όλα δείχνουν ότι η Κβαντική Τεχνολογία και ο Κβαντικός Υπολογιστής αδυνατούν, εκ φύσεως, να επιτελέσουν μία τέτοια αποστολή. Οπότε και εδώ ισχύει ο κανόνας -διεπιστημονικής ισχύος- «impossibilium nulla obligatio est». Σε ό,τι αφορά τα ακραία όρια των δυνατοτήτων της Τεχνητής Νοημοσύνης μέσα από τον συνδυασμό όλων των μέσων που διαθέτει σήμερα, ας προστεθεί και τούτο: Όπως παρατηρούν οι συγγραφείς του βιβλίου «Η θαυμαστή εποχή της νέας τεχνολογίας» (Erik Brynjolfsson, Andrew McAfee, μετ. Γιώργος Ναθαναήλ, εκδ. Κριτική, Αθήνα, 2016), παρά την σημαντική πρόοδο της Τεχνητής Νοημοσύνης κατά τα τελευταία χρόνια οι ερευνητές που καταπιάνονται με αυτό τον κλάδο δεν έχουν καταφέρει ακόμη να διαψεύσουν το, διατυπωμένο ήδη από την δεκαετία του 1980, περίφημο «παράδοξο του Μόραβεκ», από το όνομα του Hans Moravec, πρωτοπόρου στον τομέα της Ρομποτικής και Καθηγητή στο Πανεπιστήμιο Carnegie Mellon. Κατά το εν λόγω παράδοξο, «είναι σχετικά εύκολο να κάνει κανείς τους υπολογιστές να έχουν ικανοποιητική επίδοση στα τεστ ευφυΐας ή στους αγώνες σκακιού, αλλά δύσκολο έως αδύνατο να καταφέρει να αποκτήσουν τις δεξιότητες παιδιού ενός έτους, όσον αφορά τις αισθητηριακές και κινητικές δεξιότητες» (ιδίως, Hans Moravec, «Mind Children», Harvard University Press, 1990, και «Mere Machine to Transcendent Mind», Oxford University Press, 2000).

ΙΙ. Η διακινδύνευση, λόγω υπέρβασης των ορίων της Τεχνητής Νοημοσύνης και μη ενδεδειγμένης χρήσης των μέσων της, στα κρίσιμα πεδία της Γεωοικονομίας, της Γεωπολιτικής και της Γεωστρατηγικής

Ακριβώς λοιπόν στην προεκτεθείσα βάση των παραδοχών του σχετικά με την Τεχνητή Νοημοσύνη, ο κ. Παναγιώτης Ρουμελιώτης αναλύει, φυσικά μεταξύ άλλων, στην νέα μελέτη του τις πτυχές μιας εμφανούς αλλά και υποδόριας διακινδύνευσης, η οποία εκπορεύεται τόσο από την υπέρβαση των ορίων της Τεχνητής Νοημοσύνης όσο και από την μη ενδεδειγμένη χρήση των μέσων της στα κρίσιμα πεδία της Γεωοικονομίας, της Γεωπολιτικής και της Γεωστρατηγικής. Η επιλογή των πεδίων τούτων από τον συγγραφέα είναι πλήρως δικαιολογημένη, αφού οι σε αυτά παρεμβάσεις λόγω της διαστρέβλωσης του προγραμματισμού και, επομένως, της λειτουργίας των σύγχρονων μέσων της Τεχνητής Νοημοσύνης μπορεί να θέσει σε μέγιστο κίνδυνο -αν τούτο δεν έχει ήδη αρχίσει να συντελείται- την ίδια την εύθραυστη ισορροπία της Παγκόσμιας Οικονομίας καθώς και την Ειρήνη, επίσης παγκοσμίως. Όταν μάλιστα το διακύβευμα ως προς την Ειρήνη δεν εκπορεύεται από τα συμπτώματα μίας αναβίωσης του πάλαι ποτέ Ψυχρού Πολέμου μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Αλλά από έναν, εντελώς πρωτόγνωρο στην ιστορία της Ανθρωπότητας, Παγκόσμιο Οικονομικό Πόλεμο, για την φύση του οποίου δεν υπάρχει τουλάχιστον απτή εμπειρία, γεγονός το οποίο καθιστά την παγκόσμια σκηνή ακόμη πιο δυστοπική αφού τούτο οδηγεί και στο συμπέρασμα ότι, όπως ήδη τονίσθηκε ακροθιγώς, δεν είμαστε σε θέση να γνωρίζομε αν και κατά πόσον ένας τέτοιος Παγκόσμιος Οικονομικός Πόλεμος έχει πια περάσει την αφετηρία εκκίνησής του. Ειδικότερα:

Α. Η Τεχνητή Νοημοσύνη στο πεδίο της Γεωοικονομίας

Αποτελεί πια κοινό τόπο η διαπίστωση ότι τα μέσα της Τεχνητής Νοημοσύνης αποκτούν ολοένα και μεγαλύτερη σημασία στην πορεία διαμόρφωσης και εξέλιξης ιδίως των σημαντικότερων συνιστωσών της Γεωοικονομίας, κατ’ εξοχήν σε μία εποχή υπερχειλούς Οικονομικής Παγκοσμιοποίησης και, επέκεινα, άκρατου ανταγωνισμού προεχόντως μεταξύ των ισχυρότερων Κρατών διεθνώς, όπως π.χ. μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας. Το μείζον ζήτημα έγκειται στο πώς τα μέσα της Τεχνητής Νοημοσύνης θα συγκλίνουν στην τόνωση της θετικής πλευράς της πορείας της Γεωοικονομίας, και όχι στην ανάδυση πολλαπλών και σύνθετων διαβρωτικών φαινομένων. Φαινομένων τα οποία στον βωμό της επικράτησης του οικονομικώς ισχυρότερου βυθίζουν σταδιακώς στο χάος την Παγκόσμια Οικονομία.

1. Είναι π.χ. πρόδηλο ότι τα μέσα της Τεχνητής Νοημοσύνης μπορούν να επιδράσουν ευεργετικώς στην αύξηση του ΑΕΠ -υπολογίζεται, βασίμως, ότι δια της κατάλληλης χρήσης των μέσων της Τεχνητής Νοημοσύνης έως το 2033 το Παγκόσμιο ΑΕΠ μπορεί να μεγεθυνθεί από 2,6% μέχρι τα 4,4% ή και κατά 7%- ιδίως των ασθενέστερων οικονομικώς Κρατών, μέσω του εξορθολογισμού του παραγωγικού τους μοντέλου προς όφελος της αειφόρου ανάπτυξης και της στήριξης του κοινωνικού ιστού, άρα της κοινωνικής συνοχής εν όλω. Και τούτο είναι ορατό:
α) Πρώτον, στον Πρωτογενή Τομέα, κατά βάση προς την κατεύθυνση της στήριξης της Γεωργίας και της παραγωγής πρώτων υλών με αντίστοιχη εξοικονόμηση πόρων και με αντίστοιχο σεβασμό στην Προστασία του Περιβάλλοντος, υφ’ όλες της τις εκφάνσεις.
β) Δεύτερον, στον Δευτερογενή Τομέα, με έμφαση στην βιομηχανία και την μεταποίηση, και πάλι με αντίστοιχη μείωση του κόστους παραγωγής και με μείωση των αρνητικών περιβαλλοντικών επιπτώσεων, κατά κύριο δε λόγο στο τόσο κρίσιμο για το μέλλον του Ανθρώπου και της Ανθρωπότητας πεδίο των εκπομπών «Αερίων του Θερμοκηπίου».
γ) Και, τρίτον, στον Τριτογενή Τομέα, ιδίως σε ό,τι αφορά:
γ1) Το εμπόριο, με κύριο στόχο την μείωση του κόστους των προϊόντων και την καταπολέμηση του πληθωρισμού.
γ2) Τις εν γένει υπηρεσίες, με κύριο στόχο την βελτίωση της ποιότητάς τους και την διασφάλιση της πρόσφορης πρόσβασης σε αυτές προς όφελος ολοένα και μεγαλύτερου αριθμού αποδεκτών προς την κατεύθυνση της διευκόλυνσης της κοινωνικής και της οικονομικής δραστηριοποίησής τους.
γ3) Την Δημόσια Διοίκηση, υπό την ευρεία του όρου έννοια, με κύριους στόχους την εμπέδωση της θετικής τους αποδοτικότητας, την πάταξη της γραφειοκρατίας, την εξυπηρέτηση και την προστασία της εμπιστοσύνης των διοικουμένων και την διασφάλιση όσο το δυνατόν πληρέστερης και αποτελεσματικής διαφάνειας.

