Το χρονικό της σύλληψης και οι κατηγορίες

Το περιστατικό σημειώθηκε την Πέμπτη, περίπου 170 χιλιόμετρα ανοιχτά της πόλης Ναγκασάκι, όταν σκάφος της ιαπωνικής υπηρεσίας αλιείας εντόπισε το κινεζικό πλοίο με το 11μελές πλήρωμά του να ψαρεύει σκουμπρί. Σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση, ο 47χρονος καπετάνιος αρνήθηκε να συμμορφωθεί με την εντολή για επιτόπιο έλεγχο και επιχείρησε να διαφύγει, με αποτέλεσμα την καταδίωξη και τη σύλληψή του. 

Πρόκειται για την πρώτη κατάσχεση κινεζικού σκάφους από την ιαπωνική υπηρεσία μετά το 2022, γεγονός που υπογραμμίζει την απόφαση της κυβέρνησης της Σαναέ Τακάιτσι να επιδείξει πυγμαχία στην προστασία των εθνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων. Ο γενικός γραμματέας του υπουργικού συμβουλίου, Μινόρου Κιχάρα, ξεκαθάρισε την Παρασκευή πως η Ιαπωνία θα συνεχίσει να λαμβάνει «αποφασιστικά μέτρα» για την αποτροπή της παράνομης αλιείας από ξένα σκάφη.

Η οργισμένη αντίδραση του Πεκίνου

Το κινεζικό Υπουργείο Εξωτερικών αντέδρασε άμεσα, καλώντας το Τόκιο να σεβαστεί τη διμερή συμφωνία αλιείας και να διασφαλίσει τα νόμιμα δικαιώματα και την ασφάλεια του πληρώματος. Ο εκπρόσωπος του υπουργείου, Λιν Τζιαν, τόνισε πως η Κίνα απαιτεί από τους αλιείς της να τηρούν τον νόμο, αλλά ταυτόχρονα αξιώνει δίκαιη επιβολή της νομοθεσίας από την ιαπωνική πλευρά. Η αντιπαράθεση αυτή έρχεται σε μια εξαιρετικά ευαίσθητη συγκυρία, καθώς οι σχέσεις των δύο χωρών δοκιμάζονται από τη σκληρή ρητορική της Ιαπωνίδας πρωθυπουργού, η οποία πρόσφατα προκάλεσε την οργή του Πεκίνου δηλώνοντας πως η Ιαπωνία θα μπορούσε να εμπλακεί στρατιωτικά σε περίπτωση κινεζικής εισβολής στην Ταϊβάν.

Το ευρύτερο γεωπολιτικό πλαίσιο και η Ταϊβάν

Η ένταση δεν περιορίζεται στα αλιευτικά πεδία, αλλά επεκτείνεται σε ολόκληρη την αρχιτεκτονική ασφάλειας του Ινδο-Ειρηνικού. Η άρνηση της Τακάιτσι να ανακαλέσει τις δηλώσεις της για την Ταϊβάν έχει οδηγήσει σε άτυπο κινεζικό «εμπάργκο» στον τουρισμό και τον πολιτισμό, ενώ το Πεκίνο απάντησε με κοινές αεροπορικές ασκήσεις με τη Ρωσία. Την ίδια ώρα, ο πρόεδρος της Ταϊβάν, Λάι Τσινγκ-τε, προειδοποιεί πως αν η Κίνα επιτύχει τους στόχους της στο νησί, οι επόμενοι στόχοι θα είναι η Ιαπωνία και οι Φιλιππίνες. Η κατάσχεση του αλιευτικού στη σκιά των διεκδικήσεων για τα νησιά Σενκάκου (Ντιαογιού για την Κίνα) αναδεικνύει τον κίνδυνο ένα τυχαίο επεισόδιο στη θάλασσα να λειτουργήσει ως θρυαλλίδα για μια ευρύτερη στρατιωτική κλιμάκωση.

Οι ίδιες πηγές τονίζουν ότι η Ελλάδα παραμένει σταθερά προσηλωμένη στο Διεθνές Δίκαιο και επιθυμεί να συνεχίσει τον δομημένο διάλογο με την Τουρκία αποκλειστικά στο πλαίσιο αυτών των αρχών, και πάντα με γνώμονα το εθνικό συμφέρον.

Σε ό,τι αφορά το καθεστώς της μουσουλμανικής μειονότητας, οι διπλωματικές πηγές υπενθυμίζουν ότι η Συνθήκη της Λωζάννης ορίζει με πλήρη σαφήνεια τον θρησκευτικό χαρακτήρα της μειονότητας. Η Ελλάδα, υπογραμμίζεται, εφαρμόζει πλήρη ισονομία και ισοπολιτεία στα μέλη της, όπως προβλέπει το διεθνές πλαίσιο.

Όπως μεταδίδει το Ahram Online, σύμφωνα με τον εκπρόσωπο της Προεδρίας, πρέσβη Μοχάμεντ Ελ-Σενάουι, η συνάντηση επιβεβαίωσε το βάθος και τη μοναδικότητα των αιγυπτιακο-λιβυκών σχέσεων.

Από την πλευρά του, ο στρατάρχης Χαφτάρ εξέφρασε την εκτίμησή του για τον καθοριστικό ρόλο που διαδραμάτισαν η Αίγυπτος και ο πρόεδρος Αλ Σίσι στην αποκατάσταση της ασφάλειας και της σταθερότητας στη Λιβύη, καθώς και για τη συνεχή υποστήριξη της Αιγύπτου προς τον λιβυκό λαό από την αρχή της κρίσης, ενώ επιβεβαίωσε το ενδιαφέρον του να συνεχίσει τον συντονισμό και την ανταλλαγή απόψεων με τον πρόεδρο σχετικά με τις εξελίξεις στη Λιβύη και την ευρύτερη περιοχή.

Ο Ελ Σενάουι πρόσθεσε ότι ο Αλ Σίσι επανέλαβε τη στήριξη της Αιγύπτου σε όλες τις πρωτοβουλίες και προσπάθειες για την επίλυση της λιβυκής κρίσης, ιδιαίτερα σε εκείνες που αποσκοπούν στη διεξαγωγή ταυτόχρονων προεδρικών και κοινοβουλευτικών εκλογών.

Τόνισε τη διαρκή δέσμευση της Αιγύπτου να παρέχει κάθε μορφή στήριξης και βοήθειας στον λιβυκό στρατό και τα εθνικά θεσμικά όργανα, στο πλαίσιο των ιστορικών αδελφικών σχέσεων που συνδέουν τις δύο χώρες και τους λαούς τους.

• Συζήτησαν επίσης τις εξελίξεις που σχετίζονται με την οριοθέτηση της κοινής θαλάσσιας συνόρου μεταξύ των δύο χωρών, συμφωνώντας για τη σημασία της συνέχισης της συνεργασίας με τρόπο που να εξυπηρετεί τα συμφέροντα και των δύο κρατών χωρίς να προκαλεί οποιαδήποτε βλάβη, σύμφωνα με τους κανόνες του διεθνούς δικαίου.

Ο εκπρόσωπος σημείωσε ότι στη συνάντηση συζητήθηκαν επίσης οι περιφερειακές εξελίξεις αμοιβαίου ενδιαφέροντος και οι προκλήσεις που αντιμετωπίζουν και οι δύο χώρες, ειδικά η κατάσταση στο Σουδάν.

Οι δύο πλευρές συμφώνησαν για τη σημασία της εντατικοποίησης των περιφερειακών και διεθνών προσπαθειών για την επίτευξη ειρηνικής διευθέτησης που να διατηρεί τη σταθερότητα, την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα του Σουδάν.

Τόνισαν, επίσης, ότι η σταθερότητα του Σουδάν συνδέεται στενά με την εθνική ασφάλεια τόσο της Αιγύπτου όσο και της Λιβύης.

Η συμφωνία βρισκόταν σε εκκρεμότητα από το 2007 και δεν προχωρούσε λόγω των παρεμβάσεων από πλευράς Τουρκίας προς τις κυβερνήσεις του Λιβάνου.

