Σπύρος Σιδέρης

Σαουδική Αραβία, Κατάρ, Ιορδανία, Αίγυπτος και η Αραβική Λίγκα καταδίκασαν με σκληρή γλώσσα τις δηλώσεις, τις οποίες θεωρούν επιθετικές, επεκτατικές και αντίθετες στο διεθνές δίκαιο, προειδοποιώντας για κίνδυνο ευρύτερης περιφερειακής αποσταθεροποίησης.

Η σαουδαραβική γραμμή: «Απαράδεκτες και επικίνδυνες δηλώσεις»

Το Ριάντ μίλησε πρώτο και καθαρά. Μέσω του Υπουργείου Εξωτερικών, κατήγγειλε «με τους αυστηρότερους όρους» τις αναφορές στο «Μεγάλο Ισραήλ», απορρίπτοντας «ολόκληρο το φάσμα των εποικιστικών και επεκτατικών σχεδίων» που –όπως υποστηρίζει– υιοθετούν οι ισραηλινές αρχές. Η Σαουδική Αραβία επανέλαβε το «ιστορικό και νομικό δικαίωμα» του παλαιστινιακού λαού για ανεξάρτητο κράτος και κάλεσε τη διεθνή κοινότητα να αναχαιτίσει τις «κατάφωρες παραβιάσεις» που απειλούν την περιφερειακή και παγκόσμια ασφάλεια. Το μήνυμα είναι διπλό: ούτε ανοχή σε μονομερείς αναθεωρήσεις συνόρων, ούτε υποβάθμιση του παλαιστινιακού ζητήματος σε δευτερεύουσα προτεραιότητα.

Η θέση του Κατάρ: «Αλαζονεία που υποδαυλίζει κρίσεις»

Η Ντόχα καταδίκασε επίσης τις δηλώσεις, κάνοντας λόγο για «συνέχιση μιας αλαζονικής πολιτικής» που «υποδαυλίζει κρίσεις και συγκρούσεις» και προσβάλλει το διεθνές δίκαιο, τον Χάρτη του ΟΗΕ και τις αποφάσεις της διεθνούς νομιμότητας. Το Κατάρ υπογράμμισε ότι «οι ψευδείς αξιώσεις και η εμπρηστική ρητορική» δεν αφαιρούν νόμιμα δικαιώματα από κράτη και λαούς της περιοχής, ζητώντας διεθνή συσπείρωση απέναντι σε «προκλήσεις που αυξάνουν τον κίνδυνο βίας και χάους».

Η Ιορδανία προειδοποιεί: «Επικίνδυνη κλιμάκωση»

Στο Αμμάν, ο εκπρόσωπος του Υπουργείου Εξωτερικών Σουφιάν αλ-Κουντάτ μίλησε για «επικίνδυνη κλιμάκωση» και «προκλητική ρητορική» που συνιστά απειλή κατά της κυριαρχίας των κρατών και παραβιάζει το διεθνές δίκαιο και τον Χάρτη του ΟΗΕ. Τόνισε ότι τέτοιες «ανώφελες φαντασιώσεις» δεν μπορούν να μειώσουν τα «απαράγραπτα δικαιώματα» του παλαιστινιακού λαού και συνέδεσε το κλίμα έντασης με τη «διεθνή απομόνωση» στην οποία, κατά την ιορδανική ανάγνωση, οδηγεί την ισραηλινή κυβέρνηση στη συνέχιση της στρατιωτικής εκστρατείας στη Γάζα και τη Δυτική Όχθη.

Το Κάιρο ζητά διευκρινίσεις: «Υπονόμευση του διαλόγου»

Η Αίγυπτος καταδίκασε όσα μεταδόθηκαν σε ισραηλινά μέσα περί «Μεγάλου Ισραήλ» και ζήτησε επίσημες διευκρινίσεις. Η αιγυπτιακή διπλωματία σημείωσε ότι τέτοιες τοποθετήσεις υπονομεύουν την ειρηνευτική διαδικασία, καλλιεργούν αβεβαιότητα και ενισχύουν δυναμικές κλιμάκωσης. Επανέλαβε δε ότι βιώσιμη λύση υπάρχει μόνο μέσω επιστροφής στις διαπραγματεύσεις και τερματισμού του πολέμου στη Γάζα, με τελικό στόχο την ίδρυση παλαιστινιακού κράτους στα σύνορα του 1967 με πρωτεύουσα την Ανατολική Ιερουσαλήμ.

Η Αραβική Λίγκα: «Αποικιοκρατική νοοτροπία, απειλή για το συλλογικό αραβικό συμφέρον»

Η Αραβική Λίγκα μίλησε για «σκόπιμη προσβολή της εθνικής κυριαρχίας» αραβικών χωρών και προσπάθεια υπονόμευσης της ασφάλειας και της σταθερότητας σε ολόκληρη την περιοχή. Σε σκληρή γλώσσα, έκανε λόγο για «επεκτατικές και επιθετικές προθέσεις» που αποκαλύπτουν «αποικιοκρατική νοοτροπία» και κάλεσε το Συμβούλιο Ασφαλείας να αναλάβει θεσμική δράση απέναντι σε μια ρητορική που αυξάνει την ένταση και τροφοδοτεί την εχθρότητα.