2. Υπό τ’ ανωτέρω δεδομένα αναδεικνύονται και οι τομείς εκείνοι στον χώρο της Γεωοικονομίας, στο πλαίσιο των οποίων είναι επιτακτική η ανάγκη να επικεντρωθεί ο σχεδιασμός της προσπάθειας χρήσης των μέσων της Τεχνητής Νοημοσύνης κατά τρόπο που μπορεί να συντελέσει στην αποτροπή καίριων μειονεκτημάτων, τα οποία συνάγεται η αλόγιστη χρήση τους. Αναφέρονται, ενδεικτικώς βεβαίως:
α) Πρώτον, ο τομέας της μείωσης των επιπτώσεων της Τεχνολογικής Ανεργίας, ήτοι της μείωσης των απωλειών θέσεων εργασίας λόγω της χρήσης των πλέον εξελιγμένων μέσων της Τεχνητής Νοημοσύνης. Έτσι, ενώ εκτιμάται ότι στο άμεσο μέλλον θα απωλεσθούν περίπου 92 εκ. θέσεις εργασίας ανά τον κόσμο λόγω της χρήσης των μέσων της Τεχνητής Νοημοσύνης, θεωρείται εφικτή –και πάλι δια της χρήσης και του πρόσφορου προγραμματισμού των μέσων Τεχνητής Νοημοσύνης- η παράλληλη δημιουργία 170 εκ. νέων θέσεων εργασίας. Αριθμός ο οποίος δημιουργεί συνθήκες ακόμη και για την ουσιαστική αντιμετώπιση της ανεργίας γενικώς, δια της δημιουργίας συνθηκών κατά το δυνατόν πλήρους απασχόλησης.
β) Δεύτερον, ο τομέας της Προστασίας του Περιβάλλοντος κατά τ’ ανωτέρω: Η ορθολογική χρήση των μέσων της Τεχνητής Νοημοσύνης μπορεί να επιφέρει δραστική μείωση τουλάχιστον του ποσοστού των παγκόσμιων εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα το οποίο οφείλεται αποκλειστικώς στην ίδια την χρήση των μέσων τούτων και που φθάνει το 3,9%.
γ) Και, τρίτον, ο τομέας των οικονομικών ανισοτήτων. Και τούτο διότι η προμνημονευόμενη χρήση των μέσων της Τεχνητής Νοημοσύνης για την ενίσχυση π.χ. του ΑΕΠ κάθε Κράτους οδηγεί σε πρόδηλες μορφές άκρατου ανταγωνισμού τόσο εντός κάθε Κράτους όσο και μεταξύ Κρατών διεθνώς. Γεγονός το οποίο έχει δραματικές επιπτώσεις από την μία πλευρά μεταξύ των μελών κάθε κοινωνικού συνόλου, που συνιστά εν δυνάμει κίνδυνο ακόμη και ρήξης του κοινωνικού ιστού με τις εντεύθεν συνέπειες. Και, από την άλλη πλευρά, μεταξύ Κρατών, ορισμένα από τα οποία οδηγούνται σε τέτοιο σημείο περιθωριοποίησης παγκοσμίως ώστε, κατ’ ουσία, πλήττεται η ίδια η υπόσταση της lato sensu Κυριαρχίας τους.

Β. Η Τεχνητή Νοημοσύνη στο πεδίο της Γεωπολιτικής και της Γεωστρατηγικής

Η εντυπωσιακή εξέλιξη των μέσων της Τεχνητής Νοημοσύνης στον, ευρύτερο, αμυντικό τομέα έχει επιφέρει -και θα επιφέρει πολύ περισσότερο στο μέλλον- αντιστοίχως ραγδαίες εξελίξεις στο πεδίο της Γεωπολιτικής και της Γεωστρατηγικής, με δεδομένο το γεγονός ότι τα ως άνω δύο πεδία δεν είναι επιτρεπτό να εξετάζονται εντελώς αυτοτελώς. Πολλώ μάλλον όταν η εξέλιξη του ενός έχει ευθείες συνέπειες στην δομή και λειτουργία του άλλου υπό συνθήκες αμφίδρομης επιρροής. Για παράδειγμα, η Γεωστρατηγική στηρίζεται κατά μέγιστο μέρος της στην Γεωπολιτική, ενώ η Γεωπολιτική διαμορφώνεται επίσης κατά το μέγιστο μέρος της στην βάση των διαθέσιμων κάθε φορά δεδομένων και προοπτικών της Γεωστρατηγικής.

1. Μία μορφή αυτής της αμφίδρομης επιρροής στον αμυντικό τομέα αναδύεται μέσα από την συνδρομή των μέσων της Τεχνητής Νοημοσύνης στις με ολοένα και εντεινόμενο ρυθμό οβιδιακές μεταμορφώσεις των οπλικών συστημάτων εν γένει.
α) Έτσι παράγονται πλέον, και με γεωμετρική σχεδόν πρόοδο, οπλικά συστήματα αυτόνομης δράσης- τα οποία στο μέλλον μπορούν να ενσωματώσουν ακόμη περισσότερα πυρηνικά και βιολογικά στοιχεία- αδιανόητης έως σήμερα καταστροφικής δύναμης, τόσο σε επίπεδο ανθρώπινων θυμάτων όσο και σε επίπεδο ζωτικών για την ειρηνική διαβίωση του κοινωνικού συνόλου υποδομών. Επιπροσθέτως, τα ως άνω οπλικά συστήματα αυτόνομης δράσης δημιουργούν διαρκώς πιο επικίνδυνες απειλές στο μέτρο που, ακριβώς επειδή το κόστος παραγωγής τους μέσω της Τεχνολογίας μειώνεται σταδιακώς, μπορούν να χρησιμοποιηθούν και από ισχυρές οικονομικώς τρομοκρατικές οργανώσεις, καθιστώντας τις προαναφερόμενες απειλές πολλαπλώς και πολυπρισματικώς ασύμμετρες, κατ’ εξοχήν δια της οδού των πολύμορφων κυβερνοεπιθέσεων.
β) Από την άλλη πλευρά τα κατά τ’ ανωτέρω οπλικά συστήματα προσφέρουν, ανάλογα με την χρήση τους, και διόλου ευκαταφρόνητες δυνατότητες αποτροπής, πρωτίστως μέσω των κατάλληλων προειδοποιήσεων και των αποτελεσματικών μεθόδων αναχαίτισης επιθέσεων που μπορούν να προκαλέσουν συντριπτικά πλήγματα στον επιτιθέμενο. Όμως είναι προφανές ότι η χωρίς κανόνες λειτουργία των οπλικών αυτών συστημάτων διαμορφώνει, εκ των πραγμάτων, ένα τέτοιο ατέρμονο σπιράλ ανταγωνισμού παραγωγής και χρήσης τους είτε για επίθεση είτε για αποτροπή ώστε, εν τέλει, οι επιθέσεις εκδηλώνονται με ολοένα και πιο καταστροφικές μεθόδους τις οποίες είναι από δυσχερές έως αδύνατο να αντιμετωπίσει αποτελεσματικώς η αποτροπή. Το αποτέλεσμα είναι ο πόλεμος να κερδίζει διαρκώς έδαφος και, αντιθέτως, η προοπτική της Ειρήνης παγκοσμίως να υποχωρεί, όπως άλλωστε καταδεικνύει, δυστυχώς, με ενάργεια η πορεία των ταραγμένων καιρών μας. Μία πορεία που, επίσης δυστυχώς, τεκμηριώνει ότι οι όποιες τραγικές εμπειρίες του Δεύτερου Παγκόσμιου Πολέμου υποτιμώνται αενάως και οδηγούν στην κατάσταση μίας ανήκεστης, επιμηθεϊκής κοπής, λήθης.