Υπεγράφη και δεύτερη συμφωνία που αφορά την ηλεκτρική διασύνδεση ανάμεσα στις δύο χώρες.

Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε σε καλό κλίμα και σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, οι δύο υπουργοί συζήτησαν για τις διμερείς σχέσεις, καθώς και για τις πρόσφατες περιφερειακές και διεθνείς εξελίξεις.

Συγκεκριμένα, αντάλλαξαν απόψεις για τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και τη σημασία διατήρησης της εκεχειρίας και πλήρους υλοποίησης της πρώτης φάσης του ειρηνευτικού σχεδίου για τη Γάζα, προς όφελος της σταθερότητας της περιοχής.

Ο υπουργός Εξωτερικών ενημέρωσε τον Χακάν Φιντάν για τη θέση της Ελλάδας αναφορικά με την ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία και την προσήλωσή της στην οικοδόμηση μιας ισχυρότερης, πιο ανθεκτικής και στρατηγικά αυτόνομης Ευρώπης.

Επιπλέον, ο κ. Γεραπετρίτης επανέλαβε ότι η οριοθέτηση Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης και υφαλοκρηπίδας είναι η μία και μόνη διαφορά μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, ενώ θέματα κυριαρχίας είναι εκτός συζήτησης.

Οι υπουργοί Εξωτερικών αναφέρθηκαν ακόμη στην κατάσταση στην Ανατολική Μεσόγειο. Ο κ. Γεραπετρίτης ενημέρωσε τον Τούρκο ομόλογό του για την ελληνική πρόταση της συνάντησης πέντε παράκτιων χωρών της περιοχής -πολυμερές σχήμα 5Χ5- και τόνισε πως η εγκαθίδρυση ενός τέτοιου σχήματος συνεργασίας καθίσταται χρήσιμη λόγω των μεγάλων γεωπολιτικών ανακατατάξεων παγκοσμίως.

Οι δύο υπουργοί συζήτησαν για τις τελευταίες εξελίξεις στα κατεχόμενα και την επικείμενη άτυπη διευρυμένη συνάντηση για το Κυπριακό, η οποία αναμένεται να διεξαχθεί μέχρι το τέλος του 2025. Στο πλαίσιο αυτό, ο κ. Γεραπετρίτης υπογράμμισε πως η ανάδειξη του Τουφάν Ερχιουμάν ως νέου ηγέτη των Τουρκοκυπρίων ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο ελπίδας και προσδοκίας για την επανένωση του νησιού στη βάση των Ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.

Η Αίγυπτος απορρίπτει κατηγορηματικά τα όρια της λιβυκής υφαλοκρηπίδας, όπως αυτά παρουσιάζονται στους σχετικούς χάρτες, επισημαίνοντας ότι επικαλύπτουν τη δυτική θαλάσσια οριογραμμή της χώρας.

Παράλληλα, καταγγέλλει το προς Ανατολή διεκδικούμενο θαλάσσιο όριο, υποστηρίζοντας ότι βρίσκεται εξ ολοκλήρου εντός της αιγυπτιακής θαλάσσιας ζώνης και παραβιάζει την κυριαρχία της επί των χωρικών υδάτων, της συνορεύουσας ζώνης, καθώς και τα κυριαρχικά δικαιώματα στην Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ) και την Υφαλοκρηπίδα.

Η αιγυπτιακή πλευρά δηλώνει αποφασισμένη να υπερασπιστεί τα δικαιώματά της, τα οποία εδράζονται στο διεθνές δίκαιο και στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας. Η διακοίνωση σημειώνει ότι οι λιβυκές θέσεις είναι ασύμβατες με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας και παραβιάζουν τις προβλέψεις του διεθνούς δικαίου και της σχετικής διεθνούς πρακτικής.

Υπενθυμίζεται η ισχύς σχετικών αιγυπτιακών ανακοινώσεων και νομοθετικών πράξεων, με έμφαση στο Προεδρικό Διάταγμα 595/2022 για την οριοθέτηση των δυτικών θαλάσσιων ορίων, καθώς και προηγούμενες ρηματικές διακοινώσεις (2019, 2023 και 2024).

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στη λιβυκή διαμαρτυρία για τον διεθνή διαγωνισμό της Ελλάδας σχετικά με έρευνες νοτίως της Πελοποννήσου και της Κρήτης. Η Αίγυπτος απορρίπτει κάθε διεκδίκηση επί της ΑΟΖ και της Υφαλοκρηπίδας της, υπογραμμίζοντας ότι τέτοιες διεκδικήσεις αγνοούν τα εγγενή και αναφαίρετα κυριαρχικά της δικαιώματα στις θαλάσσιες περιοχές που εκτείνονται από τις γραμμές βάσης της στη Μεσόγειο.

Παράλληλα, η Αίγυπτος απορρίπτει το μνημόνιο συνεργασίας που υπεγράφη στις 25 Ιουνίου 2025 μεταξύ της Λιβυκής Εθνικής Εταιρείας Πετρελαίου και της Τουρκικής Εταιρείας Πετρελαίου, το οποίο αφορά γεωλογικές και γεωφυσικές μελέτες και σεισμικές έρευνες σε τέσσερις θαλάσσιες περιοχές. Ειδικά για τη λεγόμενη «Περιοχή 4», η Αίγυπτος επισημαίνει ότι επικαλύπτει τα αιγυπτιακά όρια και απορρίπτει τόσο το ίδιο το μνημόνιο όσο και οποιαδήποτε μέτρα ή δραστηριότητες που απορρέουν από αυτό.

Η αιγυπτιακή πλευρά επαναλαμβάνει πως δεν αναγνωρίζει τα τουρκολιβυκά μνημόνια του 2019 και του 2022, χαρακτηρίζοντάς τα ως άκυρα και στερούμενα νομικής ισχύος.

Τέλος, η Αίγυπτος διακηρύσσει την προθυμία και τη δέσμευσή της να συνεργαστεί και να διαπραγματευτεί καλόπιστα με τα γειτονικά κράτη, με στόχο την οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών στη βάση του διεθνούς δικαίου.

Ακολουθεί το πλήρες κείμενο της Ρηματικής Διακοίνωσης:

“Η Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Αραβικής Δημοκρατίας της Αιγύπτου στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών στη Νέα Υόρκη παρουσιάζει τα σέβη της προς τη Γραμματεία του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών και, σε συνέχεια της ρηματικής διακοίνωσης της Μόνιμης Αντιπροσωπείας της Λιβύης προς τον Γενικό Γραμματέα, ημερομηνίας 27ης Μαΐου 2025 και των παραρτημάτων της (A/79/916), καθώς και της ρηματικής διακοίνωσης της 20ής Ιουνίου 2025 (A/79/960), έχει την τιμή να δηλώσει τα ακόλουθα:

Η Κυβέρνηση της Αραβικής Δημοκρατίας της Αιγύπτου απορρίπτει τα εξωτερικά όρια της λιβυκής υφαλοκρηπίδας, όπως δηλώθηκαν στην ανωτέρω ρηματική διακοίνωση (A/79/916) και απεικονίζονται στον συνημμένο χάρτη. Η Αίγυπτος δεν αναγνωρίζει τα όρια αυτά, καθότι επικαλύπτουν τη δυτική θαλάσσια οριογραμμή της Αραβικής Δημοκρατίας της Αιγύπτου στη Μεσόγειο Θάλασσα.

Η Κυβέρνηση της Αιγύπτου επαναλαμβάνει τη διαμαρτυρία της κατά της δηλωθείσας ανατολικής θαλάσσιας οριοθέτησης της Λιβύης, συμπεριλαμβανομένου του δηλωθέντος εξωτερικού ορίου της ανατολικής υφαλοκρηπίδας, το οποίο τοποθετείται εξ ολοκλήρου εντός της θαλάσσιας ζώνης της Αιγύπτου. Η οριοθέτηση αυτή συνιστά παραβίαση της κυριαρχίας της Αιγύπτου επί της αιγιαλίτιδας ζώνης και της συνορεύουσας ζώνης της, και παραγνώριση των εγγενών και θεμελιωμένων κυριαρχικών της δικαιωμάτων στην αποκλειστική οικονομική ζώνη και στην υφαλοκρηπίδα της στη Μεσόγειο Θάλασσα. Η Αίγυπτος επιφυλάσσεται όλων των δικαιωμάτων της και τονίζει την αποφασιστικότητά της να τα προστατεύσει, βάσει του διεθνούς δικαίου.

