Νίκος Γιαννόπουλος

Αν και οι περισσότερες “δεύτερες” δουλειές αμείβουν τον εργαζόμενο με “μαύρα χρήματα”, η τάση της δεύτερης εργασίας έχει καταγραφεί ήδη σε μεγάλη διεθνή έρευνα. H WorkMonitor, με δείγμα 750 εργαζόμενους στην Ελλάδα και συνολικά 27.000 παγκοσμίως, διαπίστωσε ότι το 51% των εργαζόμενων στην Ελλάδα δηλώνει ότι έχει παραπάνω από μία δουλειά ή σχεδιάζει να βρει μία τέτοια το αμέσως επόμενο χρονικό διάστημα.

Αν το ποσοστό σας φαίνεται μεγάλο, έχετε δίκιο. Είναι πράγματι. Διότι ο παγκόσμιος μέσος όρος διαμορφώνεται στο 40% (τουλάχιστον στις χώρες που έγινε η έρευνα) κάτι που σημαίνει ότι η Ελλάδα έσπασε και αυτό το αρνητικό κοντέρ. Την ίδια ώρα όμως στα επίσημα στοιχεία δεύτερη δουλειά φαίνεται να έχει μόλις το 1,4% των εργαζόμενων (δεύτερη δουλειά ως μισθωτός, όχι ως ελεύθερος επαγγελματίας με μπλοκάκι).

Ακόμα και αυτοί πάντως που ίσως δεν σκοπεύουν να αναζητήσουν και άλλη παράλληλη θέση εργασίας, φροντίζουν να αυξήσουν τις ώρες της απασχόλησής τους στην νυν εργασία τους. Γιατί; Διότι πολύ απλά αναζητούν έξτρα χρήματα για το μήνα τους, διαπιστώνοντας ότι το κόστος ζωής ανεβαίνει συνεχώς.

Ακόμα όμως και αν υπολογίσουμε τον εβδομαδιαίο χρόνο εργασίας, θα διαπιστώσουμε ότι και πάλι οι Ελληνες παίρνουν χρυσό μετάλλιο (αναζητώντας, πάντα, περισσότερες αποδοχές. Η ίδια η Eurostat έχει καταγράψει ότι 1 στους 5 εργαζόμενους στην Ελλάδα δουλεύει περισσότερες από 45 ώρες την εβδομάδα. Ο δείκτης είναι ο υψηλότερος στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Που είναι άραγε η Bild και οι άλλες λαϊκίστες εφημερίδες της Βόρειας Ευρώπης που ισχυρίζονταν παλαιότερα ότι οι Ελληνες δουλεύουν λίγο;

Το 40ώρο στην Ελλάδα τείνει προς έκλειψη, άσχετα από τι δηλώνεται πραγματικά στην Εργάνη και στα επίσημα έγγραφα. Υπάρχει και η σκληρή πραγματικότητα.

Εφόσον θέλουμε να μιλήσουμε για την κοινωνική διάσταση του φαινομένου δεν μπορούμε παρά να ισχυριστούμε ότι: η πίεση του υψηλού κόστους ζωής, η επισφάλεια και οι περιορισμένες ευκαιρίες ανεξάρτητης εργασίας αναγκάζουν πολλούς να παρατείνουν το ωράριο τους ή να αναζητούν παράλληλες εργασίες εκτός επίσημης καταγραφής.

Αυτό δεν γίνεται να μην έχει επιπτώσεις στην ψυχική υγεία, στην οικογενειακή ζωή και στην κοινωνική συνοχή. Η καθημερινή πραγματικότητα του ελληνικού εργατικού δυναμικού αποτυπώνει ένα μοντέλο εργασίας που σπάνια ανιχνεύεται δημοσίως, αλλά γίνεται αισθητό σε κάθε σπίτι και κοινότητα. Αρκεί να κοιτάξουμε γύρω μας και να ακούσουμε ιστορίες ανθρώπων που βρίσκονται στον κύκλο μας.

Η εικόνα αυτή φέρνει στο φως την ανάγκη για αναθεώρηση της εργασιακής κουλτούρας στην Ελλάδα.

Δεν αρκεί μόνο η μείωση των φόρων ή η αύξηση του κατώτατου μισθού, στοιχεία που η κυβέρνηση ευαγγελίζεται συνέχεια. Απαιτείται πολιτική που να προστατεύει τον χρόνο των εργαζομένων και να περιορίζει την υπερβολική απασχόληση.

Τα επίσημα στοιχεία δείχνουν τη στατιστική πλευρά, αλλά η κοινωνική πραγματικότητα, όπως πάντα, υπερβαίνει τα νούμερα. Ο διάλογος για την ισορροπία μεταξύ εργασίας και ζωής και η ενίσχυση των δικαιωμάτων των εργαζομένων είναι κρίσιμες προτεραιότητες για μια κοινωνία που θέλει να παραμείνει βιώσιμη.

Το θέμα είναι παράλληλα και το μοντέλο εργασίας που επιθυμούμε να ακολουθήσουμε. Πριν από μερικές ημέρες ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς “γκρίνιαξε” γιατί οι Γερμανοί δεν παράγουν πολύ. “Κατηγόρησε” γι’ αυτό, μεταξύ άλλων, το μοντέλο της τετραήμερης εργασίας και υπονόησε ότι οι Κινέζοι εργαζόμενοι παράγουν περισσότερο έχοντας βέβαια λιγότερο ελεύθερο χρόνο.

Με λίγα λόγια ο Γερμανός καγκελάριος έσπασε με μερικές λέξεις το κοινωνικό συμβόλαιο που χαρακτήριζε τις ευρωπαϊκές κοινωνίες από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Το συμβόλαιο αυτό προέβλεπε ισορροπία μεταξύ της εργασίας και της προσωπικής ζωής. Δουλειά για καλύτερη ποιότητα ζωής, όχι ζωή απλώς για να δουλεύουμε, να παράγουμε και να καταναλώνουμε.

Επιμέλεια:

Ρούλα Μαντή

Για αιώνες, η φράση «στρέψε και το άλλο μάγουλο» συμπύκνωνε την ουσία του Χριστιανισμού: ταπείνωση, πραότητα, συγχώρεση, αυτοθυσία. Μια πίστη που υψώνει τον αδύναμο, που εξυμνεί τον μάρτυρα, που προκρίνει την αγάπη αντί της σύγκρουσης.

Κι όμως, δύο χιλιάδες χρόνια μετά, ένα νέο ρεύμα – κυρίως στη Δύση – επανασυστήνει τον Χριστό με εντελώς διαφορετικούς όρους. Ο Ιησούς δεν είναι πλέον το παθητικό πρότυπο θυσίας· προβάλλεται ως πρότυπο σκληρότητας, πειθαρχίας και ανδρικής δύναμης. Η πίστη δεν παρουσιάζεται ως άρνηση του εγώ, αλλά ως ενίσχυση της αρρενωπότητας.

Η νέα αυτή αισθητική έχει αποκτήσει και όνομα: «Christian masculinity». Και το πρόσωπό της είναι συχνά ιδρωμένο, γυμνασμένο και viral.

Από το Ευαγγέλιο στα reels

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο fitness influencer Ashton Hall, όταν ξεπέρασε τα δέκα εκατομμύρια ακολούθους στο Instagram, αφιέρωσε δημόσια την επιτυχία του στον Ιησού: «Ό,τι έχω είναι χτισμένο πάνω στον Ιησού», έγραψε. Σήμερα, με πάνω από 18 εκατομμύρια followers να παρακολουθούν τα βίντεό του – προπονήσεις, επιχειρηματικά tips, δηλώσεις πίστης – ο Hall ενσαρκώνει την απόλυτη σύζευξη fitness κουλτούρας και χριστιανικής ρητορικής.

Η εικόνα είναι συγκεκριμένη: μυώδες σώμα, πειθαρχία, πρωινή ρουτίνα, αποχή από «κοσμικές» επιρροές, επιχειρηματική φιλοδοξία. Η πίστη γίνεται εργαλείο αυτοβελτίωσης. Ο Χριστός γίνεται πρότυπο ανδρικής κυριαρχίας.