Τι σημαίνει πολιτικά η επαναφορά του «Μεγάλου Ισραήλ»

Πέρα από τον επικοινωνιακό αντίκτυπο, η αναφορά στο «Μεγάλο Ισραήλ» έχει συγκεκριμένες γεωπολιτικές προεκτάσεις:

• Νομιμοποίηση αναθεωρητισμού: Η δημόσια συζήτηση περί γεωγραφικής επέκτασης εκλαμβάνεται ως προσπάθεια νομιμοποίησης μιας αναθεωρητικής ατζέντας που αγγίζει σύνορα και κυριαρχίες κρατών όπως η Αίγυπτος, η Ιορδανία, η Συρία και ο Λίβανος.
• Πίεση στον αραβικό άξονα εξομάλυνσης: Δηλώσεις αυτού του τύπου δυσκολεύουν ή «παγώνουν» συζητήσεις για εξομάλυνση σχέσεων με το Ισραήλ (υπό διάφορα σχήματα), επιβαρύνοντας τις πρωτοβουλίες περιφερειακής αποκλιμάκωσης.
• Εσωτερικό ακροατήριο στο Ισραήλ: Σε περίοδο πολιτικής πίεσης και διεθνούς κριτικής, η επίκληση ενός «ιστορικού οράματος» μπορεί να λειτουργεί ως εργαλείο συσπείρωσης της εκλογικής βάσης, μετατοπίζοντας τη συζήτηση από τη Γάζα σε ένα μεγαλεπήβολο αφήγημα.

Οι νομικές παράμετροι: Διεθνές δίκαιο και Χάρτης του ΟΗΕ

Η επίκληση ενός γεωπολιτικού οράματος που προϋποθέτει εδαφική επέκταση συναντά ευθέως τον Χάρτη του ΟΗΕ και τις βασικές αρχές του διεθνούς δικαίου: μη χρήση βίας, σεβασμός της κυριαρχίας, απαραβίαστο των συνόρων. Οι αραβικές πρωτεύουσες αξιοποιούν ακριβώς αυτό το πλαίσιο για να ζητήσουν θεσμικές αντιδράσεις (ψηφίσματα, διπλωματικές πρωτοβουλίες, στοχευμένα μέτρα πίεσης), ενισχύοντας το επιχείρημα ότι δεν πρόκειται για «εσωτερική ρητορική», αλλά για πρόκληση διεθνούς ενδιαφέροντος.

Επιπτώσεις στην ασφάλεια: Από τα σύνορα μέχρι τις θάλασσες

Μια κλιμάκωση της ρητορικής περί «Μεγάλου Ισραήλ» δύναται να επηρεάσει:

• Διμερείς σχέσεις με χώρες που έχουν συνθήκες ειρήνης με το Ισραήλ (π.χ. Αίγυπτος, Ιορδανία).
• Περιφερειακά σχήματα ασφαλείας, όπου η Αραβική Λίγκα μπορεί να ενισχύσει τον συντονισμό.
• Ενεργειακές ροές και εμπορικούς διαδρόμους (π.χ. Σουέζ), εφόσον ενταθεί η αστάθεια ή μεγαλώσουν οι κίνδυνοι ναυσιπλοΐας.

Με απλά λόγια, οι δηλωτικοί αναθεωρητισμοί δεν μένουν αναίμακτοι στο πεδίο της ασφάλειας: μεταφράζονται σε κόστος ασφάλισης, επιχειρησιακούς κινδύνους και διπλωματική ψύχρανση.

Η παλαιστινιακή διάσταση: Από τη Γάζα στη διεθνή διπλωματία

Για το παλαιστινιακό ζήτημα, οι δηλώσεις αυτές εκλαμβάνονται ως προσπάθεια να υποβαθμιστεί ο στόχος της κρατικής υπόστασης σε ρητορικές υπερβάσεις. Όμως η συγκυρία (με τη συνεχιζόμενη ανθρωπιστική κρίση στη Γάζα) καθιστά πολιτικά δυσκολότερο για τους αραβικούς εταίρους να κρατήσουν «ανοικτές γραμμές» με την ισραηλινή κυβέρνηση. Εξ ου και η επιμονή σε βασικές αρχές: κατάπαυση του πυρός, πρόσβαση ανθρωπιστική βοήθειας, επιστροφή στις συνομιλίες με ορίζοντα τη λύση δύο κρατών στα σύνορα του 1967.