Η Κυβέρνηση της Αιγύπτου υπογραμμίζει ότι η δηλωθείσα ανατολική θαλάσσια οριοθέτηση της Λιβύης, περιλαμβανομένου του εξωτερικού ορίου της υφαλοκρηπίδας, είναι ασύμβατη με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας και αντίκειται στις διατάξεις του διεθνούς δικαίου και στη σχετική διεθνή πρακτική. Απορρίπτει κάθε μέτρο, ενέργεια ή έννομο αποτέλεσμα που απορρέει από αυτή.

Η Αίγυπτος επαναβεβαιώνει το περιεχόμενο της Κοινοποίησης Θαλασσίων Ζωνών που κατέθεσε στις 12 Ιανουαρίου 2023 (M.Z.N.162.2023.LOS), συμπεριλαμβανομένου του Προεδρικού Διατάγματος υπ’ αριθμ. 595 (2022) περί οριοθέτησης των δυτικών θαλασσίων συνόρων της Αιγύπτου στη Μεσόγειο, καθώς και τις γεωγραφικές συντεταγμένες που περιέχονται σε αυτό. Επαναβεβαιώνει επίσης το περιεχόμενο της προηγούμενης αλληλογραφίας της, συμπεριλαμβανομένων των ρηματικών διακοινώσεων ημερομηνίας 23ης Δεκεμβρίου 2019 (A/74/628), 10ης Απριλίου 2023 (A/77/858) και 9ης Απριλίου 2024 (A/78/848) της Μόνιμης Αντιπροσωπείας της Αιγύπτου προς τον Γενικό Γραμματέα.

Αναφορικά με τη ρηματική διακοίνωση της Λιβύης της 20ής Ιουνίου 2025 (A/79/960), σχετικά με την ανακοίνωση της Ελληνικής Κυβέρνησης περί διεθνούς διαγωνισμού για την παραχώρηση αδειών έρευνας και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων σε θαλάσσιες περιοχές νοτίως της Πελοποννήσου και της νήσου Κρήτης, η Λιβύη υποστήριξε ότι η δηλωθείσα περιοχή “Νότια Κρήτη 2” ευρίσκεται εντός λιβυκών θαλάσσιων ζωνών. Η Αίγυπτος απορρίπτει και αρνείται να αναγνωρίσει οποιουσδήποτε ισχυρισμούς οποιασδήποτε πλευράς που εμπίπτουν εντός της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης και της υφαλοκρηπίδας της, παραγνωρίζοντας τα εγγενή και αναπαλλοτρίωτα κυριαρχικά δικαιώματά της στις θαλάσσιες περιοχές που εκτείνονται από τις γραμμές βάσης της στη Μεσόγειο Θάλασσα. Οι περιοχές αυτές έχουν δηλωθεί σύμφωνα με τις σχετικές αποφάσεις και τη νομοθεσία, συμπεριλαμβανομένου του Διατάγματος της 15ης Ιανουαρίου 1951 περί χωρικών υδάτων της Αιγύπτου, των μεταγενέστερων τροποποιήσεων του, και του Προεδρικού Διατάγματος 595/2022.

Η Αίγυπτος απορρίπτει το Μνημόνιο Συναντίληψης που υπεγράφη στις 25 Ιουνίου 2025 μεταξύ της Λιβυκής Εθνικής Εταιρείας Πετρελαίου και της Τουρκικής Εταιρείας Πετρελαίου, που αφορά γεωλογικές και γεωφυσικές μελέτες και σεισμικές έρευνες σε τέσσερις υπεράκτιες περιοχές στη Μεσόγειο. Η θαλάσσια «Περιοχή 4», που μνημονεύεται σε αυτό, επικαλύπτεται με την αιγυπτιακή θαλάσσια οριογραμμή. Η Αίγυπτος απορρίπτει κάθε μέτρο, ενέργεια ή έννομο αποτέλεσμα που απορρέει από το εν λόγω μνημόνιο, όπως επίσης και οποιαδήποτε πράξη ή δραστηριότητα εντός των θαλασσίων ορίων της βασιζόμενη σε αυτό.

Η Κυβέρνηση της Αιγύπτου επαναλαμβάνει τη θέση που είχε διατυπώσει στη ρηματική διακοίνωση της 23ης Δεκεμβρίου 2019 (A/74/628), ότι δεν αναγνωρίζει το Μνημόνιο Συναντίληψης που υπεγράφη στις 27 Νοεμβρίου 2019 μεταξύ της Κυβέρνησης της Τουρκικής Δημοκρατίας και της Κυβέρνησης Εθνικής Συμφωνίας της Λιβύης για τον καθορισμό θαλασσίων δικαιωμάτων στη Μεσόγειο, απορρίπτοντας κάθε συνακόλουθο μέτρο, ενέργεια ή έννομο αποτέλεσμα. Ομοίως, απορρίπτει το Μνημόνιο Συναντίληψης της 3ης Οκτωβρίου 2022 μεταξύ της Κυβέρνησης της Τουρκικής Δημοκρατίας και της απερχόμενης Λιβυκής Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας για συνεργασία στον τομέα των υδρογονανθράκων, το οποίο θεωρεί άκυρο και στερούμενο παντελώς νομικής ισχύος.

Η Αραβική Δημοκρατία της Αιγύπτου επιθυμεί να επαναβεβαιώσει την ετοιμότητα και τη δέσμευσή της να συνεργαστεί, να διαβουλευθεί και να διαπραγματευθεί καλόπιστα με τα γειτονικά κράτη, προκειμένου να επιτευχθούν συμφωνίες για την οριοθέτηση θαλασσίων συνόρων στη βάση των αρχών του διεθνούς δικαίου και δίκαιων λύσεων που εξυπηρετούν τα κοινά συμφέροντα.

Η Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Αραβικής Δημοκρατίας της Αιγύπτου στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών στη Νέα Υόρκη ευγενώς ζητεί όπως η παρούσα ρηματική διακοίνωση κυκλοφορήσει ως έγγραφο της Γενικής Συνέλευσης, υπό το θέμα 75 της ημερήσιας διάταξης, και δημοσιευθεί στην ιστοσελίδα της Διεύθυνσης Ωκεάνιων Υποθέσεων και Δικαίου της Θάλασσας, καθώς και στην επόμενη έκδοση του Δελτίου για το Δίκαιο της Θάλασσας.”

Σε δηλώσεις του στα ΜΜΕ, μετά τη συνάντηση του κ. Χριστοδουλίδη με τον αντιπρόεδρο της ExxonMobil, στη Νέα Υόρκη, ο κ. Λετυμπιώτης είπε ότι «ήταν μια πολύ σημαντική συνάντηση, κατά την οποία ο αντιπρόεδρος της ExxonMobil κ. Τζον Άρντιλ ενημέρωσε τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας για τα αρχικά ευρήματα της τελευταίας γεώτρησης στο ‘Πήγασος’. Σύμφωνα με τα πρώτα δεδομένα που έχουν ενώπιον τους, συνδυαστικά με το ‘Γλαύκος’, η ποσότητα του φυσικού αερίου, όπως είπε ο αντιπρόεδρος της εταιρείας, μπορεί να ανέρχεται σε 8 με 9 τρισεκατομμύρια κυβικά πόδια. Αυτά είναι πολύ θετικά νέα, πολύ θετικά μηνύματα από την ExxonMobil». 

Ο κ. Λετυμπιώτης ανέφερε ότι ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας μετέφερε στον κ. Άρντιλ αφενός την ικανοποίηση του για τη μέχρι στιγμής συνεργασία με την εταιρεία και για τη δραστηριοποίηση της στην κυπριακή ΑΟΖ, και αφετέρου το μήνυμα από πλευράς της κυπριακής κυβέρνησης ως προς την επίσπευση, το συντομότερο δυνατόν, της εξόρυξης, για την αξιοποίηση του φυσικού πλούτου της κυπριακής ΑΟΖ, με πρώτιστο στόχο, ασφαλώς, τη θετική επίδραση προς το ενεργειακό κόστος για τους Κύπριους καταναλωτές. 