Το φαινόμενο δεν περιορίζεται σε μεμονωμένες περιπτώσεις. Ο ανερχόμενος influencer Nick Gaglione έχει χτίσει ολόκληρη διαδικτυακή παρουσία γύρω από την ιδέα ότι «ο Ιησούς ήταν gym bro». Στα βίντεό του συνδυάζει αποσπάσματα από τη ζωή του Χριστού με workout clips, ενώ έχει λανσάρει μέχρι και τραγούδι με τίτλο Jacked for Jesus. Η εμπορική διάσταση είναι σαφής: συμπληρώματα διατροφής, merchandise, μια ταυτότητα προς κατανάλωση.

Αμερικανική τάση, πολιτισμικό στίγμα

Παράλληλα, λογαριασμοί όπως το Mascul.Christianity προβάλλουν «παραδοσιακά» ανδρικά πρότυπα που ταυτίζονται με τον Χριστιανισμό – από αθλητές μέχρι δημόσια πρόσωπα. Η εικόνα του άνδρα-προστάτη, του πατέρα-αρχηγού, του πειθαρχημένου πιστού, αποκτά ξανά πολιτισμική αίγλη.

Τα δεδομένα δείχνουν ότι κάτι αλλάζει. Στις ΗΠΑ, η εβδομαδιαία εκκλησιαστική παρουσία ανδρών έχει φτάσει το 43%, έναντι 36% των γυναικών – η μεγαλύτερη έμφυλη διαφορά εδώ και δεκαετίες. Η άνοδος προέρχεται κυρίως από τη Gen Z και τους Millennials.

Η Ευρώπη ακολουθεί

Η Ευρώπη ακολουθεί. Στην Αγγλία και την Ουαλία, η εκκλησιαστική συμμετοχή ανδρών 18–24 ετών αυξήθηκε από 4% το 2018 σε 21% το 2024. Στη Γαλλία – προπύργιο της κοσμικότητας – οι νέοι 18–25 ηγούνται πλέον σε βαπτίσεις και μεταστροφές. Στη Φινλανδία, η πίστη στον Θεό μεταξύ νεαρών ανδρών υπερδιπλασιάστηκε μέσα σε πέντε χρόνια.

Η αισθητική αυτή έχει βρει απήχηση και μέσα στην ίδια την Εκκλησία. Ο Ιταλός ιερέας και bodybuilder Giuseppe Fusari συγκεντρώνει δεκάδες χιλιάδες ακολούθους, ενώ ο πατέρας Ambrogio Mazzai συνδυάζει πίστη, ποδήλατο και αυτοκίνητα σε μια εικόνα χριστιανικής ζωτικότητας.

Από τα social στα αγάλματα

Σε πιο συμβολικό επίπεδο, στην Αρμενία κατασκευάζεται το ψηλότερο άγαλμα του Ιησού στον κόσμο, χρηματοδοτούμενο από τον επιχειρηματία Gagik Tsarukyan. Το έργο φιλοδοξεί να ξεπεράσει σε ύψος τον Christ the Redeemer στο Ρίο ντε Τζανέιρο. Το εγχείρημα έχει προκαλέσει αντιδράσεις, ακόμη και από την Αρμενική Εκκλησία.

Το άγαλμα έχει λάβει δημόσια στήριξη από τον MMA αστέρα Conor McGregor, ο οποίος έχει δηλώσει ότι ονειρεύεται παρόμοιο έργο στην Ιρλανδία. Η σύνδεση υπερ-αρρενωπότητας, εθνικής ταυτότητας και πίστης γίνεται ολοένα και πιο εμφανής.

Ανάλογη ρητορική έχει χρησιμοποιήσει ο influencer Andrew Tate, ο οποίος συνέδεσε ανοιχτά τη θρησκεία με την «παραδοσιακή» ανδρική κυριαρχία, παρότι άλλαξε θρησκευτικό προσανατολισμό, υποστηρίζοντας ότι ο Χριστιανισμός δεν ήταν «αρκετά σκληρός».

Πίστη ως ταυτότητα

Πίσω από το φαινόμενο, σύμφωνα με τον ερευνητή David Fastlabend του Πανεπιστημίου του Μύνστερ, βρίσκεται κυρίως η αναζήτηση ταυτότητας.

Πολλοί από αυτούς τους νέους άνδρες δεν δείχνουν βαθύ θεολογικό ενδιαφέρον. Επιλέγουν, αντίθετα, στοιχεία της χριστιανικής διδασκαλίας που ενισχύουν μια αφήγηση δύναμης, ιεραρχίας και παραδοσιακών ρόλων φύλου, παραμερίζοντας τα εδάφια περί αγάπης προς τον εχθρό και αλληλεγγύης.

Θρησκεία και πολιτική δεξιά

Η σύνδεση με την πολιτική δεξιά είναι εμφανής σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες. Στη Βρετανία, ο ακροδεξιός ακτιβιστής Tommy Robinson επικαλείται συστηματικά τον Χριστιανισμό ως στοιχείο εθνικής ταυτότητας. Στην Ουγγαρία, ο πρωθυπουργός Viktor Orbán έχει ενσωματώσει ρητά τη χριστιανική αναφορά στο συνταγματικό αφήγημα περί «παραδοσιακής οικογένειας».

Στη Ρωσία, ο Vladimir Putin έχει μετατρέψει τη Ρωσική Ορθοδοξία σε ιδεολογικό πυλώνα του κράτους, με τον Πατριάρχη Patriarch Kirill of Moscow να παρουσιάζει τον πόλεμο ως «υπεράσπιση της παράδοσης».

Κι όμως, ιστορικά, ο Χριστιανισμός δεν ταυτιζόταν με την επιθετική αρρενωπότητα. Στους πρώτους αιώνες, το ιδανικό ήταν ο μάρτυρας που πέθαινε χωρίς αντίσταση. Οι ασκητές και οι μυστικιστές αρνούνταν το σώμα, όχι για να το ενδυναμώσουν, αλλά για να το υπερβούν.

Ήταν πάντα έτσι;

Τον 19ο αιώνα, ο Friedrich Nietzsche κατηγορούσε τον Χριστιανισμό ως «αδύναμο» και «θηλυπρεπή», ενώ στη Βικτωριανή Αγγλία γεννήθηκε το ρεύμα του «muscular Christianity», που προσπάθησε να επανασυνδέσει την πίστη με τη φυσική δύναμη και την πειθαρχία.

Ίσως, τελικά, εκεί βρίσκεται η απάντηση. Ο Χριστιανισμός – όπως κάθε μεγάλη θρησκεία – δεν είναι στατικός. Αναπλάθεται από κάθε γενιά που τον διεκδικεί. Μπορεί να είναι θρησκεία του μάρτυρα ή του μαχητή, του ασκητή ή του αθλητή.

Το ερώτημα δεν είναι αν ο Χριστός «ήταν gym bro». Το ερώτημα είναι γιατί, το 2026, τόσοι πολλοί νέοι άνδρες έχουν ανάγκη να τον φανταστούν έτσι.

Η ταινία καταγράφει τη συνεργασία της με τον διάσημο χορευτή και χορογράφο Ακραμ Καν και θα προβληθεί ως ειδική προβολή. Παράλληλα, η Μπινός θα παραστεί και ως πρόεδρος της Ευρωπαϊκή Ακαδημία Κινηματογράφου, ενόψει της τελετής απονομής των Βραβεία Ευρωπαϊκού Κινηματογράφου που θα πραγματοποιηθεί το 2027 στην Αθήνα.

Λιγότερο από δύο εβδομάδες πριν από την έναρξη,  (5-15 Mαρτίου) ο καλλιτεχνικός διευθυντής Ορέστης Ανδρεαδάκης τόνισε πως το φεστιβάλ διεξάγεται σε περίοδο παγκόσμιας αβεβαιότητας και πολεμικών συγκρούσεων, επισημαίνοντας τη δύναμη του ντοκιμαντέρ ως φορέα μνήμης και αλήθειας, με επίκεντρο τις αξίες της δημοκρατίας, της ελευθερίας και της συμπερίληψης.

Στο 28ο ΦΝΘ θα προβληθούν 252 ντοκιμαντέρ μικρού και μεγάλου μήκους. Ανάμεσά τους και 80 παγκόσμιες πρεμιέρες, αριθμός-ρεκόρ για την ιστορία του Φεστιβάλ, αλλά και 32 διεθνείς και 11 ευρωπαϊκές πρεμιέρες.