Πού μπορεί να οδηγήσει η διπλωματική κλιμάκωση

Τρία σενάρια διαγράφονται, με διαφορετικό βαθμό πιθανότητας:

1. Θεσμική καταδίκη: Κίνηση στο Συμβούλιο Ασφαλείας ή στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ με καταδικαστική διατύπωση κατά ρητορικών επεκτατισμού. Δεν αλλάζει συσχετισμούς, αυξάνει όμως το πολιτικό κόστος για τη ρητορική αυτή.
2. Περιφερειακός συντονισμός: Ενίσχυση της συνεργασίας ανάμεσα σε Σαουδική Αραβία, Αίγυπτο, Ιορδανία, Κατάρ και την Αραβική Λίγκα σε πεδία ασφάλειας, ενέργειας και διπλωματίας, με στόχο ένα αντίβαρο στις μονομερείς αναγνώσεις.
3. Πάγωμα εξομάλυνσης: Οι διάδρομοι εξομάλυνσης με το Ισραήλ μπαίνουν στον πάγο, τουλάχιστον μέχρι να υπάρξουν σαφείς δεσμεύσεις για αποκλιμάκωση και επιστροφή σε διαπραγματεύσεις.

Η επιλογή του Μπέντζαμιν Νετανιάχου να μιλήσει για «Μεγάλο Ισραήλ» έχει και σαφή επικοινωνιακή στόχευση: μετατοπίζει την προσοχή από τη Γάζα και την διεθνή κριτική, προς ένα ιστορικό-ιδεολογικό αφήγημα που απευθύνεται στο εσωτερικό ακροατήριο. Η αραβική απάντηση, όμως, δείχνει ότι οι γείτονες δεν είναι διατεθειμένοι να αντιμετωπίσουν τη ρητορική αυτή ως εσωτερικό πολιτικό μήνυμα: τη διαβάζουν ως περιφερειακή πρόκληση, και αντιδρούν αναλόγως.

Μια ρητορική που γεννά πράξεις;

Η επαναφορά του «Μεγάλου Ισραήλ» στη δημόσια σφαίρα δεν καταγράφεται απλώς ως λεκτική υπερβολή. Στον αραβικό κόσμο, εκλαμβάνεται ως προβολή πολιτικής πρόθεσης: αναθεώρηση συνόρων, επιβολή τετελεσμένων, υπονόμευση της προοπτικής ειρήνης. Όσο η Γάζα παραμένει σε πόλεμο και η διπλωματία αναζητεί διάδρομους αποκλιμάκωσης, τέτοιες δηλώσεις λειτουργούν ως επιταχυντές κρίσης.

Για τους Άραβες δρώντες, η απάντηση συνοψίζεται σε τρεις λέξεις-κλειδιά: νομιμότητα, κυριαρχία, ασφάλεια. Για τη διεθνή κοινότητα, το ζητούμενο είναι εάν θα μετουσιώσει αυτή τη ρητή κατεύθυνση σε συγκεκριμένες πρωτοβουλίες. Και για το Ισραήλ, το ερώτημα είναι αν μια ρητορική ισχύος μπορεί να συνυπάρξει με την ανάγκη για σταθερότητα και πολιτική λύση στο πιο εκρηκτικό μέτωπο του πλανήτη.

Το βέβαιο είναι ότι, μετά τον διπλωματικό σεισμό των τελευταίων 24 ωρών, το «Μεγάλο Ισραήλ» επανέρχεται στο επίκεντρο όχι ως ιδεολόγημα, αλλά ως πολιτική δοκιμασία για όλους: Άραβες εταίρους, Ισραήλ, και τη διεθνή τάξη που στηρίζεται –τουλάχιστον στα χαρτιά– στον σεβασμό του διεθνούς δικαίου.

Το κείμενο, το οποίο διανεμήθηκε από τη Γαλλία στα κράτη-μέλη του ΟΗΕ, αποτελεί ένα κρίσιμο βήμα στις προσπάθειες αναζωογόνησης των μακροχρόνιων προσπαθειών για την επίλυση της ισραηλινο-παλαιστινιακής σύγκρουσης.

«Το κείμενο αυτό θα προταθεί προς έγκριση σε όλα τα κράτη-μέλη της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ» σημείωσε  Γάλλος αξιωματούχος.

Το κείμενο περιλαμβάνει δύο πρωτοφανή και κρίσιμα σημεία:

Κοινή καταδίκη και απομόνωση της Χαμάς

«Για πρώτη φορά, αραβικές και μουσουλμανικές χώρες καταδικάζουν ρητά τις τρομοκρατικές επιθέσεις της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023, ζητούν τον πλήρη αφοπλισμό της και τον αποκλεισμό της από τη διακυβέρνηση της Παλαιστίνης», ανέφερε.

Πρόθεση εξομάλυνσης σχέσεων με το Ισραήλ

«Οι χώρες εκφράζουν την πρόθεσή τους να εξομαλύνουν τις σχέσεις με το Ισραήλ εφόσον υπάρξει πρόοδος προς την ίδρυση Παλαιστινιακού κράτους. Επιπλέον, ζητούν περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφάλειας», σημείωσε.

Επίσης, στο κείμενο γίνεται αναφορά στην αναγνώριση παλαιστινιακού κράτους.

Ταυτόχρονα, τονίζεται ότι η διάσκεψη πέτυχε δέσμευση χωρών να προχωρήσουν σε εξομάλυνση σχέσεων με το Ισραήλ, υπό τον όρο πολιτικής προόδου.