«Τα νέα είναι θετικά, παραμένουμε προσηλωμένοι στην υλοποίηση του ενεργειακού σχεδιασμού και οι εταιρείες που δραστηριοποιούνται στην κυπριακή ΑΟΖ – η ExxonMobil είναι από τις πρώτες εξ αυτών – είναι εταιρείες παγκόσμιοι κολοσσοί που η παρουσία τους αποτελεί και μια ψήφο εμπιστοσύνης προς την κυπριακή ΑΟΖ», ανέφερε. 

Σε ερώτηση αν η εταιρεία ενημέρωσε πώς θα κινηθεί ώστε να αξιοποιηθούν οι εν λόγω ποσότητες, ο κ. Λετυμπιώτης είπε ότι «βεβαίως, έγινε μια πολύ συγκεκριμένη συζήτηση. Το αμέσως επόμενο διάστημα αναμένονται και οι επόμενες, πολύ συγκεκριμένες ενέργειες από πλευράς της εταιρείας με χρονοδιαγράμματα, τα οποία θα τεθούν ως προς την υλοποίηση των απαραίτητων ενεργειών για να μπορέσει να αξιοποιηθεί το φυσικό αέριο. Είναι ένας από τους στόχους που έχουν τεθεί».

Ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας μιλά ανοιχτά και για το θέμα του συμφώνου μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης ενώ αναφέρεται και στη στάση των ΗΠΑ επί Τραμπ. Σημειώνει ότι από τη Διεθνή Κοινότητα υπάρχουν δύο μέτρα και δύο σταθμά αφού αλλιώς αντιδρούν στο θέμα της Ουκρανίας κι αλλιώς στο κυπριακό ζήτημα ενώ αναφέρεται και σε θέματα υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ.

Αναλυτικά το άρθρο έχει ως εξής:  

Ι. Γέννηση και εξέλιξη του Διεθνούς Δικαίου: Μια πορεία ανόδου και παρακμής

Η πορεία της Διεθνούς Κοινότητας και η συνακόλουθη εξέλιξη των Διεθνών Σχέσεων, ιδίως στους ταραγμένους καιρούς μας, μας φέρνουν αντιμέτωπους με μια σκληρή αλήθεια, την οποία οφείλουμε και να συνειδητοποιήσουμε και να αναλύσουμε σε βάθος, αν θέλουμε να υπερασπισθούμε την διεθνή νομιμότητα και την  αποστολή της. Αν, λοιπόν, δούμε την αλήθεια κατάματα, πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι το Διεθνές Δίκαιο αμφισβητείται.  

Θα μπορούσε μάλιστα κανείς να πει ότι, ακόμη περισσότερο, βάλλεται.  Μετά από μια περίοδο που αρχίζει από την γέννηση του Διεθνούς Δικαίου -ιδίως με την σύναψη της Συνθήκης της Βεστφαλίας, το 1648, η οποία σήμανε το τέλος του Τριαντακονταετούς Πολέμου (1618-1648) -και φθάνει, περίπου, έως τις αρχές του Πρώτου Παγκόσμιου Πολέμου και η οποία σηματοδότησε την σταδιακή και, κατά κανόνα, αδιάλειπτη άνοδο του θεσμικού και πολιτικού κύρους του Διεθνούς Δικαίου, ήλθε η αρχή της πτώσης, αν όχι η αρχή ενός είδους διαβρωτικής παρακμής.  Σε γενικές γραμμές τρεις είναι οι σταθμοί της παρακμιακής αυτής διαδρομής: Αρχικώς, η σταδιακή υποβάθμιση -ή, μάλλον, υπονόμευση- του Διεθνούς Δικαίου από τις Μεγάλες Δυνάμεις της εποχής προ και μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, ιδίως και δε κατά την διάρκεια του Μεσοπολέμου από την ναζιστική Γερμανία και την φασιστική Ιταλία. 

Ύστερα, μετά το τέλος του Δεύτερου Παγκόσμιου Πολέμου, ο Ψυχρός Πόλεμος, του οποίου το τέλος δεν επήλθε, τουλάχιστον σε όλη του την έκταση, με την πτώση του τείχους του Βερολίνου.  Και, μετέπειτα, ιδίως δε μετά την διάλυση της τότε Σοβιετικής Ένωσης, η Οικονομική Παγκοσμιοποίηση, δυστυχώς υπό όρους ανεξέλεγκτης δράσης των πάσης μορφής «Αγορών», όπως κοινώς αποκαλούνται ορισμένοι ιδιωτικού δικαίου παράγοντες εμπλοκής στις πλήρως παγκοσμιοποιημένες οικονομικές σχέσεις, των οποίων η ισχύς διαρκώς πολλαπλασιάζεται.

ΙΙ. Οι αιτίες της παρακμιακής πορείας του Διεθνούς Δικαίου

 Επισήμανα ήδη ότι ιδίως σήμερα το Διεθνές Δίκαιο αμφισβητείται ή και βάλλεται.  Ειδικότερα δε είτε αμφισβητείται, ως προς την δυνατότητά του να ρυθμίσει επαρκώς τις Διεθνείς Σχέσεις, κατ’ εξοχήν προς την κατεύθυνση της εμπέδωσης της Διεθνούς Ειρήνης.  Είτε, ακόμη χειρότερα, βάλλεται, πολλές φορές ευθέως και απροκαλύπτως, κατά κύριο λόγο από οπαδούς του ακραίου νεοφιλελευθερισμού.  Οι οποίοι θεωρούν ότι το Διεθνές Δίκαιο, πρωτίστως ως προς το οικονομικό του σκέλος, παρεμποδίζει την πλήρη εξέλιξη της Οικονομικής Παγκοσμιοποίησης υπό όρους επίσης πλήρους ελευθερίας της Οικονομίας της Αγοράς, επειδή, δήθεν, θέτει «ανώφελους» και «γραφειοκρατικούς» φραγμούς στο διεθνές οικονομικό γίγνεσθαι.

Βεβαίως, η πορεία εξέλιξης του Διεθνούς Δικαίου κάθε άλλο παρά δικαίωσε τις προσδοκίες για την δημιουργία ενός θεσμικού και πολιτικού μέσου αποτελεσματικής υπεράσπισης της Ειρήνης και της ειρηνικής συνύπαρξης  μεταξύ Κρατών και Λαών.  

Συγκεκριμένα, και παρά το ευοίωνο ξεκίνημα που προοιωνίσθηκε η προμνημονευόμενη Συνθήκη της Βεστφαλίας του 1648 για την δημιουργία ενός σύγχρονου και δυναμικού διακυβερνητικού -διακρατικού συστήματος Διεθνών Σχέσεων, η συνέχεια δεν υπήρξε η αναμενόμενη.  Κατά την περίοδο προ και μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο -ακριβώς λόγω τη πικρής εμπειρίας του Πολέμου αυτού- παρατηρήθηκε το εξής, αντιφατικό κατά βάθος, φαινόμενο. Ναι μεν οι φωνές υπεράσπισης του Διεθνούς Δικαίου και της διεθνούς συνεργασίας πολλαπλασιάσθηκαν και στηρίχθηκε η ιδέα της δημιουργίας κατάλληλων Διεθνών Οργανισμών.  

Πλην όμως κυρίως οι Μεγάλες Δυνάμεις της εποχής κατ’ αποτέλεσμα αντιτάχθηκαν στην κανονιστική καταξίωση του Διεθνούς Δικαίου, μη ανεχόμενες την προοπτική η πολιτική τους να τεθεί υπό την θεσμική και πολιτική εποπτεία του Διεθνούς Δικαίου.  Το παράδειγμα της Κοινωνίας των Εθνών, και η έναντι αυτής στάση ορισμένων από τις Μεγάλες Δυνάμεις της εποχής, παρέχει το πιο πρόσφορο αποδεικτικό στοιχείο της ως άνω μεγάλης αντίφασης εις βάρος του Διεθνούς Δικαίου. Τα πράγματα επιδεινώθηκαν κατά την διάρκεια του Μεσοπολέμου, όταν ιδίως η ναζιστική Γερμανία και η φασιστική Ιταλία όχι μόνο δυναμίτισαν, στην κυριολεξία, με την πολιτική τους τον ίδιο τον πυρήνα του Διεθνούς Δικαίου.  