2. Κάτω από αυτές τις συνθήκες επηρεάζεται αρνητικώς, και δη υπό διαφορετικές εκδοχές και εκφάνσεις, και η Γεωπολιτική εν συνόλω.
α) Και τούτο διότι από την μία πλευρά οι άλλοτε μακροπρόθεσμες στοχεύσεις της, ιδίως εκ μέρους των ισχυρών -π.χ. ΗΠΑ και Κίνας- υποχρεούνται να προσαρμοσθούν αναλόγως πάνω στην προκρούστεια κλίνη της συγκυρίας. Κάτι το οποίο ευνοεί και την καλλιέργεια συνθηκών αναπότρεπτης παγκόσμιας αστάθειας ως προς τους συσχετισμούς κάθε είδους. Και, από την άλλη πλευρά, τα ασθενέστερα οικονομικώς και τεχνολογικώς Κράτη γίνονται περισσότερο ευάλωτα αναφορικά με τις δυνατότητές τους να διαμορφώσουν μία έστω και στοιχειωδώς αυτοδύναμη γραμμή πλεύσης στην παγκόσμια σκηνή, με όλες τις εντεύθεν συνέπειες τόσο για την stricto sensu Κυριαρχία τους όσο και για την αποτελεσματική άσκηση των Κυριαρχικών Δικαιωμάτων τους.
β) Την κατά τα προεκτεθέντα γεωστρατηγική ανισορροπία εντείνει και, εν πολλοίς, αναζωπυρώνει ακαταπαύστως, φυσικά επί τα χείρω, και η «επικυριαρχία» του «οικονομικού» επί του «θεσμικού», για την οποία έγινε λόγος προηγουμένως. Διότι, όπως είναι ευνόητο, τα οικονομικώς ασθενέστερα Κράτη αδυνατούν πια να προβούν, ακόμη και κατ’ επίφαση, στην επιλογή έστω και των υπαρξιακών γι’ αυτά στόχων και, επέκεινα, στην χάραξη μίας κατ’ ελάχιστο αυτοδύναμης και αυτόνομης πορείας διεθνώς. Μέσα δε από την επώδυνη πραγματικότητα επίδειξης ισχύος εκ μέρους των ισχυρών του Πλανήτη έναντι των λιγότερο ισχυρών -και πολύ περισσότερο έναντι των ουσιαστικώς ανίσχυρων- οι μεταξύ τους ανισότητες, κάθε μορφής, διευρύνονται σε τέτοιο βαθμό, ώστε να διαμορφώνουν σταδιακώς ένα αγεφύρωτο χάσμα, μία βαθιά στην πραγματικότητα «τάφρο», πέραν της οποίας εκτείνεται το «γκέτο» των ανίσχυρων και, επομένως, των πλήρως εξαρτημένων από τα αντιμαχόμενα στρατόπεδα ισχυρών Κρατών και Λαών.

Επίλογος

Καταλήγω, αναδεικνύοντας μία ακόμη εμβληματική σειρά παρατηρήσεων και αναλύσεων που ο κ. Παναγιώτης Ρουμελιώτης επιχειρεί στο πλαίσιο της μελέτης του. Πρόκειται για τις παρατηρήσεις και αναλύσεις εκείνες, οι οποίες τεκμηριώνουν την ακόμη πιο δυσοίωνη μελλοντική επιρροή των μέσων της Τεχνητής Νοημοσύνης στο εν γένει παγκόσμιο γίγνεσθαι εξαιτίας της σχεδόν πλήρους έλλειψης διεθνώς συμπεφωνημένων κανόνων δικαίου ως προς την χρήση -και προεχόντως ως προς την κατάδηλη κατάχρηση -των μέσων της Τεχνητής Νοημοσύνης, ιδίως όταν τίθενται σε προφανή διακινδύνευση, και δη σε πλανητικό επίπεδο, η Ειρήνη, η Δικαιοσύνη και η Κοινωνική Δικαιοσύνη, επομένως αυτό τούτο το αξιακό εποικοδόμημα του Ανθρώπου. Ένα εποικοδόμημα, το οποίο συνδέεται αρρήκτως με την ευστάθεια- κατ’ ουσία δε με την υπόσταση -των πυλώνων του Πολιτισμού μας, τουλάχιστον κατά τις στοιχειώδεις εκφάνσεις του. Από την πλευρά μου αρκούμαι να επισημάνω ότι αυτή η δυσοίωνη προοπτική των μέσων της Τεχνητής Νοημοσύνης φέρνει στο φως την πιο καίρια πτυχή της σύγχρονης βαθιάς κρίσης του Διεθνούς Δικαίου. Κρίσης, η οποία οφείλεται κατά κύριο λόγο στην καταλυτική αποδυνάμωση της κανονιστικής ισχύος των ρυθμίσεών του. Και το κατά τ’ ανωτέρω πεδίο των μέσων της Τεχνητής Νοημοσύνης επεξηγεί, με μελαγχολική διαύγεια, ότι η κρίση αυτή είναι δισυπόστατη. Η πρώτη όψη της αντανακλά το φαινόμενο της ολοένα και πιο συχνής θέσπισης κανόνων του Διεθνούς Δικαίου που απομακρύνονται, αναποτρέπτως, από το πρότυπο των leges perfectae και, υπό το πρόσχημα του soft law, προσαρμόζονται στο περιθωριακό κανονιστικώς πρότυπο των leges minus quam perfectae ή ακόμη και των leges imperfectae. Kαι η δεύτερη όψη της αντανακλά το φαινόμενο της εντελώς κατ’ επίφαση λειτουργίας -ή και της de facto ανυπαρξίας- κυρωτικών μηχανισμών, οι οποίοι είναι ανάγκη να ενεργοποιούνται όταν οι ισχύοντες κατά καιρούς ελλιπείς κανόνες του Διεθνούς Δικαίου παραβιάζονται, και μάλιστα πολλές φορές με απροσχημάτιστες προθέσεις και τακτικές. Για να δούμε την σύγχρονη πραγματικότητα κατάματα και να στοχασθούμε τις ευθύνες μας, το Διεθνές Κράτος Δικαίου και, συνακόλουθα, η Διεθνής Νομιμότητα αποδυναμώνονται ή και εξαϋλώνονται κανονιστικώς. Και κάπως έτσι η Ανθρωπότητα σήμερα μπαίνει -αν δεν έχει ήδη μπει- σε μία περίοδο κανονιστικής αναρχίας, η οποία στον χώρο της Τεχνητής Νοημοσύνης προσλαμβάνει την πιο σκοτεινή μορφή της. Όχι βεβαίως διότι τα μέσα της μπορούν να υποκαταστήσουν τον Άνθρωπο, αφού κάτι τέτοιο, όπως ήδη διευκρινίσθηκε αρχικώς, δεν είναι εφικτό. Αλλά διότι -και αυτό είναι ακόμη περισσότερο ενδεικτικό της παρακμιακής πορείας της εποχής μας- ο ίδιος ο Άνθρωπος δεν μπορεί, ή μάλλον δεν τολμά, να τιθασεύσει την χρήση των δημιουργημάτων του, για τα οποία μάλιστα θα μπορούσε και θα έπρεπε να είναι υπερήφανος δια του κατάλληλου προγραμματισμού και χειρισμού τους. Μέσα από αυτές τις, οιονεί αυτοκαταστροφικές, επιλογές του ο Άνθρωπος στις μέρες μας δεν φαίνεται διατεθειμένος και ικανός να αναλάβει το βαρύ φορτίο της μοίρας του, για να αναχθούμε στον «Θάνατο του Εμπεδοκλή» του Friedrich Hölderlin, ή και στον «Εξεγερμένο Άνθρωπο» του Albert Camus.»