Ο Παλαιστίνιος πρόεδρος Μαχμούντ Αμπάς απέστειλε επιστολή στους Μακρόν και Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, στην οποία:

• Καταδικάζει την 7η Οκτωβρίου
• Υπόσχεται αφοπλισμό της Χαμάς και αποστρατιωτικοποιημένο παλαιστινιακό κράτος
• Δεσμεύεται για μεταρρύθμιση στο σύστημα πληρωμών σε κρατούμενους και οικογένειες τρομοκρατών
• Υιοθετεί μεταρρυθμίσεις στα σχολικά βιβλία, ώστε να απομακρυνθεί το μίσος
• Εξαγγέλλει εκλογές σε διάστημα ενός έτους, με δικαίωμα συμμετοχής μόνο σε φορείς που σέβονται τη μη βία και το πλαίσιο του Όσλο.

Παράλληλα, όπως αναφέρεται επίσης στο κείμενο, οι αραβικές και μουσουλμανικές χώρες συντάσσονται «στην προσπάθεια απομόνωσης της Χαμάς, προώθησης του αφοπλισμού της και αποκλεισμού της από την παλαιστινιακή διακυβέρνηση».

Σπύρος Σιδέρης

Η διάσκεψη οργανώνεται με συνδιοργανωτές τη Σαουδική Αραβία και τη Γαλλία, οι οποίες επιδιώκουν να κινητοποιήσουν τη διεθνή κοινότητα μέσω οκτώ ομάδων εργασίας, με αντικείμενα όπως: η ίδρυση του παλαιστινιακού κράτους (υπό ιορδανική-ισπανική προεδρία), η ασφάλεια (Ιταλία-Ινδονησία), η οικονομική ενίσχυση (Νορβηγία-Ιαπωνία), η ανοικοδόμηση, η ανθρωπιστική βοήθεια και η διατήρηση της ειρήνης, την οποία συντονίζει η ΕΕ και ο Αραβικός Σύνδεσμος.

Η βασική ανησυχία, σύμφωνα με τη γαλλική διπλωματία, είναι ότι το μοντέλο των δύο κρατών απειλείται περισσότερο από ποτέ λόγω της καταστροφής της Γάζας, των σχεδίων για επανεποικισμό ή ανακατάληψη, αλλά και της επιτάχυνσης του εποικιστικού προγράμματος στη Δυτική Όχθη. Η γαλλική θέση είναι ξεκάθαρη: δεν υπάρχει στρατιωτική λύση, μόνο η πολιτική διευθέτηση μπορεί να φέρει δίκαιη και βιώσιμη ειρήνη.

Ο πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν τόνισε από την Ινδονησία ότι η πολιτική λύση είναι η μόνη βιώσιμη για την ειρηνική συνύπαρξη Ισραήλ και Παλαιστίνης, και επιβεβαίωσε ότι σύντομα θα πραγματοποιηθεί η διάσκεψη της Νέας Υόρκης σε συνεργασία με τη Σαουδική Αραβία. Γαλλία και Ινδονησία υπογράμμισαν ότι το συνέδριο πρέπει να αναζωογονήσει την προοπτική ειρήνης και να επαναφέρει στο τραπέζι τον στόχο της αμοιβαίας αναγνώρισης ανάμεσα σε Ισραήλ και Παλαιστίνη.

Η αρχιτεκτονική της διάσκεψης βασίζεται σε μια πρωτοβουλία ανταλλαγής αναγνωρίσεων: οι δυτικές χώρες που δεν έχουν αναγνωρίσει ακόμα την Παλαιστίνη καλούνται να το κάνουν, και αντίστοιχα, αραβικές και μουσουλμανικές χώρες καλούνται να αναγνωρίσουν το Ισραήλ και να ομαλοποιήσουν τις σχέσεις τους.

Το πλαίσιο θυμίζει έντονα την Αραβική Πρωτοβουλία Ειρήνης του 2002, η οποία πρότεινε πλήρη εξομάλυνση των σχέσεων με το Ισραήλ σε αντάλλαγμα για την αποχώρηση από τα κατεχόμενα εδάφη και την ίδρυση παλαιστινιακού κράτους στα σύνορα του 1967.

Ωστόσο, το σημερινό σκηνικό της πολιορκημένης Γάζας και των κατηγοριών περί εγκλημάτων πολέμου κατά της ισραηλινής ηγεσίας – με την Διεθνή Ποινική Δικαιοσύνη να εξετάζει εντάλματα σύλληψης για τον Μπενιαμίν Νετανιάχου και τον πρώην υπουργό Άμυνας Γιοάβ Γκαλάντ – δημιουργεί σοβαρά εμπόδια στην πιθανότητα άμεσης αναγνώρισης του Ισραήλ από αραβικά κράτη.