Η διοργάνωση θα διεξαχθεί στην ιστορική έδρα του, στις αίθουσες Ολύμπιον και Παύλος Ζάννας, στις αίθουσες του Λιμανιού, Φρίντα Λιάππα, Τώνια Μαρκετάκη, Τζον Κασσαβέτης, Σταύρος Τορνές, καθώς και στον κινηματογράφο Μακεδονικόν. Παράλληλα, παρακολουθούμε ταινίες και διαδικτυακά, μέσω της ψηφιακής πλατφόρμας του Φεστιβάλ online.filmfestival.gr.

Το στίγμα του φετινού Φεστιβάλ

«Όλα τα τελευταία φεστιβάλ έχουν γίνει μέσα σε ένα κλίμα αβεβαιότητας για όλο τον κόσμο. Και αυτό εδώ το Φεστιβάλ που ετοιμάζεται να ξεκινήσει σε λίγες μέρες, δεν θα αποτελέσει εξαίρεση. Από την Ουκρανία και τη Γάζα, μέχρι το Σουδάν, το Ιράν αλλά και όπου αλλού η δημοκρατία, η δικαιοσύνη και τα ανθρώπινα δικαιώματα δοκιμάζονται, η ανησυχία για την επόμενη μέρα παραμένει μεγάλη. Η ελπίδα να τερματιστούν οι συγκρούσεις και να πρυτανεύσουν η ειρήνη, η σταθερότητα και η κοινωνική γαλήνη δεν μπορεί να πραγματωθεί όσο η βία, ο ρατσισμός, η ρητορική μίσους και οι απολυταρχικές πολιτικές πρακτικές κανονικοποιούνται. Όσο οι μηχανές του πολέμου εξακολουθούν να είναι σε λειτουργία, απειλώντας ανοιχτά την παγκόσμια σταθερότητα, κανείς δεν μπορεί να παραμένει εφησυχασμένος. Εμείς εδώ στο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης έχουμε την τύχη, τη χαρά, αλλά κυρίως την ευθύνη να υπογραμμίσουμε τη σπουδαιότητα και την πραγματική δύναμη της τέχνης του ντοκιμαντέρ. Την ανεξίτηλη δύναμη, δηλαδή, της μνήμης και της αλήθειας. Με αφετηρία την πίστη μας στις πανανθρώπινες αξίες της ελευθερίας, της δημοκρατίας, της ισότητας, της συμπερίληψης, της αξιοπρέπειας, έχουμε προετοιμάσει ένα Φεστιβάλ που θα αναδείξει όλα όσα συμβαίνουν στον κόσμο. Όλα όσα μας απασχολούν. Χωρίς αστερίσκους. Αυτός είναι ο προσανατολισμός μας προκειμένου να προσφέρουμε ασφαλές πλαίσιο σε ταλαντούχους κι ακούραστους δημιουργούς ντοκιμαντέρ από όλο τον κόσμο να παρουσιάσουν τη δουλειά τους. Η οποία κάποιες φορές, ενέχει ρίσκο και προσωπικό κόστος μεγαλύτερο από αυτό που αφήνει η κάμερα να φανεί. Για αυτό και η συνάντηση των ίδιων και του πολύτιμου έργου τους με το κοινό του Φεστιβάλ, η γόνιμη αλληλεπίδρασή τους επί 11 ημέρες στη Θεσσαλονίκη, αποτελεί για εμάς μια αποστολή υψίστης σημασίας».

Ταινία έναρξης

Η έναρξη του 28ου ΦNΘ θα πραγματοποιηθεί την Πέμπτη 5 Μαρτίου 2026, με την ταινία Ρώτα την Ι Τζιν της Άιβι Μίροπολ για τη δημοσιογράφο και συγγραφέα Τζιν Κάρολ, η οποία άσκησε μήνυση στον Ντόναλντ Τραμπ για σεξουαλική κακοποίηση και συκοφαντική δυσφήμιση και έγινε η μοναδική γυναίκα που τον κέρδισε δύο φορές σε δικαστική αίθουσα. Η ταινία πραγματοποιεί διεθνή πρεμιέρα στη Θεσσαλονίκη.

Λήξη με όσκαρ

Η αυλαία της διοργάνωσης θα πέσει την Κυριακή 15 Μαρτίου 2026, με την προβολή του συγκλονιστικού, υποψήφιου για βραβείο Όσκαρ ντοκιμαντέρ Ο κ. Κανένας εναντίον του Πούτιν του Ντέιβιντ Μπόρενσταϊν, σε συν-σκηνοθεσία Πάβελ «Πάσα» Ταλάνκιν. Το Φεστιβάλ γιορτάζει το σινεμά με τη ζωντανή μετάδοση της τελετής απονομής των βραβείων OSCARS® και ένα ολονύχτιο πάρτι στο Ολύμπιον.

Αφιέρωμα στα αρχεία

Το 28ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης παρουσιάζει ένα μεγάλο αφιέρωμα με τίτλο Όλη η μνήμη του κόσμου, το οποίο θα διατρέχει διαφορετικές πτυχές της φετινής διοργάνωσης, από τις ταινίες και τις συζητήσεις, έως το spot και τις εκδόσεις. Το αφιέρωμα περιλαμβάνει:

Ταινίες που δεν ανακυκλώνουν απλώς το παρελθόν, αλλά το επανερμηνεύουν κριτικά, ανοίγοντας διάλογο ανάμεσα στη μνήμη, την Ιστορία και το παρόν.

Ανάθεση καλλιτεχνικού έργου: Στο πλαίσιο της συνεργασίας του με τα Γενικά Αρχεία του Κράτους, το Φεστιβάλ ανέθεσε ένα πρωτότυπο καλλιτεχνικό έργο στον σκηνοθέτη Αριστοτέλη Μαραγκό, o οποίος δημιούργησε τη μικρού μήκους ταινία Πραγματαγνωσία, που αποτελεί συγχρόνως και το καταληκτικό σκέλος του τρίπτυχου προγράμματος αρχειακών ταινιών Rewind.

Μια ανοιχτή συζήτηση με τίτλο «Γενεαλογία του μέλλοντος», που θα πραγματοποιηθεί τη Δευτέρα 9 Μαρτίου (Παύλος Ζάννας, 11:00).

Την ειδική έκδοση, τον ΑΚατάλογο και το περιοδικό Πρώτο Πλάνο που σχηματίζουν ένα ιδιότυπο τρίπτυχο αρχείο.

Συμμετοχή σε έκθεση: Το Φεστιβάλ συμμετέχει σε έκθεση στο MOMus-Πειραματικό Κέντρο Τεχνών με την εγκατάσταση THIRD PERSON (PLURAL) της εικαστικού Αικατερίνης Γεγησιάν, η οποία στηρίζεται σε αρχειακό υλικό. Η κινηματογραφική εκδοχή του έργου θα προβληθεί στο 28ο ΦΝΘ.

Χρυσός Αλέξανδρος

Η 28η διοργάνωση στρέφει το βλέμμα της στην ξεχωριστή δημιουργό Βουβούλα Σκούρα, η οποία μέσα από το έργο της επαναπροσδιορίζει τη σχέση μας με τη μνήμη, την Ιστορία και τον χρόνο. Στο πλαίσιο του αφιερώματος θα προβληθούν 20 ταινίες, ενώ η σκηνοθέτις θα τιμηθεί από το Φεστιβάλ με Χρυσό Αλέξανδρο για τη συμβολή της στον ελληνικό κινηματογράφο και πολιτισμό.    

Το 28ο ΦΝΘ θα απονείμει τιμητικό Χρυσό Αλέξανδρο στον αμερικανό πολυμεσικό καλλιτέχνη, Μπιλ Μόρισον, ο οποίος θα βρεθεί στη Θεσσαλονίκη για να παρουσιάσει το έργο του και να παραδώσει masterclass ανοιχτό στο κοινό. Στο Φεστιβάλ θα προβληθούν έξι ταινίες του δημιουργού, ο οποίος έχει χαρακτηριστεί από τους New York Times ως «ο κατεξοχήν ποιητής των χαμένων ταινιών».