Πρόκειται για την παρουσίαση του βιβλίου των Α. Κοτσακά και Χ. Τσιόκα.
Μαθαίνουμε ότι στην εκδήλωση Θα παραβρεθούν κορυφαία πολιτικά πρόσωπα του προοδευτικού χώρου και διακεκριμένοι επιστήμονες.

Φαίνεται ότι θα βγουν ειδήσεις και για τα γεγονότα της περιόδου που περιγράφονται αλλά και για τις διεργασίες που είναι σε εξέλιξη στα κόμματα του προοδευτικού χώρου.

Το βιβλίο παρουσιάζει τις διεργασίες στο εσωτερικό του ΠΑΣΟΚ και αργότερα του ΣΥΡΙΖΑ τα τελευταία 50 χρόνια. Είναι μια κριτική θεώρηση των διεργασιών που εξελίχθηκαν στα εσωτερικά των κομμάτων με βάση τις κοινωνικές διεργασίες , αποκαλύπτει πτυχές που διαιρέσαν αλλά και συνέθεσαν τον προοδευτικό χώρο.

Αφήνει έντονα το αποτύπωμα της ανάγκης για τον προοδευτικό χώρο να διδαχθεί από τις διαιρέσεις του χθες και να ενισχυθούν διεργασίες μιας σύγχρονης συνάντησης στη βάση των σύγχρονων αναγκών της κοινωνίας και της παραγωγής.

Στο πάνελ της παρουσίασης που θα συντονίσει ο δημοσιογράφος Αρης Ραβανός θα ανοίξουν τη συζήτηση οι Γιάννης Δραγασάκης, Λούκα Κατσέλη, Δημήτρης Ρέππας.

Η εκδήλωση θα γίνει στην αίθουσα της ΕΣΗΕΑ στις 22 Νοέμβρη, στις 7 μ.μ.

Ο κ. Καραμανλής είπε για τον συγγραφέα ότι δεν χαρίζεται, ότι γράφει κοφτά, χωρίς περιττά λόγια, με γνώμονα το επαγγελματικό του ήθος και κυρίως τον πατριωτισμό του. «’Ασχετα αν συμφωνεί κανείς μαζί του ή όχι, τον χαρακτηρίζει το θάρρος της γνώμης του και η δυνατή γραφή του», ανέφερε.

Ο πρώην Πρωθυπουργός τόνισε πως θεωρεί τη Θράκη καίριο προμαχώνα του Ελληνισμού και τμήμα της πατρίδας μας με ιδιαίτερη γεωπολιτική βαρύτητα. «Τα αισθήματα και οι αντιλήψεις αυτές έπαιξαν και βαρύνοντα ρόλο στην αποδοχή της τιμητικής πρότασης που μου έγινε από την Συνεταιριστική Ένωση Καπνοπαραγωγών Ελλάδας να με περιλάβει στην ευρύτερη οικογένειά της. Για μένα είναι ξεχωριστό προνόμιο να συμμετέχω στην προσπάθεια για την οικονομική ευρωστία της Θράκης, την στήριξη της αγροτικής παραγωγής, την ανάσχεση των δυσμενών δημογραφικών τάσεων», σημείωσε.

Ο πρώην Πρωθυπουργός είπε επίσης ότι η Θράκη χτυπήθηκε από σοβαρή οικολογική καταστροφή και χάθηκαν ανθρώπινες ζωές, ότι κάηκαν χιλιάδες στρέμματα δασικών εκτάσεων, ότι καταστράφηκαν σπίτια καταστράφηκαν και έγιναν μεγάλες ζημιές σε φυτικό και ζωικό κεφάλαιο.

«Επείγει να φροντίσουμε με εντατικούς ρυθμούς για την ανασυγκρότηση της περιοχής, για τη στήριξη των πληγέντων, για ενίσχυση των υποδομών και της παραγωγικής βάσης. Η ακμή της Θράκης είναι ύψιστη εθνική προτεραιότητα. Βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι για τη χώρα μας και όχι μόνο. Βρίσκεται μεταξύ δύο ηπείρων και δύο θαλασσών. Με τον πόλεμο στην Ουκρανία αναδείχθηκε ακόμη περισσότερο η γεωπολιτική, αλλά και η στρατηγική της αξία. Είναι πολλοί αυτοί που πλέον αντιλαμβάνονται, εντός και εκτός Ελλάδας, τον ευρύτερο ρόλο που μπορεί να παίξει η Θράκη. Ως γέφυρα ειρήνης, ανάπτυξης, ενεργειακής συνεργασίας, αλλά και παροχής ασφάλειας. Η πόλη σας, η Αλεξανδρούπολη, βρίσκεται σε ένα γεωστρατηγικό σταυροδρόμι, το οποίο, μετά την πρόσφατη αναβάθμιση του λιμένα της, έχει προσλάβει ιδιαίτερη αξία. Μεταξύ Καυκάσου, Βαλκανίων και Μέσης Ανατολής, η Ελλάδα διά της Αλεξανδρουπόλεως αναδεικνύεται σε στρατηγικό παίκτη και μπορεί να διεκδικήσει ανάλογα εθνικά ανταλλάγματα», σημείωσε.

Για την μειονότητα

Και συνέχισε: «Τον τελευταίο καιρό, γνωστοί κύκλοι επιχειρούν, με την ευκαιρία της επανέναρξης του ελληνοτουρκικού διαλόγου, να επαναφέρουν ζήτημα αναγνώρισης της μουσουλμανικής μειονότητας της Θράκης ως τουρκικής. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι εδώ υπάρχουν τρεις εθνοτικές ομάδες και το μέλος της κάθε μιας απ’ αυτές μπορεί να επικαλείται την εθνοτική του καταγωγή, τουρκική, πομακική ή ρομά, στο πλαίσιο του ατομικού αυτοπροσδιορισμού. Αλλά δεν μπορεί κανείς σκόπιμα και εκ του πονηρού να συγχέει Συνθήκες που αφορούν τα σύνολα, όπως η Συνθήκη της Λωζάνης, με Συνθήκες και πρόνοιες που αφορούν τα άτομα και τα ατομικά δικαιώματα. Απεναντίας, εδώ έχει συμβεί κάτι αξιοθαύμαστο. Οι χριστιανοί και οι μουσουλμάνοι κάτοικοι της περιοχής έχετε αποτελέσει πρότυπο ανοικτής δημοκρατικής κοινωνίας και ειρηνικής συνύπαρξης. Και κανένα τρίτο κράτος δεν πρέπει να διανοείται ότι, στο πλαίσιο των καλώς νοούμενων διακρατικών σχέσεων, μπορεί να έχει λόγο στις εσωτερικές μας υποθέσεις και να προβάλλει απαιτήσεις. Και, βεβαίως, είναι λάθος να πιστεύει κανείς ότι μπορεί να συνδέσει την εθνοτική καταγωγή με ζητήματα αλυτρωτισμού».

Ο Κώστας Καραμανλής συμπλήρωσε πως ασφαλώς και πρέπει να επιδιώκουμε την ειρήνη και τη συνεργασία με την Τουρκία.

«Είναι μια χώρα που η γεωγραφία ορίζει πως πρέπει να ζούμε μαζί της ως γείτονες. Είναι θετικό όταν το κλίμα στις μεταξύ μας σχέσεις, από έντονα συγκρουσιακό, κινείται στην κατεύθυνση της ύφεσης. Και, ασφαλώς, πρέπει να εξαντλήσουμε την όποια ευκαιρία παρουσιαστεί για επίλυση της διαφοράς μας για την οριοθέτηση ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας. Η Ελλάδα έχει αποδείξει, εδώ και πολλά χρόνια, την ειλικρίνεια και την ετοιμότητά της για ειρηνική επίλυση της διαφοράς αυτής, στη βάση πάντα του Διεθνούς Δικαίου. Όμως, για οτιδήποτε άλλο από όσα θέτει η Τουρκία, τα πράγματα είναι λυμένα, ξεκάθαρα και διευθετημένα από Διεθνείς Συνθήκες, το Διεθνές Δίκαιο και τις σχετικές ρυθμίσεις διεθνών οργανισμών και δεν μπορούν να τεθούν υπό διαπραγμάτευση ή δικαστική αίρεση», τόνισε.