Αλλά και στήριξαν, αποκαλύπτως, την επαναφορά στο προ της δημιουργίας του Διεθνούς Δικαίου καθεστώς της επιβολής του δικαίου του ισχυρού έναντι τις ισχύος του Δικαίου. Την επαύριο του Δεύτερου Παγκόσμιου Πολέμου, ύστερα από όσα άφησε πίσω το εφιαλτικό πέρασμά του, το Διεθνές Δίκαιο παρουσίασε μια εντυπωσιακή δυναμική, σε επάλληλα επίπεδα.  Αναφέρονται, ενδεικτικώς, η κατοχύρωση των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, η θέσπιση Διεθνών Συμφωνιών για τον περιορισμό των όπλων μαζικής καταστροφής, η ίδρυση Διεθνών Οργανισμών πολυμερούς εμπορικής συνεργασίας, όπως π.χ. η Gatt και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου, αλλά και Διεθνών Οργανισμών νομισματικής συνεργασίας και οικονομικής βοήθειας, όπως π.χ. το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και η Παγκόσμια Τράπεζα. 

Όμως, η πρόοδος αυτή του Διεθνούς Δικαίου αποδείχθηκε, και μάλιστα πολύ σύντομα, άκρως επιφανειακή, δοθέντος ότι ουδόλως βελτιώθηκε ο βαθμός της αποτελεσματικής εφαρμογής του στην πράξη.  Πολλώ μάλλον όταν η «αχίλλειος πτέρνα» του, ήτοι η έλλειψη επαρκών κυρωτικών μηχανισμών σε περίπτωση παραβίασης των θεσμοθετημένων κανόνων του, άρχισε να μετατρέπεται σε πραγματική «χαίνουσα πληγή», θεσμικώς και πολιτικώς.

ΙΙΙ. Η «αχίλλειος πτέρνα» του Διεθνούς Δικαίου

Η Νομική Επιστήμη έχει σαφώς επισημάνει, σε διεθνή κλίμακα, τα τρωτά σημεία της δομής του κανόνα δικαίου, ως θεσμικής «μονάδας μέτρησης»  του Διεθνούς Δικαίου και του τρόπου εφαρμογής του. Σημεία, τα οποία υψώνουν σχεδόν ανυπέρβλητα εμπόδια ως προς την επίτευξη της κατά τ’ ανωτέρω θεσμικής και πολιτικής του αποστολής στο πεδίο της Διεθνούς Κοινότητας και του διεθνούς γίγνεσθαι.

Το σπουδαιότερο από τα τρωτά αυτά σημεία, πραγματική «αχίλλειος πτέρνα» του Διεθνούς Δικαίου, ελλοχεύει στην χρόνια -ουσιαστικά από καταβολών του Διεθνούς Δικαίου- μειωμένη κανονιστική εμβέλεια και επάρκεια των κανόνων του, ανεξάρτητα από την μορφή που φέρει το κείμενο -π.χ. συμφωνία, συνθήκη κλπ.-εντός του οποίου αυτοί περιλαμβάνονται.  Και η ως άνω μειωμένη κανονιστική εμβέλεια και επάρκεια των διεθνών κανόνων δικαίου έχει την πιο διαβρωτική ρίζα της στην, επίσης χρόνια, έλλειψη επαρκών κυρωτικών μηχανισμών, ικανών να διασφαλίσουν την αποτελεσματική εφαρμογή των κανόνων του Διεθνούς Δικαίου στην πράξη, και μάλιστα έναντι πάντων.

Υπό το φως των δεδομένων αυτών το Διεθνές Δίκαιο βρίσκεται, από πλευράς θεσμικής και κανονιστικής «ευρωστίας», σε σαφώς πιο μειονεκτική θέση έναντι του Εθνικού Δικαίου -ήτοι του δικαίου κάθε Κράτους, όπως τούτο οργανώνει την Έννομη Τάξη του- αλλά ακόμη και έναντι του Ευρωπαϊκού Δικαίου, όπως σαφώς καταδεικνύει η σχετικώς καλά οργανωμένη θεσμική δομή και λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ευρωπαϊκής Έννομης Τάξης.

IV. Η ανεπάρκεια της Διεθνούς Δικαιοσύνης

Αυτή την «αχίλλειο πτέρνα» του Διεθνούς Δικαίου δεν έχει, καθ’ όλη την ιστορική διαδρομή του,  θεραπεύσει -και, δυστυχώς, τίποτα δεν δείχνει ότι η επικίνδυνη αυτή κατάσταση θ’ αλλάξει στο μέλλον, άμεσο ή και απώτερο- η παρέμβαση του Διεθνούς Δικαστή, οιαδήποτε μορφή και αν έχει το όργανο του συστήματος Διεθνούς Δικαιοσύνης, το οποίο επιλαμβάνεται για την εφαρμογή του οικείου κανόνα δικαίου και, επέκεινα, για την επίλυση της κάθε δικαστικής διαφοράς.  Για την ακρίβεια, κανένα δικαιοδοτικό όργανο στο πλαίσιο του Διεθνούς Δικαίου, είτε πρόκειται για δικαστήριο είτε για διαιτητικό όργανο, δεν έχει συμβάλει αποδοτικά σε μιαν άξια λόγου μεταστροφή αυτής της τάσης κανονιστικής απομείωσης του Διεθνούς Δικαίου. 

Και σε αυτό συνέτεινε το ότι τα κατά τ’ ανωτέρω δικαιοδοτικά όργανα δεν θωρακίζονται, με βάση τους κανόνες του Διεθνούς Δικαίου που καθορίζουν την οργάνωση και την λειτουργία τους, με την δικαιοδοτική εκείνη «πανοπλία», η οποία θα μπορούσε αφενός να υποχρεώσει τα αντιδικούντα στο διεθνές γίγνεσθαι μέρη να προστρέξουν υποχρεωτικώς σε αυτά.  Και, αφετέρου, να θωρακίσει τις αποφάσεις τους με πραγματική δύναμη δεδικασμένου και, άρα, εκτελεστότητας.  Τούτο ισχύει ακόμη και ως προς τα κορυφαία όργανα του δικαιοδοτικού συστήματος του Διεθνούς Δικαίου, όπως είναι π.χ. το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης. 

V. Το Διεθνές Δίκαιο μπροστά στο φαινόμενο της επικυριαρχίας του «οικονομικού» επί του «θεσμικού»

Επανέρχομαι στο μείζον πρόβλημα της κανονιστικής ανεπάρκειας των κανόνων του Διεθνούς Δικαίου και των αιτίων της, κάνοντας αναφορά σε ένα συγκεκριμένο παράδειγμα.  Το οποίο αναδεικνύει το πώς το πρόβλημα αυτό όχι μόνο δεν περιορίζεται αλλά, όλως αντιθέτως, εντείνεται σταδιακώς, φέρνοντας, ταυτόχρονα, στο φως νέα σημάδια επικίνδυνης υποχώρησης του όλου θεσμικού και πολιτικού κύρους του Διεθνούς Δικαίου κατά τον προορισμό του.  Το ως άνω παράδειγμα – στο οποίο ήδη αναφέρθηκα ακροθιγώς- αφορά τις επιπτώσεις της Οικονομικής Παγκοσμιοποίησης, υπό την καταλυτική επιρροή ακραίων νεοφιλελεύθερων αντιλήψεων.