Το Φεστιβάλ θα απονείμει, επίσης τιμητικό Χρυσό Αλέξανδρο στον εμβληματικό παραγωγό Γιώργο Παπαλιό, ο οποίος έχει συνδέσει το όνομά του με την αναγέννηση του ελληνικού σινεμά, ενώ στήριξε νέους δημιουργούς στα πρώτα τους βήματα. Στο πλαίσιο του Φεστιβάλ θα προβληθεί το ντοκιμαντέρ Τρέχοντας τα κύματα του Γιάννη Καραπιπερίδη για τον Γιώργο Παπαλιό, ενώ ο παραγωγός θα διατελέσει μέλος της κριτικής επιτροπής του Διεθνούς Διαγωνιστικού τμήματος.

Ελληνικές συμμετοχές

Υποδεχόμαστε στο 28ο ΦΝΘ 57 ελληνικές ταινίες στο διεθνές πρόγραμμα (Διεθνές Διαγωνιστικό, Διαγωνιστικό Newcomers, Διαγωνιστικό Film Forward, Ανοιχτοί Ορίζοντες) και στο τμήμα Πλατφόρμα+. Τα ντοκιμαντέρ που συμμετέχουν στο διευρυμένο τμήμα Πλατφόρμα+ θα προβληθούν στην ψηφιακή πλατφόρμα του Φεστιβάλ και θα είναι διαθέσιμα από τις 6 έως τις 20 Μαρτίου, προκειμένου να έχουν μεγαλύτερο εύρος προβολής στο κοινό. Μεταξύ των ελληνικών ντοκιμαντέρ παρουσιάζουμε:

Την ειδική προβολή της COSMOTE TV Γιατί είναι μαύρα τα βουνά: Τελετές του Φοίβου Κοντογιάννη.

Την ειδική προβολή της ΕΡΤ …Ένας δρόμος θάλασσα της Βούλας Κωστάκη.

Διεθνές πρόγραμμα

Το 28ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης φιλοξενεί 4 διεθνή διαγωνιστικά τμήματα:

*Συνολικά 14 ταινίες, ανάμεσά τους και τρεις ελληνικές, συμμετέχουν στο Διεθνές Διαγωνιστικό τμήμα, διεκδικώντας τον Χρυσό Αλέξανδρο, που συνοδεύεται από χρηματικό έπαθλο ύψους 12.000 ευρώ, καθώς και τον Αργυρό Αλέξανδρο, που συνοδεύεται από χρηματικό έπαθλο ύψους 5.000 ευρώ.

*Στο διαγωνιστικό τμήμα Newcomers, με πρώτες και δεύτερες ταινίες νέων δημιουργών, συναντούμε 14 ταινίες, ανάμεσά τους και τρεις ελληνικές, που διαγωνίζονται για τον «Χρυσό Αλέξανδρο – Δημήτρης Εϊπίδης» που συνοδεύεται από χρηματικό έπαθλο ύψους 10.000 ευρώ και τον Αργυρό Αλέξανδρο που συνοδεύεται από χρηματικό έπαθλο ύψους 4.000 ευρώ.

*Το διαγωνιστικό τμήμα Film Forward, που αμφισβητεί τις κινηματογραφικές συμβάσεις και προτείνει ριζοσπαστικές ταινίες, φιλοξενεί 10 ταινίες, ανάμεσά τους και τρεις ελληνικές. Τα βραβεία που απονέμονται στο πλαίσιο του τμήματος είναι ο Χρυσός Αλέξανδρος >>Film Forward που συνοδεύεται από χρηματικό έπαθλο 6.000 ευρώ και ο Αργυρός Αλέξανδρος που συνοδεύεται από χρηματικό έπαθλο 3.000 ευρώ.

*Στο διαγωνιστικό τμήμα Immersive: All around Cinema, 8 πρωτοποριακές δημιουργίες διεκδικούν τον Χρυσό Αλέξανδρο Immersive, που συνοδεύεται από χρηματικό έπαθλο 2.000 ευρώ. Επίσης, το κοινό θα έχει την ευκαιρία να παρακολουθήσει τη διαδραστική εγκατάσταση HeartBeat: Η καρδιά βρίσκει τον ρυθμό της στη σιωπή της συνάντησης από τη Γαλλίδα εικαστική καλλιτέχνιδα Φανί Φορτάζ, γνωστή και ως Bonnie Lisbon.

*Ανακαλύπτουμε δυναμικά και ευρηματικά ντοκιμαντέρ στους Ανοιχτούς Ορίζοντες.

*Παρουσιάζουμε τα κορυφαία ντοκιμαντέρ στο τμήμα Top Docs.

*Προσφέρουμε συναρπαστικές στιγμές στις νεαρότερες ηλικίες μέσα από το τμήμα NextGen.

Από το Τόκιο… στα smartwatches

Η ιστορία ξεκινά στην Ιαπωνία της δεκαετίας του ’60. Με αφορμή τους Ολυμπιακούς Αγώνες του Τόκιο, μια εταιρεία λανσάρει ένα βηματόμετρο με το όνομα manpo-kei – που μεταφράζεται ως «μετρητής 10.000 βημάτων». Ο αριθμός ήταν εύηχος, στρογγυλός, εύκολος να τον θυμάσαι. Και –κυρίως– εμπορικός.

Δεν προέκυψε από ιατρική μελέτη. Ήταν προϊόν marketing. Κι όμως, μέσα στις δεκαετίες πέρασε από τα φυλλάδια διαφήμισης στα επιστημονικά άρθρα και από εκεί στα fitness trackers.

Τι λέει σήμερα η επιστήμη

Η σύγχρονη έρευνα έρχεται να βάλει τα πράγματα στη θέση τους. Σύμφωνα με μεγάλη ανάλυση που δημοσιεύτηκε στο The Lancet Public Health (2025), τα οφέλη για την υγεία αρχίζουν να εμφανίζονται αρκετά νωρίτερα από τις 10.000.

Ο «μαγικός» αριθμός φαίνεται να βρίσκεται πιο κοντά στα 7.000–7.500 βήματα ημερησίως.

Με βάση τα δεδομένα:

• 7.000–8.000 βήματα συνδέονται με
  • 47% χαμηλότερο κίνδυνο πρόωρου θανάτου
  • 25% χαμηλότερο κίνδυνο καρδιαγγειακής νόσου
    σε σύγκριση με όσους κινούνται ελάχιστα (2.000–3.000 βήματα).
• Τα οφέλη αυξάνονται όσο αυξάνονται τα βήματα, αλλά μετά τα 7.000–9.000 εμφανίζεται “plateau”. Δηλαδή συνεχίζεις να ωφελείσαι, αλλά όχι με την ίδια ένταση.

Και αν κάνεις μόνο 4.000;

Η μεγάλη ανατροπή είναι ότι οποιαδήποτε αύξηση μετράει.

Ακόμα και τα 4.000 βήματα ημερησίως προσφέρουν σαφή προστασία σε σχέση με μια καθιστική ζωή. Δεν υπάρχει «όλα ή τίποτα». Υπάρχει «λίγο καλύτερα από χθες».

Αυτό είναι ίσως το πιο απελευθερωτικό μήνυμα.

Περισσότερα βήματα; Δεν είναι πρόβλημα

Αν ήδη φτάνεις ή ξεπερνάς τα 10.000, δεν υπάρχει λόγος να μειώσεις ρυθμό. Τα επιπλέον βήματα προσφέρουν πρόσθετα καρδιαγγειακά οφέλη. Απλώς δεν είναι απαραίτητα για τη βασική προστασία της υγείας.

Το πρόβλημα δεν είναι τα 10.000. Είναι η ενοχή αν δεν τα πιάσεις.

Ποσότητα ή ένταση;

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι δεν έχει σημασία μόνο το «πόσα», αλλά και το «πώς».

Η ταχύτητα του βαδίσματος –το ζωηρό περπάτημα– φαίνεται να είναι εξίσου σημαντική, αν όχι σημαντικότερη, από τον απόλυτο αριθμό βημάτων. Ένα γρήγορο 20λεπτο μπορεί να έχει μεγαλύτερη μεταβολική αξία από μια χαλαρή, διάσπαρτη κίνηση μέσα στην ημέρα.

Τα βήματα και ο εγκέφαλος

Ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα δεδομένα για την υγεία του εγκεφάλου. Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται το UCLA Health, περίπου 9.800 βήματα ημερησίως συνδέονται με σημαντική μείωση του κινδύνου άνοιας.