Η γαλλική διπλωματία επισημαίνει ότι η πλήρης εξομάλυνση ίσως είναι δύσκολος δρόμος, αλλά θεωρεί πως το πολιτικό άνοιγμα και η ύπαρξη ορίζοντα λύσης θα μπορούσε να οδηγήσει σε σειρά βημάτων, ακόμη κι αν δεν πρόκειται για τελική αναγνώριση.

Η Γαλλία έχει μειώσει τις προσδοκίες, αποσαφηνίζοντας ότι το συνέδριο δεν είναι τελική λύση, αλλά εκκίνηση μιας διαδικασίας. Η τελική διακήρυξη, που θα περιλαμβάνει συγκεκριμένες προτάσεις και δράσεις, αποτελεί το βασικό εργαλείο για την επανεκκίνηση του πολιτικού ορίζοντα.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στον ρόλο της κοινωνίας των πολιτών: ομάδες Παλαιστινίων και Ισραηλινών θα συναντηθούν στο Παρίσι σε δύο εβδομάδες, για διαβούλευση και προώθηση κοινών πρωτοβουλιών ειρήνης.

Την ίδια στιγμή, το Ισραήλ, με δηλώσεις του Νετανιάχου και του ΥΠΕΞ του, απειλεί με προσάρτηση της Δυτικής Όχθης εάν χώρες όπως η Γαλλία ή το Ηνωμένο Βασίλειο αναγνωρίσουν το παλαιστινιακό κράτος. Ήδη, 150 κράτη έχουν προβεί σε αναγνώριση, ανάμεσά τους η Ισπανία, η Ιρλανδία, η Σλοβενία, η Σουηδία και πρόσφατα η Μάλτα, ενώ ετοιμάζονται να ακολουθήσουν Βέλγιο, Πορτογαλία, Καναδάς και Ηνωμένο Βασίλειο. Αντίθετα, η Γερμανία αναμένεται να μην αναγνωρίσει, λόγω της ιδιαίτερης σχέσης με το Ισραήλ και του ιστορικού παρελθόντος της.

Η γαλλική κυβέρνηση απορρίπτει τους ισραηλινούς ισχυρισμούς ότι η αναγνώριση ισοδυναμεί με επιβράβευση της Χαμάς, υποστηρίζοντας ότι αποτελεί στήριξη στην Παλαιστινιακή Αρχή, η οποία αποκηρύσσει τη βία και έχει αναγνωρίσει το Ισραήλ από καιρό.

Οι δύο κρίσιμες προϋποθέσεις που έχουν τεθεί είναι: μεταρρύθμιση της Παλαιστινιακής Αρχής ώστε να είναι αξιόπιστη για την ηγεσία του νέου κράτους και αποστρατιωτικοποίηση της Χαμάς, θέμα που συζητήθηκε σε τετραμερή συνάντηση στο Παρίσι, με τη συμμετοχή των ΥΠΕΞ Γαλλίας, Σαουδικής Αραβίας, Αιγύπτου και Ιορδανίας.

Η διάσκεψη φιλοδοξεί να δώσει ώθηση σε μια διεθνή πολιτική δυναμική, με πιέσεις σε όλα τα εμπλεκόμενα μέρη και κινητοποίηση της διεθνούς κοινότητας για τον μοναδικό ρεαλιστικό δρόμο προς την ειρήνη: τη λύση δύο κρατών.

Σπύρος Σιδέρης

Γιατί ενώ το Ισραήλ αντιμετωπίζει πρωτοφανή διεθνή κριτική, οι αραβικές πρωτεύουσες δείχνουν παραλυμένες ή ακόμη και αδιάφορες;

Ανατροπή στις δυτικές θέσεις

Αναλυτές υποστηρίζουν ότι η μετατόπιση της στάσης αρκετών δυτικών κυβερνήσεων οφείλεται σε συνδυασμό πολιτικών και κοινωνικών πιέσεων. Οι διαδηλώσεις, η δημόσια κατακραυγή, αλλά και οι εσωτερικές πολιτικές πιέσεις σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες φαίνεται πως έπαιξαν ρόλο στην αλλαγή της ρητορικής.

Οι κυρώσεις κατά Ισραηλινών εποίκων, η αναστολή στρατιωτικών συμφωνιών και η έκκληση για ανθρωπιστική πρόσβαση στη Γάζα, αποτελούν, σύμφωνα με παρατηρητές, ενδείξεις μιας νέας ευρωπαϊκής ισορροπίας ανάμεσα στη στρατηγική ασφάλειας και στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια.

Ειδικοί επισημαίνουν ότι αυτή η αλλαγή δεν είναι αποκομμένη από τις γεωπολιτικές εξελίξεις. Η ρωσο-ουκρανική σύγκρουση, η αστάθεια στο ΝΑΤΟ, η ενεργειακή κρίση και οι αντιφάσεις της Ουάσιγκτον ενθάρρυναν χώρες της Ευρώπης να διαφοροποιήσουν τη στάση τους σε ζητήματα όπου άλλοτε ακολουθούσαν παθητικά την αμερικανική στρατηγική.