Αντιλήψεων που υπερασπιζόμενες, δήθεν, τους κανόνες της ελεύθερης Οικονομίας της Αγοράς αρνούνται κατηγορηματικά κάθε παρέμβαση στο πεδίο αυτό κανόνων δικαίου κρατικής προέλευσης, είτε πρόκειται για κανόνες του Εθνικού Νομοθέτη είτε πρόκειται για κανόνες του Διεθνούς Νομοθέτη, άρα του Διεθνούς Δικαίου.  Και κάπως έτσι εμφανίζεται, και στο πεδίο του Διεθνούς Δικαίου και της Διεθνούς Νομιμότητας, ένα είδος άκρως επικίνδυνης -ιδίως εξαιτίας του ότι δρα υποδορίως και υπό την «λεοντή» μιας επιστημονικοφανούς  οικονομικής ορθότητας- επικυριαρχίας του «οικονομικού» επί του «θεσμικού». 

Με την έννοια της επικυριαρχίας άγνωστης και μη δημοκρατικής προέλευσης οικονομικών κανόνων ακόμη και επί των κανόνων του Διεθνούς Δικαίου.  Αυτό το ζούμε σε μεγακλίμακα σήμερα, ιδίως μετά την έναρξη της δεύτερης θητείας του Ντ. Τραμπ στις ΗΠΑ: Όλες οι μεγάλες αποφάσεις του, ακόμη και ως προς τα πιο κρίσιμα ζητήματα για τον Πλανήτη, έχουν ως βάση όχι το Διεθνές Δίκαιο αλλά αποκλειστικώς το οικονομικό συμφέρον των ΗΠΑ. Και τούτο προκειμένου να διασφαλίσουν την πλανητική παντοδυναμία τους ως η μόνη, οικονομική και όχι μόνο βεβαίως, εξίσου πλανητική Υπερδύναμη.

Αυτή την στυγνή πραγματικότητα την ζήσαμε και με τους χειρισμούς του Ντ. Τραμπ για τον πόλεμο στην Ουκρανία: Θέλει μεν την ειρήνευση, αλλά προφανώς υπό όρους που δεν θα έχει κανένα πρόσθετο οικονομικό κόστος για τις ΗΠΑ. Αντιθέτως, μάλιστα, θα έχει μεγάλο όφελος.  Αφήνει δε την Ευρωπαϊκή Ένωση -την οποία δυστυχώς προδήλως περιφρονεί, πλην όμως ως προς τούτο έχουν ευθύνη κυρίως οι ηγεσίες της- να επωμισθεί κάθε οικονομικό κόστος, ιδίως για την εξοπλιστική ενίσχυση της Ουκρανίας με όπλα που θα αγοράζει από τις ΗΠΑ! 

Πρόσθετη παρατήρηση: Και όταν ο Ντ. Τραμπ συζητάει με τον Β. Πούτιν για την Ουκρανία, αυτό που τον ενδιαφέρει περισσότερο είναι ποιές άλλες εμπορικές συμφωνίες μπορεί να κάνει και πως μπορεί να προσεταιρισθεί  οικονομικώς πλήρως την Ρωσία.  Διότι, σε τελική ανάλυση, ο απώτερος στόχος του Ντ. Τραμπ είναι η οριστική υπερίσχυση έναντι της Κίνας, την οποία θεωρεί ως την μόνη σοβαρή αντίπαλο των ΗΠΑ σε πλανητικό επίπεδο.

VI. Ορισμένα χαρακτηριστικά σύγχρονα παραδείγματα ωμής παραβίασης του Διεθνούς Δικαίου

Θα απαντήσω απαριθμώντας ορισμένα πρόσφατα «τρανταχτά» παραδείγματα παραβίασης το Διεθνούς Δικαίου, για συγκεκριμένα ζητήματα που αφορούν την Ελλάδα και την Κύπρο.  Πρώτο παράδειγμα είναι εκείνο της τουρκικής εισβολής και κατοχής στην Κύπρο, που διαρκεί πάνω από 50 χρόνια.  Η Τουρκία αγνοεί, καθ’ όλο αυτό το χρονικό διάστημα, προκλητικώς δεκάδες αποφάσεις της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ και κυρίως του Συμβουλίου Ασφαλείας, οι οποίες την καλούν να τερματίσει την στάση της αυτή για να αποκατασταθεί η ενότητα της Κυπριακής Δημοκρατίας. 

Η Τουρκία «κωφεύει», αλλά το χειρότερο είναι ότι ο ΟΗΕ και η Διεθνής Κοινότητα ουδεμία κύρωση της επιβάλλουν.  Και όχι μόνον αυτό, αλλά προσφάτως ο Ταγιπ Ερντογάν μίλησε ευθέως για «δύο κράτη» στην Κύπρο μέσα στην Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ και παρόντος του Γενικού Γραμματέα του, δίχως να υπάρξει η παραμικρή αντίδραση.  Ένα δεύτερο παράδειγμα -και πάλι εν πολλοίς με «δράστη» την Τουρκία- είναι η παραβίαση του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας (Σύμβαση του Montego Bay του 1982). 

Πολλές μεγάλες χώρες, με πρώτη τις ΗΠΑ, δεν έχουν προσχωρήσει σε αυτή την σύμβαση.  Το αυτό ισχύει και για την Τουρκία.  Όμως κατά την νομολογία του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης η Σύμβαση αυτή ισχύει έναντι πάντων, διότι αφού έχει προσχωρήσει στο θεσμικό της πλαίσιο η μεγάλη πλειοψηφία των Κρατών διεθνώς παράγει  δεσμευτικούς «γενικώς παραδεδεγμένους κανόνες του Διεθνούς Δικαίου».  Παρά ταύτα η Τουρκία, το 2019, συνήψε με την Λιβύη το λεγόμενο «τουρκολιβυκό μνημόνιο».  Το οποίο και είχε συναφθεί προφανώς παρανόμως από μια μεταβατική κυβέρνηση της Λιβύης, αλλά και παραβιάζει απροκαλύπτως το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας.

Αφού ως προς τον καθορισμό των Θαλάσσιων Ζωνών -π.χ. Υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ- αγνοεί μεγάλους Ελληνικούς γεωγραφικούς όγκους, όπως είναι π.χ. εκείνοι της Κρήτης, της Ρόδου κ.λπ.  Και πάλι ουδεμία κύρωση έχει επιβληθεί στην Τουρκία, η δε ανοχή του ΟΗΕ εν προκειμένω είναι από απαράδεκτη έως εξοργιστική.  Ένα τρίτο παράδειγμα ωμής παραβίασης του Διεθνούς Δικαίου, αυτή τη φορά με πολύ ευρύτερες και μεγαλύτερες διεθνείς επιπτώσεις, είναι εκείνο του Διεθνούς Δικαίου για την Κλιματική Κρίση.  Το σπουδαιότερο κείμενο Διεθνούς Δικαίου εν προκειμένω είναι εκείνο της «Συμφωνίας των Παρισίων» του 2016. 

Συγκεκριμένα πρόκειται για το πιο σημαντικό κείμενο Διεθνούς Δικαίου αναφορικά με την προστασία του Περιβάλλοντος σε ό,τι αφορά την  Κλιματική Κρίση, δοθέντος μάλιστα ότι έγινε αποδεκτό από 196 ηγέτες Κρατών-Μελών της Διεθνούς Κοινότητας.  Το κεκτημένο του «Συμφώνου των Παρισίων» του 2016  έγκειται στο ότι είναι σήμερα το μόνο νομικώς δεσμευτικό σύνολο διατάξεων του Διεθνούς Δικαίου. Σε γενικές γραμμές το «Σύμφωνο των Παρισίων» συνιστά ένα παγκόσμιας εμβέλειας σχέδιο δράσης για τον περιορισμό  της υπερθέρμανσης του Πλανήτη, άρα αποτελεσματικής αντιμετώπισης του «Φαινομένου του Θερμοκηπίου». Επιπλέον, αποτελεί μέρος της Σύμβασης του ΟΗΕ για την Κλιματική Αλλαγή που στοχεύει στην, σε μακροπρόθεσμη βάση, σταθεροποίηση της ανόδου της θερμοκρασίας του Πλανήτη σε επίπεδα κάτω των δύο βαθμών Κελσίου. Πρέπει να επισημανθεί ότι το «Σύμφωνο των Παρισίων»  του 2016, παρά την κανονιστική πρόοδο που επέφερε, αμφισβητήθηκε σχεδόν αμέσως μετά την ολοκλήρωσή του.  Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι εκείνο των ΗΠΑ, επί της πρώτης θητείας του Ντόναλντ Τραμπ.  Για την ακρίβεια οι ΗΠΑ κατέθεσαν,  στις 4.8.2017,  ειδοποίηση «αποχώρησης»  από το «Σύμφωνο των Παρισίων»,  ενώ στις 4.11.2019 άρχισε η διαδικασία αποχώρησης και ένα χρόνο αργότερα οριστικοποιήθηκε.  Αμέσως μόλις ορκίσθηκε ως Πρόεδρος των ΗΠΑ ο Τζο Μπάϊντεν υπέγραψε, στις 20.1.2021, διάταγμα  επανένταξης, η οποία ολοκληρώθηκε στις 19.2.2021. Μόλις ανέλαβε και πάλι, για δεύτερη θητεία, την προεδρία των ΗΠΑ ο Ντ. Τραμπ το 2024, δρομολόγησε εκ νέου την αποχώρησή τους από το «Σύμφωνο των Παρισίων»!