Η κίνηση, δηλαδή, δεν προστατεύει μόνο την καρδιά. Προστατεύει και τη μνήμη.

Το άγχος του αριθμού

Το BBC Science Focus Magazine επισημαίνει ότι ο στόχος δεν πρέπει να λειτουργεί τιμωρητικά. Αντί να αγχωνόμαστε για έναν αυθαίρετο αριθμό, η πιο ρεαλιστική –και επιστημονικά τεκμηριωμένη– προσέγγιση είναι:

• Κάνε περισσότερα βήματα από όσα κάνεις τώρα.
• Στόχευσε σε 7.000–8.000 ημερησίως ως ιδανικό όριο.
• Πρόσθεσε λίγο πιο γρήγορο ρυθμό στο περπάτημα.

Το πραγματικό μήνυμα

Τα 10.000 βήματα δεν είναι ψέμα. Είναι όμως υπεραπλούστευση. Η επιστήμη σήμερα λέει κάτι πιο ανθρώπινο: Δεν χρειάζεται τελειότητα. Χρειάζεται κίνηση.

Αν σηκωθείς από τον καναπέ, αν περπατήσεις λίγο παραπάνω, αν επιλέξεις τις σκάλες, έχεις ήδη κερδίσει.

Και ίσως τελικά αυτός να είναι ο μόνος αριθμός που μετρά:
Το επόμενο βήμα.

Συμβουλές σας για άτομα που δυσκολεύονται να ενσωματώσουν δραστηριότητα στην ρουτίνα τους;

1. Βρείτε μια δραστηριότητα ή δραστηριότητες που σας αρέσουν και είναι πιθανό να συνεχίσετε να κάνετε. Το περπάτημα είναι η πιο δημοφιλής μορφή άσκησης, επομένως η προσπάθεια να ενσωματώσετε περισσότερο περπάτημα στην καθημερινή σας ρουτίνα είναι μια καλή αρχή. Αν και οι υψηλότερες εντάσεις άσκησης είναι πιο ωφέλιμες, οι περισσότεροι άνθρωποι δεν θα απολαύσουν αυτά τα είδη άσκησης. Αν δεν σας αρέσει, μην το κάνετε, καθώς είναι πιθανό να μην συνεχίσετε να το κάνετε.
2. Ξεκινήστε αργά και αυξήστε σταδιακά. Σε επίπεδο πληθυσμού, τα μεγαλύτερα οφέλη για την υγεία παρατηρούνται όταν οι άνθρωποι μεταβαίνουν από το να μην κάνουν τίποτα στο να κάνουν κάτι. Τα οφέλη συνεχίζουν να αυξάνονται, αν και με βραδύτερο ρυθμό, καθώς οι άνθρωποι προχωρούν προς την τήρηση των κατευθυντήριων γραμμών για τη σωματική δραστηριότητα, όπου τα οφέλη αρχίζουν στη συνέχεια να σταθεροποιούνται.
3. Βρείτε έναν φίλο. Το να έχετε έναν «φίλο άσκησης» μπορεί να αυξήσει την απόλαυση και να σας βοηθήσει να παραμένετε και οι δύο παρακινημένοι να κάνετε την άσκηση.
4. Μην θέτετε στόχους με βάση την απώλεια βάρους. Θέστε βραχυπρόθεσμους και μακροπρόθεσμους στόχους που επικεντρώνονται σε συμπεριφορές και όχι σε σωματικά χαρακτηριστικά, όπως το βάρος σας. Θα μπορούσατε να θέσετε ως στόχο να ολοκληρώσετε 3 10λεπτους περιπάτους αυτήν την εβδομάδα με μακροπρόθεσμο στόχο να κάνετε έναν περίπατο 60 λεπτών με πολλές ανηφόρες σε 3 μήνες.

Νατάσα Μαστοράκου

Ο οίκος Sotheby’s ανακοίνωσε ότι το έργο του 1965 με τίτλο English Garden, το οποίο ολοκληρώθηκε στο Boulder του Κολοράντο, υπήρξε καθοριστικό για την πορεία του Hockney, κατέχοντας παράλληλα σημαντική θέση στη γενικότερη ιστορία της τέχνης.

«Πρόκειται για ένα έργο-σταθμό», δήλωσε ο διευθυντής σύγχρονης τέχνης του Sotheby’s στο Λονδίνο, Tom Edisson. «Θέτει ουσιαστικά τα θεμέλια για όλα όσα ακολούθησαν».

Ο πίνακας εκτίθεται στις κεντρικές αίθουσες του οίκου στο Λονδίνο ενόψει της πώλησής του στις 4 Μαρτίου, με εκτιμώμενη τιμή που κυμαίνεται μεταξύ 2,5 και 3,5 εκατομμυρίων λιρών.

Ο Hockney είχε μόλις ολοκληρώσει τις σπουδές του όταν μετακόμισε στις Ηνωμένες Πολιτείες και το καλοκαίρι του 1965 προσκλήθηκε να διδάξει στο πανεπιστήμιο του Boulder, στο Κολοράντο.

Κατά τη διάρκεια της παραμονής του εκεί συνδέθηκε ερωτικά με έναν 19χρονο φοιτητή, τον Dale Chisman, και, παρότι απόλαυσε τις έξι εβδομάδες που πέρασε στο Boulder, του παραχωρήθηκε ένα εργαστήριο χωρίς παράθυρα.

«Βρίσκομαι εδώ, περιτριγυρισμένος από αυτά τα υπέροχα Βραχώδη Όρη», είχε πει στον βιογράφο του. «Μπαίνω στο στούντιο – ούτε ένα παράθυρο! Κι εγώ το μόνο που χρειάζομαι είναι δυο μικρά παραθυράκια».

Αναζητώντας έμπνευση, ανακάλυψε μια φωτογραφία στη αμερικανική Vogue του Horst P. Horst, που απεικόνιζε έναν επιμελώς διαμορφωμένο κήπο με τοπιάρι στο Haseley Court, κατοικία της σχεδιάστριας και αισθητικού διαμορφώτριας Nancy Lancaster.

Όπως ανέφερε ο Edisson, «νιώθεις ένα τσίμπημα νοσταλγίας, ίσως και λίγη νοσταλγία για την πατρίδα, κοιτάζοντας πίσω στα πράσινα και γαλήνια τοπία της Αγγλίας… Πιστεύω ότι αυτό τον ώθησε να ζωγραφίσει την πατρίδα του».

Το έργο παγιώνει ότι έχουμε αγαπήσει σε αυτόν

Το English Garden αποτελεί το πρώτο πλήρως ολοκληρωμένο αγγλικό τοπίο του Hockney και δημιουργήθηκε σε μια περίοδο κατά την οποία η αφηρημένη τέχνη, και όχι η παραστατική, κυριαρχούσε.

Σύμφωνα με τον Edisson, το έργο είναι ιδιαίτερα συναρπαστικό «διότι παγιώνει πολλά από όσα γνωρίζουμε για την καλλιτεχνική πρακτική του Hockney και για όσα έχουμε αγαπήσει σε αυτόν ως δημιουργό… Ήταν μια πραγματική καμπή».

Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.

Η δημοσίευση κοινοποιήθηκε από το χρήστη David Hockney and more (@davidhockneyandmore)

Πέρα από τους διάσημους πίνακές του με τις πισίνες της Καλιφόρνιας, τα πιο πρόσφατα έργα του, που απεικονίζουν το τοπίο του East Yorkshire, συγκαταλέγονται στα πιο αναγνωρίσιμα και αγαπητά της καριέρας του, σημείωσε ο Edisson, προσθέτοντας ότι η άμεση σύνδεση με αυτά μπορεί να εντοπιστεί ήδη στο English Garden.

Ο πίνακας εκτέθηκε το 1965 στην Kasmin Gallery στο Λονδίνο, τη χρονιά που δημιουργήθηκε, και παρουσιάστηκε για τελευταία φορά σε δημόσια γκαλερί το 1970, σε έκθεση στη Whitechapel Gallery. Έκτοτε παρέμεινε σε ιδιωτική συλλογή, ενώ εμφανίστηκε σε δημοπρασία το 1997.

Ο Hockney, σήμερα 88 ετών, παραμένει δραστήριος, με νέα έκθεση έργων του που πρόκειται να ανοίξει στη Serpentine Gallery στο Λονδίνο τον Μάρτιο.

Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.

Η δημοσίευση κοινοποιήθηκε από το χρήστη David Hockney and more (@davidhockneyandmore)

Η έκθεση αυτή ακολουθεί τη μεγαλύτερη αναδρομική παρουσίαση έργων του μέχρι σήμερα, όταν περισσότερα από 400 έργα του εκτέθηκαν στο Fondation Louis Vuitton στο Παρίσι, όπου – όπως ανέφερε ο Edisson – οι επισκέπτες είχαν την ευκαιρία να διαπιστώσουν το εύρος των φιλοδοξιών του καλλιτέχνη και την «εξαιρετική» δημιουργική του ορμή.

«Προκαλεί συνεχώς τον εαυτό του. Παραμένει στην πρωτοπορία της σύγχρονης τέχνης και αυτός ο πίνακας (English Garden) είναι, για μένα, η ρίζα όλων όσων ακολούθησαν», κατέληξε.

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ

Ρούλα Μαντή

Η βρετανική μονάδα ενισχύει συνεχώς τη χρήση της τεχνολογίας με στόχο να φέρει τις δυνατότητες εκτύπωσης όσο το δυνατόν πιο κοντά στο μέτωπο. Οι εμπειρίες από τον πόλεμο στην Ουκρανία ώθησαν τους Βρετανούς να εφαρμόσουν την παραγωγή εξαρτημάτων drones ακριβώς εκεί που τα χρειάζονται περισσότερο.

Ο αντισυνταγματάρχης Μπεν Ίρβιν-Κλαρκ, διοικητής του πρώτου τάγματος των Irish Guards, δήλωσε στο Business Insider ότι η απόφαση για εσωτερική παραγωγή drones και εξαρτημάτων είναι «σίγουρα ένα μάθημα που πήραμε από την Ουκρανία». Από τη στιγμή που το τάγμα συνεργάζεται εκπαιδευτικά με τις ουκρανικές δυνάμεις, έχει ενισχύσει σημαντικά την προετοιμασία του για πολέμους με drones, με την 3D εκτύπωση να διαδραματίζει κεντρικό ρόλο.

Ο πόλεμος στην Ουκρανία ανέδειξε την ανάγκη ταχείας προσαρμογής των στρατών, πειραματισμού και αντικατάστασης κατεστραμμένου εξοπλισμού – συχνά γρηγορότερα απ’ ό,τι επιτρέπουν οι παραδοσιακές εφοδιαστικές αλυσίδες. Ο Ίρβιν-Κλαρκ τόνισε ότι μέσω της επαφής με τους Ουκρανούς διαπίστωσαν τη σημασία των μικρών drones. Μέχρι σήμερα, 78 από τους περίπου 300 στρατιώτες του τάγματος έχουν εκπαιδευτεί ως χειριστές ή εκπαιδευτές drones.

Το ταχύτατο πρόγραμμα εκπαίδευσης συνοδεύτηκε από την ανάγκη για άμεσες επισκευές. Αντί να περιμένουν βιομηχανικές παραδόσεις ή χρονοβόρες διαδικασίες προμήθειας, επέλεξαν να επισκευάζουν και να τροποποιούν τα drones εσωτερικά – πιο γρήγορα και οικονομικά.

Η 3D εκτύπωση μπορεί να μειώσει τον χρόνο προμήθειας από εβδομάδες σε λίγες ώρες. Αυτή η ταχύτητα είναι κρίσιμη τόσο για την εκπαίδευση όσο και για τις επιχειρήσεις στο πεδίο της μάχης, όπου οι ανάγκες μεταβάλλονται μέσα σε ημέρες και απαιτούν άμεσες λύσεις.

Το νέο Drone Hub των Irish Guards

Ο εκτυπωτής της μονάδας παράγει μεταξύ άλλων κεφαλές εκρηκτικών και αντίγραφα ρωσικού εξοπλισμού που δύσκολα θα αποκτούσαν μέσω συμβατικών καναλιών. Αυτές οι δραστηριότητες πραγματοποιούνται στο νέο «Drone Hub» του τάγματος – την πρώτη τέτοια δομή στον βρετανικό στρατό, όπου οι στρατιώτες επισκευάζουν drones και εκπαιδεύονται σε πολεμικές τακτικές με αυτά.

Οι προσπάθειες διευρύνονται: Τον περασμένο μήνα, το τάγμα εκτύπωσε για πρώτη φορά ολόκληρο σκελετό drone – ένα κέλυφος που μπορεί να εξοπλιστεί με μπαταρίες, αισθητήρες και κινητήρες. Αυτό προσφέρει μια οικονομική και γρήγορη λύση για τη συναρμολόγηση νέων drones, με στόχο να καταστεί σύντομα καθημερινή πρακτική.

Ο Ίρβιν-Κλαρκ ανέφερε ότι το μακροπρόθεσμο σχέδιο προβλέπει σημαντική επέκταση της χρήσης 3D εκτύπωσης. Προς το παρόν, η έμφαση δίνεται στην αναπαραγωγή υπαρχουσών τεχνολογιών – κάτι που χαρακτήρισε «στα πρώτα του βήματα». Τελικός στόχος είναι οι στρατιώτες να σχεδιάζουν καινοτομίες και να τις υλοποιούν άμεσα μέσω εκτύπωσης.

Έφερε ως παράδειγμα τις ουκρανικές πρακτικές, όπως η τροποποίηση εμπορικών drones ώστε να μπορούν να ρίχνουν πυρομαχικά με κατάλληλες βάσεις που έχουν εκτυπωθεί σε 3D εκτυπωτές. Αυτού του τύπου η «καινοτομία από τη βάση» αποτελεί πρότυπο για τους Βρετανούς.

Επιπλέον, επιδιώκεται η δημιουργία κινητών μονάδων εκτύπωσης ενσωματωμένων σε οχήματα ώστε τα εξαρτήματα να παράγονται κοντά στη γραμμή του μετώπου σε λίγες ώρες αντί για μέρες – μια δυνατότητα που αποδείχθηκε καθοριστική στην Ουκρανία.

Η ουκρανική εμπειρία με τον 3D εκτυπωτή στο πεδίο μάχης

Οι ουκρανικές ένοπλες δυνάμεις αξιοποιούν ήδη τον 3D εκτυπωτή για την κατασκευή σκελετών και εξαρτημάτων drones κοντά στη γραμμή του πυρός. Έτσι μπορούν να συναρμολογούν νέα drones ή να επισκευάζουν κατεστραμμένα μέσα σε λίγες ώρες αντί να περιμένουν ημέρες για ανταλλακτικά.

Στρατιώτες αλλά και εθελοντικές ομάδες έχουν επίσης τυπώσει περιβλήματα βομβών που στη συνέχεια γεμίζονται με εκρηκτικά – μια λύση ανάγκης σε περιπτώσεις έλλειψης πυρομαχικών όταν υπάρχουν διαθέσιμες πρώτες ύλες. Σύμφωνα με μία τέτοια ομάδα, κάθε περίβλημα κοστίζει λιγότερο από τέσσερα δολάρια, καθιστώντας τα ιδανικά ως φθηνή λύση μιας χρήσης.

Επιπλέον, ουκρανικές εταιρείες παράγουν με 3D εκτύπωση καρούλια για οπτικές ίνες που χρησιμοποιούνται σε τηλεκατευθυνόμενα drones. Αν και δεν είναι σαφές πόσο διαδεδομένη είναι συνολικά η χρήση της τεχνολογίας στις ουκρανικές δυνάμεις, έχει εξελιχθεί σε βασικό πλεονέκτημα σε έναν πόλεμο όπου το κόστος, η ταχύτητα και η προσαρμοστικότητα είναι εξίσου σημαντικά με την τεχνική υπεροχή.

Η ουκρανική στρατιωτική δύναμη είναι σαφώς μικρότερη από τη ρωσική και επωφελείται δυσανάλογα από τον φθηνό και γρήγορο εξοπλισμό που παρέχει η 3D εκτύπωση.