Η αραβική σιωπή ως πολιτικό σύμπτωμα

Στον αντίποδα, αναλυτές παρατηρούν ότι η απουσία ισχυρών αραβικών παρεμβάσεων δεν είναι απλώς πολιτική αμηχανία. Αντιθέτως, πιστεύεται ότι αντανακλά βαθύτερες δομικές μετατοπίσεις στις σχέσεις ανάμεσα στις αραβικές κυβερνήσεις και στην υπόθεση της Παλαιστίνης.

Πολλοί υποστηρίζουν ότι η παλαιστινιακή αντίσταση δεν θεωρείται πλέον σύμμαχος, αλλά αντίπαλος ορισμένων καθεστώτων, κυρίως λόγω της πολιτικής και οικονομικής εξομάλυνσης με το Ισραήλ τα τελευταία χρόνια.

Ειδικοί τονίζουν ότι σε αρκετές χώρες της περιοχής η πολιτική δράση έχει ποινικοποιηθεί, τα συνδικάτα και τα κοινοβούλια έχουν αδρανοποιηθεί, ενώ η αλληλεγγύη με τους Παλαιστινίους παρουσιάζεται ως απειλή για τη σταθερότητα. Αυτό σημαίνει ότι το πολιτικό κόστος μιας ρητής υποστήριξης προς τη Γάζα κρίνεται υψηλότερο από το ηθικό ή ιστορικό καθήκον.

Η οικονομική εξάρτηση και η εξωτερική νομιμοποίηση

Πολλοί αναλυτές θεωρούν ότι η σιωπή συνδέεται με την εξάρτηση από τις δυτικές δυνάμεις. Χώρες που στηρίζονται σε αμερικανική και ευρωπαϊκή οικονομική ή στρατιωτική βοήθεια, διστάζουν να υπερασπιστούν ανοιχτά τους Παλαιστινίους, υπό τον φόβο εμπλοκής ή κυρώσεων. Η συσχέτιση της αλληλεγγύης προς τη Γάζα με την τρομοκρατία, η παρακολούθηση δωρεών και η ποινικοποίηση του σχετικού λόγου, δημιουργούν ένα περιβάλλον φόβου και συμμόρφωσης.

Παράλληλα, υποστηρίζεται ότι η νομιμοποίηση ορισμένων αραβικών καθεστώτων εξαρτάται περισσότερο από τη στήριξη του εξωτερικού παρά από τη λαϊκή βούληση. Σε τέτοιο πλαίσιο, η πολιτική για τη Γάζα δεν διαμορφώνεται με βάση αρχές ή συναισθήματα, αλλά ως ψυχρή εξίσωση συμφερόντων.

Ο αδύναμος Αραβικός Σύνδεσμος και η θεσμική κρίση

Επιπλέον, η αδυναμία του Αραβικού Συνδέσμου να διαμορφώσει ενιαία στρατηγική γραμμή ή να ασκήσει ουσιαστική πίεση, αποτυπώνει τη διάλυση των συλλογικών θεσμών στον αραβικό κόσμο.

Η εσωτερική διάσπαση, οι αντίρροπες ιδεολογικές κατευθύνσεις, αλλά και η αμοιβαία δυσπιστία μεταξύ κρατών, παρεμποδίζουν την οποιαδήποτε συντονισμένη δράση.

Αναλυτές επισημαίνουν ότι ακόμη και οι αραβικές σύνοδοι κορυφής έχουν απολέσει τη συμβολική και πρακτική τους αξία, μην κατορθώνοντας να εκφράσουν τη βούληση των κοινωνιών ή να χαράξουν κοινή ατζέντα.

Η πολιτική του εκτοπισμού και η ανατριχιαστική αδράνεια

Παρατηρητές προειδοποιούν ότι η σιωπή των αραβικών κρατών αποκτά πιο επικίνδυνη διάσταση καθώς το Ισραήλ φέρεται να εξετάζει σενάρια αναγκαστικής μετανάστευσης Παλαιστινίων προς γειτονικές αραβικές χώρες, με την επίφαση του «εθελοντισμού».

Η πολιτική του λιμού και της βίαιης εκκένωσης της Γάζας φαίνεται να γίνεται ανεκτή από ορισμένους, παρά το γεγονός ότι παραβιάζει κάθε έννοια του διεθνούς δικαίου.

Σύμφωνα με ορισμένες ερμηνείες, ο φόβος για εσωτερικές αναταράξεις ή αποσταθεροποίηση συνόρων, οδηγεί αρκετούς ηγέτες στην παθητική συναίνεση. Αντί να καταγγέλλουν την ισραηλινή επιθετικότητα, μεταθέτουν την ευθύνη στην παλαιστινιακή πλευρά, κατηγορώντας την για ανευθυνότητα και υπερβολική αντίσταση.

Η ευρωπαϊκή μεταστροφή δεν είναι χωρίς όρους

Παρά την εντεινόμενη ρητορική των δυτικών πρωτευουσών, ειδικοί προειδοποιούν ότι η νέα στάση δεν πρέπει να ιδωθεί ανεπιφύλακτα ως στροφή ανθρωπισμού.