VIΙ. Τι οφείλει να πράξει η Διεθνής Κοινότητα

Η ευόδωση της αποστολής του Διεθνούς Δικαίου συνιστά μέγεθος οριακό. Με την έννοια ότι η τελική διαμόρφωση μιας Διεθνούς Κοινότητας η οποία λειτουργεί και δρα υπό συνθήκες σταθερής Ειρήνης και πλήρους σεβασμού της Διεθνούς Νομιμότητας φαίνεται, τουλάχιστον με τα δεδομένα της εποχής μας, εξαιρετικά δυσχερής. Κατά την γνώμη δε πολλών έως και ουτοπική.  Και όμως, ακριβώς μέσα σε αυτό το δυσοίωνο τοπίο, πρέπει να υπερασπισθούμε το Διεθνές Δίκαιο, όταν μάλιστα έχει να αντιμετωπίσει τεράστιας σημασίας νέες προκλήσεις για το σύνολο της Ανθρωπότητας.  Όπως είναι π.χ. οι προκλήσεις της κλιματικής κρίσης, της τρομοκρατίας και της προσφυγικής κρίσης, η διαχείριση της οποίας αποκτά υπαρξιακές, κυριολεκτικώς, διαστάσεις για τον Άνθρωπο και τα Θεμελιώδη Δικαιώματά του.  

Η υποχρέωσή μας αυτή απορρέει ιδίως εκ του ότι  το Διεθνές Δίκαιο, με όλες τις ελλείψεις που προαναφέρθηκαν, συνιστά τον πιο πρόσφορο -αν όχι τον μοναδικό- θεσμικό και πολιτικό δίαυλο, μέσω του οποίου μπορεί να επιδιωχθεί και, βεβαίως ως ένα σημείο, μπορεί και να επιτευχθεί η ειρηνική συνύπαρξη Κρατών και Λαών και η δια των θεσμοθετημένων διαδικασιών επίλυση των κάθε είδους διαφορών μεταξύ τους.  Επέκεινα, το Διεθνές Δίκαιο συνιστά επίσης το πιο πρόσφορο -αν όχι το μοναδικό- θεσμικό και πολιτικό μέσο αποτελεσματικής άμυνας απέναντι στην αυθαιρεσία της ισχύος στο πεδίο των Διεθνών Σχέσεων.  Ας μην ξεχνάμε, άλλωστε, ότι το Διεθνές Δίκαιο επινοήθηκε και θεσμοθετήθηκε για να αντικαταστήσει το, προηγουμένως επικρατούν, δίκαιο του ισχυρού με την ισχύ του Δικαίου και της Νομιμότητας στο διεθνές πεδίο.  Αυτή δε ακριβώς η υπεράσπιση του Διεθνούς Δικαίου σημαίνει, κατά βάση και κατ’ ουσία, πρωτίστως ενεργό και πολύπλευρη στήριξη του Διεθνούς Νομοθέτη και του Διεθνούς Δικαστή.  Έτσι ώστε οι κανόνες του Διεθνούς Δικαίου να αποκτήσουν την απαραίτητη εκείνη κανονιστική δυναμική η οποία θα τους οδηγήσει, κατά το δυνατόν, στην αποκατάσταση  της ισχύος του Διεθνούς Δικαίου και, κατά συνέπεια, αυτού τούτου του κύρους του.

VIII. H θέση της Ελλάδας ως προς τα Εθνικά της Θέματα μπροστά στις παραβιάσεις του Διεθνούς Δικαίου που την αφορούν ευθέως

 Επειδή, όπως είναι προφανές, ζούμε σε έναν κυνικό και αδίστακτο κόσμο διεθνώς η Ελλάδα, σε στενή συνεργασία με την Κύπρο, πρέπει να βρίσκονται πάντα σε εγρήγορση και να απαντούν εμπράκτως, με όλα τα νόμιμα μέσα που διαθέτουν, στις παραβιάσεις του Διεθνούς Δικαίου οι οποίες πλήττουν τα Εθνικά μας Θέματα και το Κυπριακό Ζήτημα.  Κυρίως δε στις παραβιάσεις εκ μέρους της Τουρκίας.  Πολλώ μάλλον όταν τέτοιες παραβιάσεις γίνονται, δυστυχώς ολοένα και πιο συχνά, ανεκτές από τα όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης -π.χ. Ευρωπαϊκή Επιτροπή- και από ηγέτες των Κρατών-Μελών.  Χαρακτηριστικό, θλιβερό, πιο πρόσφατο παράδειγμα είναι εκείνο του Γάλλου Προέδρου Εμανουέλ Μακρόν ως προς την συμμετοχή, με τον έναν ή με τον άλλο τρόπο, της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Άμυνα.  Τα τονίζω αυτά διότι στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ελλάδα και Κύπρος διαθέτουν πολλά και σημαντικά μέσα για να εξαναγκάσουν την ίδια και τα Κράτη-Μέλη να σεβασθούν την Ευρωπαϊκή και την Διεθνή Νομιμότητα, ιδίως σε ό,τι αφορά τα Εθνικά μας Θέματα και το Κυπριακό Ζήτημα.  Ένα από τα μέσα αυτά είναι -και είναι το σπουδαιότερο – βεβαίως το veto. Για παράδειγμα, στο άμεσο μέλλον όταν Ελλάδα και Κύπρος καλούνται, κατ’ εξοχήν στο πλαίσιο της κρίσης του Πολέμου στην Ουκρανία, να εγκρίνουν κυρώσεις, η απάντησή τους πρέπει να είναι σαφής και αδιαπραγμάτευτη: Κυρώσεις ναι αλλά μόνον εφόσον επιβάλλονται κυρώσεις και εις βάρος της Τουρκίας όταν παραβιάζει εξίσου το Διεθνές Δίκαιο. Π.χ. όταν επί πενήντα και πλέον χρόνια κατέχει το ένα τρίτο του εδάφους της Κύπρου. 

Δεν μπορεί να υπάρχουν δύο μέτρα και δύο σταθμά.  Με την έννοια ότι βάρβαρη εισβολή και κατοχή είναι εκείνη της Ρωσίας στην Ουκρανία.  Αλλά και βάρβαρη εισβολή και κατοχή, και μάλιστα για μισό και πλέον αιώνα, είναι και εκείνη της Τουρκίας στην Κύπρο.  Άρα αν τα όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης επιμένουν να αγνοούν αυτή την αυτονόητη αλήθεια, τότε Ελλάδα και Κύπρος είναι υποχρεωμένες, εκ των πραγμάτων, να κάνουν χρήση του veto. Εν πάση δε περιπτώσει το veto Ελλάδας και Κύπρου πρέπει να θεωρείται δεδομένο για κάθε είδους συμμετοχή της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Άμυνα. Μόνο μια τέτοια στάση μπορεί να θωρακίσει όχι μόνο τα συμφέροντα αλλά και το διεθνές και ευρωπαϊκό κύρος τόσο της Ελλάδας τόσο και της Κύπρου.  Να θυμόμαστε καλά ότι η «πρόθυμη» και «άνευ όρων» συμφωνία μας σε ό,τι αφορά τις αποφάσεις εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης ούτε εκτιμάται ούτε και μας θέτει αυτομάτως στην «σωστή πλευρά της ιστορίας».