Και υπογράμμισε: «Θα πρέπει, συνεπώς, όταν προσερχόμαστε στον όποιο διάλογο με την Τουρκία, να είμαστε πρώτα από όλα εμείς ξεκάθαροι ως προς το τι συζητάμε και ποια πράγματα μπορούμε να διαπραγματευτούμε. Ακούω ότι έχει και η Τουρκία δικαιώματα στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Κανένας δεν αρνήθηκε τα δικαιώματα της Τουρκίας. Τα δικαιώματα εκείνα, όμως, που απορρέουν από το Διεθνές Δίκαιο και από τις Διεθνείς Συνθήκες και όχι αυτά που διεκδικεί η ίδια με τις θεωρίες περί γκρίζων ζωνών και τις φιλοδοξίες της περί Γαλάζιας Πατρίδας ή συνόρων της καρδιάς της. Η ειρήνη δεν εξαγοράζεται με παραχώρηση κυριαρχίας. Ούτε με ασαφείς διατυπώσεις που επιδέχονται ποικίλες ερμηνείες, ικανές να ενθαρρύνουν την Τουρκία – ή οποιονδήποτε σύμμαχο, εταίρο ή τρίτο – να νομίσει ότι, με αντίτιμο την μείωση της έντασης, είμαστε πρόθυμοι να ενδώσουμε σε αξιώσεις ή πιέσεις εις βάρος της εθνικής μας κυριαρχίας και αξιοπρέπειας ή κυριαρχικών δικαιωμάτων. Ούτε, βέβαια, του αυτονόητου δικαιώματος άμυνας και αποτροπής για κάθε σπιθαμή ελληνικού εδάφους».

Ο κ. Καραμανλής πρόσθεσε πως δεν χωρά καμιά έκπτωση σε ζητήματα εθνικής κυριαρχίας και εθνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.

«Γκρίζες ρυθμίσεις, οι οποίες έχουν ως στόχο, με αυθαίρετη ερμηνεία των συνομιλητών μας, να παγώσουν ή να αναστείλουν την άσκηση της εθνικής μας κυριαρχίας στο Αιγαίο, τη Θράκη και την Κύπρο, εκεί που κρίνεται το στρατηγικό βάθος του Ελληνισμού, δεν μπορούν να γίνουν ανεκτές. Πολύ δε περισσότερο εάν ο στόχος τρίτων είναι η συνδιαχείριση του αρχιπελάγους του Αιγαίου. Εμείς οι Έλληνες επιζητούμε την ειρήνη και τις σχέσεις καλής γειτονίας με όλους τους γείτονές μας, αλλά πάντοτε είμαστε σε επιφυλακή για να διακρίνουμε τυχόν κινδύνους που ελλοχεύουν εις βάρος των εθνικών μας συμφερόντων. Είναι χρέος όλων μας να ορθώσουμε ενιαίο εθνικό μέτωπο για να αποκρούσουμε τυχόν απαιτήσεις που θα οδηγήσουν στην διχοτόμηση του Αιγαίου και στην εγκατάλειψη της Κύπρου», υπογράμμισε.

Έπειτα, κάθε λαός εικονογραφεί όπως νιώθει τα Θεία. Το ίδιο δικαίωμα που έχουν οι βορειοευρωπαίοι και οι Αμερικανοί να βλέπουν τον μεσανατολίτη Ιησού ξανθό και γαλανομάτη, έχουν και οι Ιάπωνες να βλέπουν μια Παναγία πιο οικεία, με παραδοσιακό φόρεμα.

Στην ερώτησή του ο Κ. Βελόπουλος γράφει ότι: «Όπως έχει αναφέρει η Πανελλήνια Ένωση Θεολόγων, η απεικόνιση της Παναγίας, ως γκέισας ή Ινδιάνας κλπ στο βιβλίο Θρησκευτικών της Γ’ τάξης του Δημοτικού απηχεί μεθοδεύσεις συγκεκριμένων κύκλων, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη η παιδαγωγική επιστήμη και η Ορθόδοξη Θεολογία, όσον αφορά στην υποχρεωτική, σύμφωνα με το Σύνταγμα, εκπαίδευση των νέων παιδιών για τα θέματα της Ορθόδοξης Πίστης. Το ανωτέρω βιβλίο Θρησκευτικών, κρίθηκε ακατάλληλο από το Συμβούλιο της Επικρατείας με τις υπ’ αρ. 1749/2019 & 1750/2019 Αποφάσεις του, ως μη νόμιμο, μη θεολογικό και μη παιδαγωγικό. Παρ’ όλα αυτά, έχοντας υποστεί κάποιες μη επουσιώδεις επεμβάσεις, δόθηκε προς χρήση εκ νέου το ανωτέρω βιβλίο στους μαθητές, παρά το ότι το κρίθηκε απορριπτέο, τόσο από τον Αρχιεπίσκοπο Αθηνών και πάσης Ελλάδος, όσο και από το ΣτΕ».

«Οι βοηθοί του είπαν ότι μιλούσε για το στήθος της Ιβάνκα Τραμπ, για τα οπίσθια της και για το πώς θα ήταν να κάνει σεξ μαζί της, σχόλια που κάποτε οδήγησαν τον Τζον Κέλι να υπενθυμίσει στον πρόεδρο ότι η Ιβάνκα ήταν κόρη του», γράφει ο Τέιλορ.

«Στη συνέχεια, ο Κέλι μου διηγήθηκε εκ νέου αυτή την ιστορία με εμφανή απέχεια. Ο Τραμπ, είπε, ήταν ‘ένας πολύ, πολύ κακός άνθρωπος’», πρόσθεσε.

Ο εκπρόσωπος του Τραμπ επικοινώνησε με τον Κέλι για να σχολιάσει, ο οποίος ήταν προσωπάρχης του Λευκού Οίκου από το 2017 έως το 2019, έχει επικοινωνήσει για σχόλιο.

Η σεξιστική συμπεριφορά του Τραμπ φέρεται να είχε αποδέκτες πολλές γυναίκες μέσα στον Λευκό Οίκο. «Υπάρχουν ακόμη αρκετές γυναίκες από τη διοίκηση Τραμπ που δεν έχουν μιλήσει για την άνιση μεταχείριση που αντιμετώπισαν στη διοίκηση στην καλύτερη περίπτωση και τον απόλυτο σεξισμό που βίωσαν στα χέρια του Ντόναλντ Τραμπ στη χειρότερη», δήλωσε ο Τέιλορ στο Newsweek.

«Απροκάλυπτος σεξισμός» από τον Τραμπ

Στο βιβλίο του, ο Τέιλορ περιγράφει τον «απροκάλυπτο σεξισμό» του Τραμπ απέναντι στις γυναίκες της κυβέρνησής του, από βοηθούς μέχρι γραμματείς του υπουργικού συμβουλίου. Μάλιστα, ο Τέιλορ έγινε μάρτυρας ακραίας συμπεριφοράς του πρώην Αμερικανού προέδρου απέναντι στην Κίρστεν Νίλσεν, η οποία ήταν υπουργός Εσωτερικής Ασφάλειας από το 2017 έως το 2019.

«Όταν ήμασταν μαζί του, η Κίρστεν έκανε ό,τι μπορούσε για να αγνοήσει την ανάρμοστη συμπεριφορά του προέδρου», γράφει ο Τέιλορ στο βιβλίο του. «Την αποκαλούσε “γλυκιά μου” και “αγάπη μου” και σχολίαζε το μακιγιάζ και τα ρούχα της».

Μετά από ένα χοντροκομμένο σχόλιο του Τραμπ, θυμάται τη Νίλσεν να του ψιθυρίζει: «Πιστέψτε με, αυτό δεν είναι ένα υγιές περιβάλλον εργασίας για τις γυναίκες». Το Newsweek επικοινώνησε με τη Νίλσεν προκειμένου να σχολιάσει.