Η ενεργειακή στρατηγική, η προσπάθεια περιορισμού του ρωσικού και κινεζικού επηρεασμού, και η επανατοποθέτηση της Ευρώπης στο διεθνές σύστημα, θεωρούνται βασικά κίνητρα.

Ωστόσο, πολλοί θεωρούν ότι, ακόμη και αν η συμπάθεια προς τον παλαιστινιακό λαό δεν είναι η κινητήριος δύναμη, οι πολιτικές συνέπειες των νέων δυτικών τοποθετήσεων είναι σημαντικές. Η προώθηση για πάγωμα των εξοπλισμών, η αναστολή συμφωνιών και η δημόσια πίεση για ανθρωπιστική παρέμβαση, δημιουργούν ένα νέο πολιτικό πεδίο, στο οποίο η αραβική παθητικότητα γίνεται ακόμη πιο εμφανής.

Η λαϊκή πίεση ως τελευταία ελπίδα

Αναλυτές σημειώνουν ότι η μοναδική δυναμική που απομένει είναι αυτή των λαών: των διαδηλώσεων, των πρωτοβουλιών αλληλεγγύης, της κοινωνίας των πολιτών. Παρά τις απαγορεύσεις, τις λογοκρισίες και τις διώξεις, οι λαϊκές πιέσεις, τόσο σε Δύση όσο και σε Ανατολή, παραμένουν κρίσιμες.

Η αλληλεγγύη με τους Παλαιστινίους, υποστηρίζεται, δεν μπορεί να εξαφανιστεί, ακόμη και αν τα καθεστώτα προσπαθούν να την ελέγξουν ή να την καταστείλουν. Η ιστορική μνήμη, η ηθική αντίσταση και η αξίωση για δικαιοσύνη, είναι πολιτισμικά και ηθικά θεμέλια που δεν μπορούν να ακυρωθούν με διατάγματα.

Την έναρξη της συνόδου κορυφής σηματοδότησαν οι εναρκτήριες ομιλίες του Αιγύπτιου Προέδρου, Αμπντέλ Φατάχ αλ-Σίσι, και του βασιλιά Χαμάντ του Μπαχρέιν, ο οποίος προεδρεύει αυτή την περίοδο του Αραβικού Συνδέσμου.

Ο Σίσι εξέφρασε τη βεβαιότητά του ότι ο Τραμπ μπορεί να επιτύχει την ειρήνη στο ζήτημα που χαρακτήρισε ως «παλαιστινιακό».

Μιλώντας κατά την έκτακτη σύνοδο, ανακοίνωσε ότι η Αίγυπτος θα φιλοξενήσει τον επόμενο μήνα διάσκεψη με αντικείμενο την ανοικοδόμηση της Γάζας.

«Σχεδόν όλες οι αραβικές χώρες θέλουν τώρα να ενταχθεί το Ισραήλ στην περιοχή, να εξομαλύνουν τις σχέσεις τους μαζί του, αν δεν το έχουν ήδη πράξει, να προσφέρουν εγγυήσεις ασφαλείας και δεσμεύσεις ώστε το Ισραήλ να αισθανθεί πιο ασφαλές», συνέχισε.

Οι δηλώσεις αυτές Μπλίνκεν έγιναν την ώρα που το Ισραήλ προετοιμάζεται να επιτεθεί στη Ράφα, τη νοτιότερη πόλη της Λωρίδας της Γάζας όπου έχει καταφύγει το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού του θύλακα, με στόχο, όπως λέει, να εντοπίσει μαχητές της Χαμάς. Το Ισραήλ έχει δεσμευθεί να εξαλείψει τη Χαμάς μετά την επίθεσή της, αλλά δεν αναφέρεται ανοικτά στο ζήτημα του μέλλοντος της Γάζας μετά τον πόλεμο.

«Αυθεντικές προσπάθειες βρίσκονται σε εξέλιξη (…) για την αναμόρφωση της Παλαιστινιακής Αρχής» προκειμένου να γίνει «ένας καλύτερος εταίρος για το μέλλον», διαβεβαίωσε ο Αμερικανός υπουργός, δηλώνοντας ότι είναι «απαραίτητο» να δημιουργηθεί ένα παλαιστινιακό κράτος.

Οι ΗΠΑ, σε συνεργασία με το Κατάρ και την Αίγυπτο, εργάζονται προς μια εκεχειρία στον πόλεμο που ξέσπασε στις 7 Οκτωβρίου, ώστε να αφεθούν ελεύθεροι οι Ισραηλινοί όμηροι και να φτάσει περισσότερη βοήθεια στη Γάζα.

Συνάντηση με τον Ισραηλινό πρόεδρο

Στο Μόναχο ο Μπλίνκεν είχε συνομιλίες και με τον Ισραηλινό πρόεδρο Ισαάκ Χέρτζογκ, ο οποίος εκτίμησε ότι είναι σημαντικό το Ισραήλ να εργαστεί προς την προσέγγιση με τη Σαουδική Αραβία. Μια προσέγγιση μεταξύ των δύο χωρών θα αποτελέσει «νίκη επί των δολοπλοκιών» της Χαμάς, δήλωσε ο Χέρτζογκ.