Η επιρροή στις συμμαχικές δυνάμεις

Οι Irish Guards, μέσω της συμμετοχής τους στην Επιχείρηση Interflex, απέκτησαν πολλές από αυτές τις γνώσεις – μια πολυεθνική αποστολή υπό βρετανική ηγεσία που έχει εκπαιδεύσει πάνω από 62.000 Ουκρανούς στρατιώτες. Αν κι αρχικός στόχος ήταν η μετάδοση δυτικής και ΝΑΤΟϊκής τακτικής στους Ουκρανούς, οι Βρετανοί προσαρμόζουν πλέον το δικό τους εκπαιδευτικό πρόγραμμα βάσει των ουκρανικών εμπειριών μάχης.

Σε αυτό εντάσσονται πρακτικές όπως η αναβίωση της εκπαίδευσης στα χαρακώματα, η αναθεώρηση υποθέσεων για το πώς θα διεξαχθούν οι μελλοντικοί χερσαίοι πόλεμοι και η χρήση αντιαεροπορικών διχτυών στις ασκήσεις.

Ο πόλεμος στην Ουκρανία διαφέρει θεμελιωδώς από τις συγκρούσεις που είχαν βιώσει οι δυτικοί στρατοί τις τελευταίες δεκαετίες: πρόκειται για μια μαζική σύγκρουση φθοράς μεταξύ ισοδύναμων αντιπάλων, ενώ οι πρόσφατες επιχειρήσεις ΗΠΑ-Ηνωμένου Βασιλείου αφορούσαν κυρίως αντεξεγερσιακές αποστολές.

ΝΑΤΟϊκές χώρες ανταποκρίνονται αυξάνοντας τις αμυντικές δαπάνες κι επενδύοντας σε δυνατότητες όπως τα drones και άλλα οικονομικά συστήματα που αποδείχθηκαν κομβικά στον τρέχοντα πόλεμο.

Drones: Το μέλλον στον σύγχρονο πόλεμο

Drones και παρόμοιες χαμηλού κόστους λύσεις μπορεί να έχουν μικρότερο ρόλο σε δυτικούς στρατούς με μεγαλύτερα οπλοστάσια ή προηγμένες αεροπορίες. Όμως ακριβώς αυτή η έλλειψη ανάγκασε την Ουκρανία να επενδύσει μαζικά στα drones – μια πρακτική που αναμένεται να επηρεάσει το μέλλον των ενόπλων δυνάμεων παγκοσμίως.

ΗΠΑ, Ηνωμένο Βασίλειο κι άλλοι σύμμαχοι εργάζονται ήδη πάνω σε βέλτιστες πρακτικές χρήσης αυτής της τεχνολογίας στον πόλεμο. Ο Ίρβιν-Κλαρκ δήλωσε πρόσφατα σε εκπαιδευτική επίδειξη: «Είναι πραγματικά εμπνευστικό να συνεργάζεσαι με τους Ουκρανούς και να τους εκπαιδεύεις — δεν περίμενα πριν λίγο περισσότερο από έναν χρόνο όταν ξεκινήσαμε στην Interflex πόσα θα μαθαίναμε».

Πηγή: https://www.businessinsider.de/

Σύμφωνα με τα Ηνωμένα Έθνη, περίπου τα δύο τρίτα του παγκόσμιου πληθυσμού ζουν πλέον σε περιοχές όπου ο συνολικός δείκτης γονιμότητας—δηλαδή ο αριθμός των γεννήσεων ανά γυναίκα—βρίσκεται κάτω από το όριο του 2,1 που απαιτείται για τη φυσική αναπλήρωση του πληθυσμού.

Αυτή η τάση προκαλεί ανησυχία στους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής σχετικά με τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των οικονομιών τους.

Γεννήσεις και γονιμότητα στη Νότια Κορέα

Η δημογραφική μεταβολή είναι ακόμη πιο έντονη στην Ανατολική Ασία, καθώς το κόστος ζωής αυξάνεται και οι στάσεις απέναντι στον γάμο και την οικογένεια αλλάζουν στις νεότερες γενιές. Η Νότια Κορέα καταγράφει έναν από τους χαμηλότερους δείκτες γονιμότητας παγκοσμίως, δεύτερη μόλις μετά την Ταϊβάν, η οποία πρόσφατα την ξεπέρασε. Μαζί με την Ιαπωνία, αυτές οι χώρες χαρακτηρίζονται ως «υπερήλικες κοινωνίες», όπου τουλάχιστον το 20% του πληθυσμού είναι άνω των 65 ετών. Η Κίνα αναμένεται να ενταχθεί σε αυτήν την κατηγορία την επόμενη δεκαετία.

Η Νότια Κορέα κατέγραψε πέρυσι 254.000 γεννήσεις, τη μεγαλύτερη ετήσια αύξηση από το 2010, σύμφωνα με προκαταρκτικά στοιχεία της εθνικής στατιστικής υπηρεσίας.

Ο δείκτης γονιμότητας—δηλαδή ο αριθμός παιδιών που αναμένεται να αποκτήσει μια γυναίκα στη διάρκεια της ζωής της—ανήλθε στο 0,80, αυξημένος από 0,75 το προηγούμενο έτος και 0,72 το 2023. Η άνοδος οφείλεται κυρίως στις γυναίκες ηλικίας 30 έως 34 ετών, με μέση ηλικία μητρότητας τα 33,2 χρόνια.

Σε αυτήν την ηλικιακή ομάδα καταγράφηκαν 73,2 γεννήσεις ανά 1.000 γυναίκες, έναντι μόλις 21,3 στις γυναίκες στα τέλη της δεκαετίας των είκοσι. Η συγκεκριμένη γενιά αποκαλείται συχνά στην Κορέα «echo boomers», δηλαδή τα παιδιά της παλαιότερης γενιάς baby boomers της χώρας.

Αποτελεσματικότητα μέτρων και δημογραφικές προκλήσεις

Αναλυτές επισημαίνουν ότι δεν είναι σαφές σε ποιο βαθμό η αύξηση οφείλεται στις εκτεταμένες κρατικές δαπάνες για ενίσχυση της γονιμότητας—όπως επιδόματα παιδιού, επιδοτήσεις φύλαξης και ευνοϊκά στεγαστικά δάνεια—που επίσης συνέβαλαν στην άνοδο.

Παρά τη θετική μεταβολή, η χώρα κατέγραψε πέρυσι 363.400 θανάτους, δηλαδή 108.900 περισσότερους από τις γεννήσεις.

Δηλώσεις ειδικών και προοπτικές

Η Kang Hyun-young, αρμόδια για την πολιτική γεννητικότητας στο υπουργείο, δήλωσε στην εφημερίδα Aju Press: «Η αύξηση των γάμων τα τελευταία τρία χρόνια αποτελεί θεμέλιο. Ωστόσο, η συνέχιση της τάσης εξαρτάται από τη δημογραφική δομή και τις διαρκείς κοινωνικές αλλαγές.»

Ο καθηγητής Jung Jae-hoon, του Τμήματος Κοινωνικής Πρόνοιας του Πανεπιστημίου Γυναικών Σεούλ, είχε δηλώσει στο Newsweek: «Οι ενισχυμένες πολιτικές υπέρ της γονιμότητας έχουν επηρεάσει εκείνους που δίσταζαν να παντρευτούν ή να αποκτήσουν παιδιά να προχωρήσουν σε αυτές τις αποφάσεις.»

Προσθέτει ότι η βασική αιτία του χαμηλού δείκτη γονιμότητας στην Κορέα είναι το μεγάλο ποσοστό ατόμων που δεν σκέφτονται καν το ενδεχόμενο παιδιών. Μόνιμη ανατροπή του φαινομένου θα επέλθει μόνο όταν αυτοί οι άνθρωποι αποκτήσουν ελπίδα και όραμα για μια ζωή που περιλαμβάνει οικογένεια.

Το μέλλον της δημογραφικής ανάκαμψης

Μένει να φανεί πόσο θα διατηρηθεί η μικρή αυτή αύξηση των γεννήσεων στη Νότια Κορέα, καθώς και αν οι επόμενες, αριθμητικά μικρότερες γενιές θα δείξουν μεγαλύτερο ενδιαφέρον για την οικογενειακή ζωή.

*Ο όρος «echo boomers» αναφέρεται στη γενιά που γεννήθηκε κυρίως από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως τα μέσα/τέλη της δεκαετίας του 1990 — δηλαδή στη λεγόμενη Millennials (Γενιά των Millennials).