«Πέντε χρόνια από την υπογραφή της συμφωνίας οριοθέτησης ΑΟΖ με την Αίγυπτο, με την οποία κατοχυρώσαμε τα εθνικά συμφέροντα, με σεβασμό στο Διεθνές Δίκαιο και το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας», αναφέρει ο κ. Δένδιας και σημειώνει: 

«Μια συμφωνία που έστειλε το μήνυμα ότι η Ελλάδα αποτελεί δύναμη ασφάλειας και σταθερότητας στην περιοχή, δεν επιβουλεύεται τα δικαιώματα άλλων χωρών, δεν κάνει παράνομες συμφωνίες, ούτε εξαναγκάζει άλλες χώρες σε λεόντειες συμφωνίες».

5 χρόνια από την υπογραφή της Συμφωνίας Οριοθέτησης #ΑΟΖ με την Αίγυπτο, με την οποία κατοχυρώσαμε τα εθνικά συμφέροντα, με σεβασμό στο Διεθνές Δίκαιο και το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας.

Μια Συμφωνία που έστειλε το μήνυμα ότι η Ελλάδα αποτελεί δύναμη ασφάλειας και σταθερότητας… pic.twitter.com/7S02oIvsZt

— Nikos Dendias (@NikosDendias) August 6, 2025

Κάτι παρόμοιο συνέβη μετά το πρόσφατο ταξίδι του υπουργού Εξωτερικών στη Βεγγάζη, όταν –προφανώς ικανοποιημένος από το τετ α τετ με τον Χαφτάρ– δήλωσε ότι “οι δύο πλευρές συμμερίζονται τις αρχές του διεθνούς δικαίου”. Ακολούθησε (προς επίρρωση της…ψευδαίσθησης) η εκδίωξη της ευρωπαϊκής αντιπροσωπείας και οι μεταναστευτικές ροές από το Τομπρούκ προς τη νότια Κρήτη, κάτι που η κυβέρνηση αντιλαμβάνεται ως “υβριδικό πόλεμο” και “εισβολή”. Πώς μπορεί να κάνει υβριδικό πόλεμο εναντίον μας ο στρατάρχης που σέβεται τις αξίες του διεθνούς δικαίου, μάταιο να απαντηθεί.

Η τελευταία ρηματική διακοίνωση της Τρίπολης που μας εγκαλεί ότι παραβιάζουμε τα κυριαρχικά της δικαιώματα και μετακινεί τη “μέση γραμμή” σχεδόν έως τις ακτές της Κρήτης (κι αυτό την παραμονή της προγραμματισμένης επίσκεψης του Γ. Γεραπετρίτη) είναι ένας ακόμα διπλωματικός αντικατοπτρισμός.

Σε χάρτη που επισυνάπτεται στη ρηματική διακοίνωση η Λιβύη αποτυπώνει τη δική της ΑΟΖ με βάση τα προβλεπόμενα από το τουρκολιβυκό μνημόνιο και αμφισβητεί τη θέση της Ελλάδας για τη μέση γραμμή ανάμεσα στις δύο χώρες. Αποτέλεσμα, τα δύο οικόπεδα που παραχωρεί η χώρα μας για έρευνες (στη Chevron και δίπλα σε αυτά που έχουν παραχωρηθεί στην Exxon Mobil) εμφανίζονται στο μεγαλύτερο μέρος τους να βρίσκονται εντός των ορίων της λιβυκής ΑΟΖ.

Πηγές του υπουργείου Εξωτερικών διευκρίνισαν ότι η Αθήνα θα απαντήσει επίσημα στον ΟΗΕ, και σχολίαζαν ότι η ρηματική διακοίνωση της λιβυκής κυβέρνησης δεν προσθέτει κάτι στην ήδη διατυπωθείσα λιβυκή επιχειρηματολογία. Δηλαδή, όλα καλά;

Ωστόσο, δεν πρέπει να παραγνωριστεί ότι πρώτη φορά αποτυπώνεται σε επίσημο έγγραφο προς τον ΟΗΕ το αποτέλεσμα που παράγει στην αποτύπωση των θαλασσίων ζωνών το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο.

Συμπέρασμα: Η Ελλάδα αντιμετωπίζει διπλή απειλή, ταυτόχρονα και από την διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση της Τρίπολης, και από την Αρχή που διοικεί την ανατολική της πλευρά στη Βεγγάζη. Η πρώτη αφορά την αμφισβήτηση κυριαρχικών μας δικαιωμάτων, η δεύτερη εργαλιοποιεί το μεταναστευτικό ωθώντας συντεταγμένα μετανάστες και πρόσφυγες προς την Κρήτη, ενώ την ίδια ώρα ετοιμάζεται να προσχωρήσει -κι αυτή- στις διεκδικήσεις του τουρκολιβυκού μνημονίου.

Φαίνεται πως η επιδίωξη της Τρίπολης είναι να καταστήσει επισφαλείς τις συμφωνίες της ελληνικής κυβέρνησης με τις αμερικανικές πολυεθνικές και να ανατρέψει τις οριοθετήσεις που απορρέουν από το διεθνές δίκαιο και το δίκαιο της θάλασσας σε ολόκληρη τη νοτιοανατολική Μεσόγειο.

Αυτό δεν είναι “έργο”, προφανώς, μιας αδύναμης μεταβατικής κυβέρνησης. Η Τρίπολη, όπως πλέον και η Βεγγάζη, δρουν εναντίον μας ως “πιόνια” της τουρκικής στρατηγικής στην περιοχή.

Ακόμα κι αν η Chevron και η Exxon δεν αναστείλουν το ενδιαφέρον τους (μάλλον το πιθανότερο, ωστόσο εδώ και αξιολογηθεί και η στάση των ΗΠΑ), οι αιτιάσεις έχουν καταγραφεί.

Ο Ταγίπ Ερντογάν προσποιείται τον νομιμόφρονα που σέβεται τα “ήρεμα νερά” και διεκδικεί την πλήρη ένταξή του στην ευρωπαϊκή κοινή άμυνα (και στη σχετική χρηματοδότηση), και, παράλληλα, την επιστροφή του στις προμήθειες ευρωπαϊκών και αμερικανικών οπλικών συστημάτων (Eurofighter, F35), ενώ την ίδια ώρα χρησιμοποιεί ως μισθοφορική απειλή τη Λιβύη εναντίον των εθνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.

Κάτι τέτοιο, ωστόσο, επισήμως, η ελληνική κυβέρνηση δεν το έχει βάλει ούτε ως πιθανότητα στον δημόσιο λόγο της. Συνεχίζει να υποβαθμίζει τη λιβυκή απειλή σαν να προέρχεται από τα νησιά Φερόες, και σαν να πρόκειται για κάποιον αυτοκτονικό μεγαλοϊδεατισμό μιας “παρέας” στην Τρίπολη και κάποιων φύλαρχων που προσποιούνται τους στρατάρχες στη Βεγγάζη.

Η στάση μας παράγει αντιφάσεις, ενίοτε δυσνόητες ακόμα και από τους ευρωπαίους συμμάχους μας. Και, επιπλέον, ναι μεν ανυπόστατο και παράνομο το τουρκολιβυκό μνημόνιο, ωστόσο τα αποτελέσματα (αστάθειας και προκλητικών διεκδικήσεων) που προκαλεί τα βλέπουμε μπροστά μας. Και δεν είναι αντικατοπτρισμός.

*Αντικατοπτρισμοί στη λίμνη Assal που βρίσκεται στο Τζιμπουτί, στην έρημο Danakil. Η λίμνη βρίσκεται σε υψόμετρο 155 μ. κάτω από τη στάση της θάλασσας, καθιστώντας το χαμηλότερο σημείο της Αφρικής. Βραβευμένη φωτογραφία του Jørgen Johanson (NO), στο Διεθνή Διαγωνισμό Φωτογραφίας της Σιένα Ιταλίας. Πηγή: Facebook