«Πιστεύω ειλικρινά ότι το να προχωρήσουμε προς την εξομάλυνση και το να καταβάλλουμε κάθε δυνατή προσπάθεια είναι μια πολύ σημαντική ιστορική ευκαιρία», πρόσθεσε, ζητώντας από όλες τις πλευρές «να αδράξουν την ευκαιρία».

Απαντώντας άμεσα στα σχόλια του Μπλίνκεν για τις άλλες αραβικές χώρες, ο Ισραηλινός πρόεδρος παραδέχθηκε ότι υπάρχουν «ευκαιρίες», σημειώνοντας ότι θα πρέπει «να εξεταστούν σε βάθος».

«Ωστόσο, πριν από οτιδήποτε άλλο, πρέπει να διατηρηθεί η ασφάλεια του Ισραήλ. Και για αυτό πρέπει να ολοκληρώσουμε το έργο της υπονόμευσης και της εξάλειψης των βασικών υποδομών της Χαμάς», υπογράμμισε ο Χέρτζογκ.

Η Σαουδική Αραβία είχε επαναλάβει στις αρχές του μήνα ότι «δεν θα έχει διπλωματικές σχέσεις με το Ισραήλ» αν δεν αναγνωριστεί ένα παλαιστινιακό κράτος στα σύνορα του 1967 με πρωτεύουσα την Ανατολική Ιερουσαλήμ και για όσο συνεχίζεται η επίθεση στη Γάζα.

Εξάλλου χθες, μιλώντας επίσης από τη Διάσκεψη του Μονάχου, ο υπουργός Εξωτερικών της Σαουδικής Αραβίας πρίγκιπας Φαϊσάλ μπιν Φαρχάν δήλωσε ότι ο μόνος δρόμος προς την ασφάλεια και τη σταθερότητα στη Μέση Ανατολή, συμπεριλαμβανομένου του Ισραήλ, είναι μέσω της ίδρυσης ενός παλαιστινιακού κράτους.

Όταν ρωτήθηκε σε πάνελ στη Διάσκεψη σχετικά με την εγκαθίδρυση σχέσεων με το Ισραήλ, ο πρίγκιπας Φαϊσάλ είπε ότι το βασίλειο αυτή τη στιγμή εστιάζει σε μια εκεχειρία στον πόλεμο της Λωρίδα της Γάζας.

Η Σαουδική Αραβία δεν εντάχθηκε στις Συμφωνίες του Αβραάμ το 2020, που υπογράφηκαν υπό την αιγίδα των ΗΠΑ και επέτρεψαν στο Μπαχρέιν, το Μαρόκο και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα να αποκτήσουν επίσημες σχέσεις με το Ισραήλ.

Ο Γενικός Γραμματέας του Αραβικού Συνδέσμου προειδοποίησε ότι οι ενέργειες της Άγκυρας απειλούν ολόκληρη την αραβική εθνική ασφάλεια.

«Ο Αραβικός Σύνδεσμος απορρίπτει κάθε περιφερειακή παρέμβαση που απειλεί την ασφάλεια και τη σταθερότητα των αραβικών χωρών», ανέφερε ο κ. Γάιτ.

Σημειώνεται ότι στις 23 Ιουνίου, ο Αραβικός Σύνδεσμος πραγματοποίησε έκτακτη συνεδρίαση, μέσω τηλεδιάσκεψης, για να συζητήσει τις εξελίξεις στη Λιβύη, και εξέδωσε ψήφισμα 14 άρθρων, στο οποίο τόνισε «την ανάγκη αποκατάστασης του Λιβυκού κράτους και τον ρόλο των θεσμών του στην εξυπηρέτηση του λιβυκού λαού μακριά από ξένες επεμβάσεις».

Μάλιστα, στο εν λόγω ψήφισμα τονίζεται «ο κεντρικός ρόλος των γειτονικών χωρών της Λιβύης στην εξάλειψη της κρίσης στη Λιβύη» και τονίζεται η ανάγκη για την καταπολέμηση «ξένων παρεμβάσεων – ανεξάρτητα από την πηγή και τη φύση τους- που διευκολύνουν τη μεταφορά τρομοκρατών, ξένων μαχητών στη Λιβύη», απορρίπτοντας παράλληλα κάθε απόπειρα παραβίασης διεθνών αποφάσεων σχετικά με το εμπάργκο όπλων στη χώρα.

Τέλος, ο Γενικός Γραμματέας του Αραβικού Συνδέσμου τόνισε τη σημασία της πρωτοβουλίας του Προέδρου της Αιγύπτου Άμπντελ Φατάχ Αλ Σίσι, επισημαίνοντας ότι η Διακήρυξη του Καΐρου αφορά έναν ολοκληρωμένο χάρτη πορείας για την επίλυση της κρίσης της Λιβύης.