Από την πλευρά της, η Κελιάν Κόνγουεϊ, ανώτερη Σύμβουλος στον Πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ, από το 2017 έως το 2020, φέρεται κάποτε να τον είχε χαρακτηρίσει «μισογύνη τραμπούκο», μετά από συνάντηση κατά την οποία είχε «βρίσει» αρκετές γυναίκες επικεφαλής.

Ο Τραμπ είχε ξεσπάσει κατά της Νίλσεν και άλλων στελεχών του Οίκου σχετικά με τα σύνορα κατά τη διάρκεια εκείνης της συνάντησης τον Μάρτιο του 2019, σύμφωνα με πηγή που γνωρίζει το περιστατικό.

Βέβαια, πηγή από το γραφείο της Κόνγουεϊ αρνήθηκε ότι έκανε το σχόλιο. «Αυτό είναι ψέμα», δήλωσε η πηγή στο Newsweek. «Παρά την προσπάθειά της να λάβει τα 15 λεπτά φήμης, ο Μάιλς Τέιλορ θα έπρεπε να παραμείνει “Ανώνυμος”».

Ο Τέιλορ, πάντως, υπενθύμισε ένα άλλο περιστατικό: Κατά τη διάρκεια συνάντησης στο Οβάλ Γραφείο, ο Τραμπ νόμιζε ότι είδε έξω τη Σάρα Χάκαμπι Σάντερς, τότε εκπρόσωπο Τύπου του Λευκού Οίκου. Ωστόσο, αποδείχθηκε ότι ήταν ένας από τους προσωπικούς του βοηθούς, όχι η Σάντερς. «Ουπς», απάντησε ο Τραμπ, σύμφωνα με τον Τέιλορ. «Ήμουν έτοιμος να πω: “Σάρα, έχεις χάσει πολύ βάρος!”».

Για το βιβλίο μιλούν:

• ΠΡΟΚΟΠΙΟΣ ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ, τέως Πρόεδρος της ∆ημοκρατίας και ακαδημαϊκός
• ΣΤΕΛΙΟΣ ΠΕΡΡΑΚΗΣ, ομότιμος καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου, πρώην μόνιμος αντιπρόσωπος της Ελλάδας στο Συμβούλιο της Ευρώπης και πληρεξούσιος στο ∆ιεθνές ∆ικαστήριο για την υπόθεση Γερμανία κατά Ιταλίας, Ελλάδα παρεμβαίνουσα
• ΙΩΑΝΝΗΣ ΜΑΖΗΣ, ομότιμος καθηγητής γεωπολιτικής του ΕΚΠΑ
• ΑΡΗΣ ΡΑΔΙΟΠΟΥΛΟΣ, διπλωμάτης και συγγραφέας του βιβλίου Η διεκδίκηση των γερμανικών οφειλών
• ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΣΤΑΜΟΥΛΗ, δικηγόρος και διαχειρίστρια του «ΑΙΕΣ-Αρχείο Ι.Ε. Σταμούλη» για την υποστήριξη της Υπόθεσης του ∆ιστόμου.

Τη συζήτηση συντονίζει ο διευθυντής της Εστίας ΜΑΝΩΛΗΣ ΚΟΤΤΑΚΗΣ, ενώ χαιρετισμό θα απευθύνουν ο πρόεδρος του Πολεμικού Μουσείου ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΛΙΑΣΚΟΣ, ο εκπρόσωπος του Εθνικού Συμβουλίου Γερμανικών Οφειλών ΑΡΙΣΤΟΜΕΝΗΣ ΣΥΓΓΕΛΑΚΗΣ και ο εκδότης ΠΑΥΛΟΣ ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΦΙΛΟΥ.

Δείτε ζωντανά την παρουσία του βιβλίου:

Κάλυψε την Ισλαµική Επανάσταση του Χοµεϊνί στο Ιράν για το αμερικανικό τηλεοπτικό δίκτυο CBS. Έχει παρουσιάσει στην ΕΡΤ τριάντα περίπου δικά του ντοκιµαντέρ µε διεθνή και ελληνικά θέµατα. Το ντοκιµαντέρ του µε τίτλο «Η Ελλάδα του ανατέλλοντος ηλίου», που αποκαλύπτει την επίδραση της αρχαίας και της σύγχρονης Ελλάδας στην Ιαπωνία σήµερα, βραβεύτηκε µε τρία χρυσά βραβεία στον ετήσιο διαγωνισµό που οργανώνει το Υπουργείο Εξωτερικών της Ιαπωνίας για τηλεοπτικά ντοκιµαντέρ µε θέµα την Ιαπωνία.

Το ντοκιµαντέρ του µε τίτλο «Αντίο, Μις Σαϊγκόν», το οποίο περιγράφει τη ζωή στο Βιετνάµ µετά τον εµφύλιο πόλεµο, βραβεύτηκε στα ετήσια τηλεοπτικά βραβεία της εφηµερίδας Έθνος. Έχει βραβευτεί από το ίδρυµα δηµοσιογραφίας Μπότση για την αντικειµενική του δηµοσιογραφία.

• Για όλα αυτά μιλάει στη συνέντευξη που ακολουθεί με αφορμή το βιβλίο του “Αναμνήσεις ζωής – Από τον Τζον Λένον στον Νέλσον Μαντέλα” το οποίο θα παρουσιαστεί στις 23 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις «ΛΙΒΑΝΗ».

Στο βιβλίο του παρουσιάζει άγνωστες ιστορίες που έζησε κατά τη διάρκεια της δημοσιογραφικής του καριέρας. Μεταξύ αυτών, οι αναγνώστες του βιβλίου μπορούν να διαβάσουν:

• Τα δραματικά και άγνωστα παρασκήνια της νοσηλείας του Ανδρέα Παπανδρέου στο Χέρφιλντ. Γιατί ο Ανδρέας Παπανδρέου άλλαξε την τελευταία στιγμή καρδιοχειρουργό και νοσοκομείο.
• Πώς ο Έλληνας αρχιεπίσκοπος Αμερικής Ιάκωβος σαμποτάρισε την εκλογή στην προεδρία της Αμερικής του Μάικλ Δουκάκη και υποστήριξε τον Τζορτζ Μπους.
• Τι έλεγε ο Αλέξανδρος Ωνάσης για τον γάµο του πατέρα του µε την Τζάκι Κένεντι.
• Τι έλεγε ο Άγγλος ταξίαρχος Έντι Μάγιερς, που είχε οργανώσει το σαµποτάζ της γέφυρας του Γοργοπόταµου, για τους ηγέτες της ελληνικής Εθνικής Αντίστασης Άρη Βελουχιώτη και Ναπολέοντα Ζέρβα.
• Ποια ήταν η µεγάλη ευκαιρία που έχασε για την Ελλάδα ο Κώστας Σηµίτης όταν ήταν πρωθυπουργός. Το άγνωστο παρασκήνιο του «unfair» του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη στο Λονδίνο.

Συνέντευξη

Χρόνης Διαμαντόπουλος

-Πόσες αναμνήσεις, χωρούν σ’ ένα βιβλίο  όπως αυτό που γράψατε;

Είναι φυσικό ότι μια έντονη διεθνή δημοσιογραφική δραστηριότητα πενήντα χρονών δεν είναι δυνατόν να χωρέσουν σε ένα βιβλίο. Έτσι στο βιβλίο μου «Αναμνήσεις Ζωής» δημοσιεύω τα πλέον σημαντικά γεγονότα που κάλυψα ως ανταποκριτής της ΕΡΤ και του Έθνους στο Λονδίνο, αλλά άφησα έξω και πολλές άλλες δημοσιογραφικές εμπειρίας.

-Θα μας πείτε λίγα λόγια για εσάς; Που γεννηθήκατε και μεγαλώσατε; Πως προέκυψαν οι σπουδές στο Λονδίνο;

Γεννήθηκα στο χωριό Προμύρι του Πηλίου, σπούδασα για δύο χρόνια στην Ανώτατη Βιομηχανική Σχολή, αλλά διέκοψα όταν μου προσφέρθηκε η υποτροφία στην Σχολή Δημοσιογραφίας του Λόρδου Τόμσον, ιδιοκτήτη τότε του συγκροτήματος των Times. Η σχολή αυτή είχε την έδρα της στην πόλη Καρντιφ της Ουαλίας. Μετά το τέλος της υποτροφίας εργάσθηκα ως μαθητευόμενος στην εφημερίδα  western mail, στο Καρντιφ, που ήταν στο συγκρότημα του Λόρδου Τόμσον. Στην συνέχεια εργάσθηκα στην ελληνική υπηρεσία του BBC και το 1980 ανέλαβα ανταποκριτής της ΕΡΤ και του Αθηναϊκού Πρακτορείου Ειδήσεων. Ήμουνα επίσης ανταποκριτής του Έθνους στο Λονδίνο, από την πρώτη μέρα της έκδοσης της εφημερίδας, με επικεφαλής τον σπουδαίο δημοσιογράφο Αλέκο Φιλιππόπουλο.

-Η δημοσιογραφία είναι ένα επάγγελμα που προφανώς επιλέξατε. Σας έδωσε φαντάζομαι χαρές και πίκρες. Τι ξεχωρίζετε από τα καλά και τα άσχημα;

Η δημοσιογραφία μου έδωσε θα έλεγα μόνο καλές στιγμές γιατί αγαπούσα την δουλειά μου, και ξεπερνούσα εύκολα τις οποιεσδήποτε δυσκολίες. Αντλούσα δύναμη από το καθημερινό κυνήγι των ειδήσεων και των θεμάτων. Δούλευα πολλές ώρες  την ημέρα, αλλά στις διεθνείς αποστολές μου είχα ένταση και άγχος γιατί έπρεπε μόνος μου να συντονίσω το σενάριο, την επιλογή των προσώπων για συνεντεύξεις. Και σε ορισμένες χώρες όπως στη Καμπότζη το Λάος και το Βιετνάμ οι συνθήκες εργασίες ήταν θα έλεγα εξαντλητικές.

-Οι περισσότεροι σας θυμούνται από τις ανταποκρίσεις σας στην ΕΡΤ. Πως ήταν η δουλειά στην ΕΡΤ;

Η δουλειά μου στην ΕΡΤ, η συνεργασία μου με τους συναδέλφους μου και με τους διευθυντές των διαφορετικών τμημάτων ήταν εξαιρετικές, ήταν ωραίο να εργάζεσαι στην ΕΡΤ στην δική μου εποχή. Υπήρχε ένας δημοσιογραφικός οργασμός, όλοι μας υποβάλαμε προτάσεις για θέματα και αποστολές και η διεύθυνση τις αντιμετώπιζε με το κριτήριο της αξιοκρατίας. Θυμάμαι τον Κώστα Τσιβιλίκα διευθυντή προγράμματος συζητούσε μαζί μου για τις διεθνείς αποστολές, αυτός μου πρότεινε την αποστολή στο Βιετνάμ ,για τα 30 χρόνια από την λήξη του εμφυλίου πολέμου στο Βιετνάμ. Ο Νικηφόρος Αντωνόπουλος, ο Παύλος Αλέπης, η Λιλή Αλεξάκη, ο Βασίλης Μπίτσης ποτέ δεν μου είπαν όχι στις προτάσεις που τους έκανα.

-Στην Ελλάδα έρχεστε συχνά; Πως βιώνετε ως Έλληνας του εξωτερικού όσα συμβαίνουν στη χώρα μας;

Τώρα που είμαι συνταξιούχος έρχομαι συχνά στην Ελλάδα, καθώς μάλιστα φέτος είχαμε πολύ άσχημο χειμώνα στην Αγγλία. Όχι μόνο εγώ αλλά και γενικότερα ο ελληνισμός στην Βρετάνια παρακολουθούμε αυτά που συμβαίνουν στην Ελλάδα, και μας στεναχωρεί όταν βλέπουμε αρνητικά δημοσιεύματα στα αγγλικά μέσα ενημέρωσης για την Ελλάδα.

-Στη Μεγάλη Βρετανία τα ταμπλόιντ έχουν μεγάλη απήχηση. Ο ρόλος του Τύπου ποιος είναι σήμερα στη χώρα που ζείτε;

Οι Άγγλοι συνεχίζουν να διαβάζουν τις εφημερίδες τον έντυπο Τύπο, δεν έχουν μεγάλη απήχηση τα διαδικτυακά μέσα ενημέρωσης. Γι’ αυτό οι εφημερίδες έχουν μεγάλες κυκλοφορίες. Η Daily Mail πλησιάζει τα δυο εκατομμύρια αντίτυπα την ημέρα. Τα ταμπλόιντ εξακολουθούν να επηρεάζουν και να καθοδηγούν τον κόσμο, με εξαίρεση τους διανοούμενους, τους επιστήμονες που έχουν τις δικές τους εφημερίδες «όπως των Guardian και τους Times.

-Στο βιβλίο σας γίνονται γνωστές λεπτομέρειες από συναντήσεις που είχατε με πρόσωπα διεθνούς ακτινοβολίας. Υπάρχουν κάποια από αυτά που σας έκαναν ιδιαίτερη εντύπωση; Για παράδειγμα περιγράφετε πόσο απλός και προσιτός ήταν ο Τζων Λένον, όταν το συναντήσατε στην Αθήνα το 1967.

Θα έλεγα δύο πρόσωπα, από τις προσωπικότητες που συνάντησα μου έκαναν μεγάλη εντύπωση. Ο Νέλσον Μαντέλα και ο Τζον Λένον. Τον Μαντέλα θα τον χαρακτήριζα ένα σύγχρονο αρχαιοελληνικό φιλόσοφο. Ίσως κανείς δεν έχει εκτιμήσει την προσφορά του Μαντέλα στην χώρα του. Και η προσφορά του ήταν να καθοδηγήσει σοφά τον λαό του, να αποφύγει τον ρεβανσισμό στην μεταβατική περίοδο από το απαρτχάιντ στην δημοκρατική διακυβέρνηση, και η αλλαγή αυτή έγινε χωρίς  βία και αίμα, όπως συνέβη στην γειτονική Ζιμπάμπουε.

Ο Τζων Λένον μεγάλη προσωπικότητα. Απλός, ευγενικός, ήρεμος, αλλά πολύ προβληματισμένος πολιτικά. Τον απασχολούσε και τον εξόργιζε όπως μου έλεγε η κοινωνική ανισότητα στην Αγγλία, και κατηγορούσε το Εργατικό κόμμα ότι δεν έκανε  τίποτα για την εργατική τάξη. Μου έδωσε την εντύπωση ότι ιδεολογικά ήταν ένας γνήσιος σοσιαλιστής.

-Το BREXIT είναι ένα από μεγάλα θέματα της τελευταίας δεκαετίας. Πως έκαναν αυτή την επιλογή οι Βρετανοί; Επηρεάστηκαν από το ρεύμα του λαϊκισμού;

Το BREXIT το έφεραν στην Αγγλία περισσότερο οι ψηφοφόροι του Εργατικού κόμματος, η εργατική τάξη η οποία φοβήθηκε τους ξένους οικονομικούς μετανάστες, από την άποψη ότι έπαιρναν τις δουλειές αποδεχόμενοι χαμηλούς μισθούς και χαλαρές ώρες εργασίας. Επίσης οι ξένοι δημιουργούσαν πρόβλημα στους Άγγλους εκμεταλλευόμενοι τα κρατικά επιδόματα και το εθνικό σύστημα υγείας. Αυτά εκμεταλλεύτηκε ο Μπόρις Τζόνσον και με την σημαία του BREXIT κέρδισε τις εκλογές, καθώς ο κόσμος αγνόησε τα πολύ σημαντικά κοινωνικά προγράμματα που τους πρόσφερε το Εργατικό κόμμα του Τζέρεμι Κόρμπιν.

-Ένα θέμα που απασχολεί εδώ και δεκαετίες τις Ελληνοβρετανικές σχέσεις είναι το ζήτημα των μαρμάρων του Παρθενώνα. Κάνετε αναφορά στο βιβλίο και γράφετε πως η Κώστας Σημίτης «κλώτσησε» την ευκαιρία να τα επαναπατρίσει. Έχοντας προφανώς λεπτομερή εικόνα του ζητήματος, υπάρχει πιθανότητα να δούμε σύντομα στην Ελλάδα τις Καρυάτιδες;

Το θέμα της επιστροφής των Μαρμάρων του Παρθενώνα βρίσκεται σε ένα συγκρατημένα αισιόδοξο σημείο. Το βρετανικό Μουσείο δείχνει μια καλή πρόθεση να αρχίσει να συζητάει αυτό το θέμα, αλλά κανείς δεν ξέρει αν υπάρχει ειλικρίνεια στις προθέσεις των βρετανών. Σύμφωνα με πληροφορίες που έχω το βρετανικό μουσείο έχει ως αμετακίνητη θέση σε οποιαδήποτε συμφωνία να υπάρχει ο όρος δανεισμός, πράγμα που δεν δέχεται η ελληνική πλευρά.

-Περιγράφετε επίσης στο βιβλίο σας το δείπνο με οικοδεσπότη τον άλλοτε Πρίγκιπα και σημερινό βασιλιάς της Αγγλίας Κάρολο στην φάρμα του στο Χάιγκροβ. Με την ελληνική βασιλική οικογένεια είχατε σχέσεις;

Ο πρίγκιπας Κάρολος με είχε καλέσει σε δείπνο στην φάρμα του στο Χαιγκροβ, μετά από σύσταση κοινής μας φίλης. Τον πρίγκιπα Κάρολο τον είχα συναντήσει σε μια εκδήλωση που είχε γίνει για τα γενέθλια του, όπου είχε τραγουδήσει το “happy birthday” η Άννα Βίσση. Σχέση με άλλα μέλη της βασιλικής οικογένειας δεν είχα.

-Από την εμπειρία που έχετε ποιοι Έλληνες πολιτικοί ξεχώρισαν κατά τις επίσημες συναντήσεις τους στο Λονδίνο;

Οι Έλληνες πολιτικοί που ξεχώρισαν, κατά την  γνώμη μου ,στις επισκέψεις τους στο Λονδίνο στην περίοδο που είχα την θέση του ανταποκριτή στην βρετανική πρωτεύουσα, ήταν ο Ανδρέας Παπανδρέου, ο Θόδωρος Πάγκαλος, η Μελίνα Μερκούρη.

 -Από τις διεθνείς αποστολές που κάνατε ξεχωρίζετε κάποια;

Από τις διεθνείς αποστολές που έκανα θα ξεχώριζα δυο. Την αποστολή στο Ιράν για να καλύψω το 1980  την ισλαμική επανάσταση του Χομεϊνί. Είχα πάει εκεί για λογαριασμό του αμερικανικού τηλεοπτικού δικτύου CBS άλλα με την επίσημη κάλυψη της ΕΡΤ, γιατί τότε το καθεστώς της Τεχεράνης απαγόρευε την είσοδο στην χώρα  του σε βρετανούς και Αμερικανούς δημοσιογράφους. Έτσι τα αμερικανικά τηλεοπτικά δίκτυα ανέθεταν σε Ευρωπαίους δημοσιογράφους να καλύπτουν για λογαριασμό τους τα γεγονότα στο Ιράν. Η σχέση μου με το αμερικανικό τηλεοπτικό δίκτυο έκανε την αποστολή μας στο Ιράν δύσκολη και επικίνδυνη, άλλα ο διευθυντής λογοκρισίας του Ιρανικού καθεστώτος είχε εκτιμήσει την αντικειμενική δουλειά μας, και επιπλέον ήθελαν την δημοσιότητα στην Αμερική.

Η άλλη αποστολή που μου προκάλεσε έντονα συναισθήματα ήταν στην νοτιοανατολική Ασία, για το ντοκιμαντέρ μου «Η γέφυρα του ποταμού Κβάι, η πραγματική ιστορία». Με συγκίνησαν οι συγκλονιστικές αφηγήσεις βρετανών πρώην αιχμαλώτων, που έζησαν απάνθρωπα βασανιστήρια  στην συμμετοχή τους στην κατασκευή της ιστορικής αυτής γέφυρας που έγινε βραβευμένη κινηματογραφική ταινία. Όταν άκουγα τις ιστορίες αυτών των ανθρώπων είχα την αίσθηση ότι είχα απέναντί μου πραγματικούς ήρωες.

Ο καταξιωμένος δημοσιογράφος και πολιτικός αναλυτής Γιώργος Χαρβαλιάς ανοίγει αυτό το κεφάλαιο, παραδίδοντας στο αναγνωστικό κοινό ένα βιβλίο που ρίχνει άπλετο φως στην άγνωστη ελληνογερμανική ιστορία.

Πρόκειται για μια αποκαλυπτική, αλλά και συγχρόνως ανατρεπτική δημοσιογραφική έρευνα που «φρεσκάρει» τη μνήμη μέσα από καθηλωτική αφήγηση, αναδεικνύοντας ταυτόχρονα και τις αθέατες πτυχές των ελληνογερμανικών σχέσεων: Τη μεγάλη ληστεία στη διάρκεια της Κατοχής και το όργιο παρασκηνιακών πιέσεων προκειμένου οι ελληνικές κυβερνήσεις να οδηγηθούν σε παραίτηση από τις νόμιμες αξιώσεις για πολεμικές επανορθώσεις.

Στις σελίδες του «Γιαβόλ! Αίμα, Λήθη και Υποτέλεια», ο Γιώργος Χαρβαλιάς, με τον δικό του ξεχωριστό τρόπο γραφής, «άμεσο, αιχμηρό, χωρίς αναστολές και καθωσπρεπισμούς», όπως επισημαίνει και ο πρώην πρωθυπουργός Κώστας Καραμανλής, που προλογίζει την έκδοση, αναψηλαφεί με τόλμη τις πιο ευαίσθητες σελίδες των σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών, από την εποχή του Όθωνα μέχρι τις μέρες μας.

Με ιστορική τεκμηρίωση που συνοδεύεται από πλούσια φωτογραφικά παραρτήματα, καταρρίπτει προσφιλείς μύθους και στερεότυπα για το πρόσωπο της «καλής» δημοκρατικής Γερμανίας που εξαγνίστηκε σε χρόνο εξπρές, χωρίς ποτέ να έχει εγκαταλείψει τις ηγεμονικές της βλέψεις. Ταυτόχρονα, όμως, αναδεικνύει έξοχα την ελληνική περίπτωση φωτίζοντας τις αθέατες όψεις του δωσιλογισμού και τους λόγους που υποχρέωσαν τις μεταπολεμικές ελληνικές κυβερνήσεις σε μια πολιτική… καλπάζουσας αμνησικακίας απέναντι στους ολετήρες της Κατοχής.

Στο βιβλίο «Γιαβολ! Αίμα, Λήθη και Υποτέλεια», εκτός από διαπιστώσεις, ο αναγνώστης θα βρει και εξηγήσεις.«Κάποιοι από εσάς θα μάθετε πράγματα που ούτε μπορούσατε να φανταστείτε. Θα απορήσετε, ίσως ακόμη και να θυμώσετε. Σημασία έχει όμως η επίγνωση προς τα πού βαδίζουμε», γράφει ο Γιώργος Χαρβαλιάς, τονίζοντας ότι από τη στιγμή που δεν έχει ρυθμιστεί ούτε η μεγαλύτερη συμβατική υποχρέωση της Γερμανίας, το Αναγκαστικό Δάνειο, είναι αδιανόητο να μιλάμε για «περασμένα-ξεχασμένα».

Και αυτή είναι ίσως η ανεκτίμητη συνεισφορά του βιβλίου του: Ότι προτάσσει και αναδεικνύει την οφειλή. Το υλικό χρέος για τη βιβλική καταστροφή της χώρας στην Κατοχή που εξακολουθούν να μην αποδίδουν οι Γερμανοί και το ηθικό χρέος των ελληνικών κυβερνήσεων που αποφεύγουν να απαιτήσουν το αυτονόητο…