Γιατί λέγονται έτσι;

Ονομάστηκαν echo boomers («ηχώ των baby boomers») επειδή:

Η γέννησή τους προκάλεσε μια νέα «έκρηξη γεννήσεων», σαν ηχώ (echo) του μεταπολεμικού baby boom.

*Είναι τα παιδιά των Baby Boomers.

Πηγή: newsweek.com

Σχεδόν παντού αλλού, όμως, η πλειονότητα εμφανίζεται αδιάφορη, απαισιόδοξη — ακόμη και βαθιά δυστοπική.

Το πολιτικό κλίμα μεταβάλλεται τόσο γρήγορα εις βάρος της ΤΝ, ώστε ακόμη και Δημοκρατικοί κυβερνήτες που την είχαν υποστηρίξει υποχωρούν πλέον ταχέως.

Η μεγάλη εικόνα

Η κατάσταση είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα επιδεινωθεί. Κάθε μεγάλη εταιρεία ΤΝ επιδίδεται σε αγώνα δρόμου για την παρουσίαση ολοένα και πιο «ανθρώπινων» μοντέλων, διαφημίζοντας τις εντυπωσιακές τους δυνατότητες. Όμως κάθε νέα πρόοδος ή μεγαλεπήβολος ισχυρισμός προκαλεί αντίστοιχη αντίδραση από τους ψηφοφόρους: εντείνει την ανησυχία.

Οι εταιρείες επενδύουν σημαντικά ποσά στην πολιτική σκηνή, κυρίως για να αποτρέψουν ρυθμιστικά μέτρα που θεωρούν ότι θα επιβραδύνουν την ανάπτυξη της ΤΝ — όχι για να βελτιώσουν τη δημόσια εικόνα της. Έτσι, η εικόνα της τεχνητής νοημοσύνης διαμορφώνεται κυρίως από τους επικριτές της ή μέσα σε ένα κλίμα αβεβαιότητας.

Σε συνομιλίες με κυβερνήτες πολιτειών — από «κόκκινες» και «μπλε» πολιτείες — αναδείχθηκε ότι οι ψηφοφόροι όχι μόνο φοβούνται τον αντίκτυπο της AI σε παιδιά και θέσεις εργασίας, αλλά τη βρίσκουν και «ανατριχιαστική».

Οι αριθμοί της ανησυχίας

Οι δημοσκοπήσεις επιβεβαιώνουν τη μεταστροφή:

• Το 58% των Αμερικανών δηλώνει ότι δεν εμπιστεύεται ιδιαίτερα ή καθόλου την ΤΝ.
• Το 63% πιστεύει ότι η ΤΝ θα μειώσει τις θέσεις εργασίας στις ΗΠΑ.
• Το 77% εκφράζει ανησυχία ότι η ΤΝ μπορεί να αποτελέσει απειλή για την ανθρωπότητα.
• Το 79% δεν εμπιστεύεται τις εταιρείες ότι θα χρησιμοποιήσουν την ΤΝ υπεύθυνα.

Μετά τις εμπειρίες από τις επιπτώσεις των social media σε παιδιά και κοινωνία, πολλοί θεωρούν ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα είναι ακόμη χειρότερη.

Οι Τέσσερις Μεγάλες Απειλές

1. Τα παιδιά

Τίποτε δεν ενώνει τους ψηφοφόρους όσο ο φόβος για την επίδραση της ΤΝ στα παιδιά. Πρόκειται για το πιο ισχυρό πολιτικά στοιχείο της αντίδρασης.

Μεταξύ γυναικών άνω των 50 ετών — ομάδας με υψηλή εκλογική συμμετοχή — το 90% εκφράζει ανησυχία για την έλλειψη εθνικών προτύπων προστασίας των παιδιών από την ΤΝ.

2. Οι θέσεις εργασίας

Ο φόβος εκτοπισμού από την αγορά εργασίας είναι βαθύς και εντείνει τις κοινωνικές ανισότητες.

• Μόλις το 7% πιστεύει ότι η ΤΝ θα αυξήσει τις θέσεις εργασίας.
• Τρεις στους πέντε εργαζόμενους στις ΗΠΑ δεν χρησιμοποιούν σήμερα ΤΝ στην εργασία τους.

Όσο περισσότερο προβάλλονται παραδείγματα «υπεραποδοτικών» εργαζομένων που δεκαπλασιάζουν την παραγωγικότητά τους μέσω ΤΝ, τόσο ενισχύεται ο φόβος των υπολοίπων.

3. Ο «ανατριχιαστικός» παράγοντας

Πέρα από την απασχόληση και τα παιδιά, υπάρχει μια βαθύτερη, σχεδόν υπαρξιακή ανησυχία. Η ΤΝ συνδέεται με επιτήρηση, παραπληροφόρηση, απώλεια ελέγχου, ακόμη και με τον κίνδυνο πολέμων που θα διεξάγονται με αλγοριθμικές αποφάσεις.

4. Ενέργεια και γη

Η αντίδραση δεν αφορά πλέον μόνο λογισμικό και οθόνες. Τα κέντρα δεδομένων — τεράστιες εγκαταστάσεις με υψηλή κατανάλωση ενέργειας — αυξάνουν τις τιμές ρεύματος και προκαλούν τοπικές αντιδράσεις.

Από το 2023, έργα κέντρων δεδομένων ύψους 162 δισ. δολαρίων έχουν παγώσει ή καθυστερήσει. Μόνο το δεύτερο τρίμηνο του 2025, έργα 98 δισ. δολαρίων ανεστάλησαν ή μπλοκαρίστηκαν.

Συμπέρασμα

Η πλειονότητα των ψηφοφόρων επιθυμεί αργούς ρυθμούς ανάπτυξης της ΤΝ, δεν εμπιστεύεται τις επιχειρήσεις και φοβάται ότι η τεχνολογία μπορεί να διαβρώσει τη δημιουργική σκέψη ή ακόμη και να απειλήσει την ανθρωπότητα. Το ζήτημα δεν είναι απλώς τεχνολογικό ή ρυθμιστικό. Είναι πολιτικό — και εν δυνάμει εκρηκτικό.

Πηγή: axios.com

Νατάσα Μαστοράκου

Οι παρεμβάσεις αυτές αφορούν, μεταξύ άλλων, τη βελτίωση των εγκαταστάσεων που εξυπηρετούν το κοινό και τις πολιτιστικές εκδηλώσεις, όπως καμαρίνια, χώρους υγιεινής, εκδοτήριο και αναψυκτήριο, αλλά και τον εκσυγχρονισμό των δικτύων ύδρευσης και αποχέτευσης, καθώς και την ακουστική αναβάθμιση του χώρου.

Οι εργασίες δομικής αποκατάστασης περιλαμβάνουν την απομάκρυνση ακατάλληλων νεότερων υλικών, τη στερέωση και αποκατάσταση φθαρμένων λίθων, τη συμπλήρωση κενών και τη διόρθωση παραμορφώσεων.

Παράλληλα, προβλέπεται η αναστήλωση σημαντικών τμημάτων του μνημείου, όπως τοίχων, του θόλου, του κλιμακοστασίου, καθώς και η αποκατάσταση του νότιου τοίχου της σκηνής και η ανακατασκευή του λογείου και του περιμετρικού τοίχου του.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται επίσης στον έλεγχο της αντοχής παλαιότερων επεμβάσεων, καθώς και στην ανάδειξη σημαντικών αρχιτεκτονικών στοιχείων, όπως το σκηνικό οικοδόμημα και τα ψηφιδωτά δάπεδα, τα οποία μέχρι σήμερα δεν είναι ορατά.

Ταυτόχρονα, εξετάζονται παράγοντες που επηρεάζουν τη μακροχρόνια προστασία του μνημείου, όπως η επίδραση των ηχητικών φορτίων από τις εκδηλώσεις, η διαχείριση των ομβρίων υδάτων και η ενίσχυση των συστημάτων πυροπροστασίας και αποχέτευσης. Στόχος των παρεμβάσεων είναι όχι μόνο η διατήρηση της αρχιτεκτονικής ταυτότητας του Ηρωδείου, αλλά και η διασφάλιση της λειτουργικότητάς του, ώστε να συνεχίσει να αποτελεί έναν σημαντικό χώρο πολιτισμού για το μέλλον.

Οι επεμβάσεις αφορούν:

1. Στη Σκηνική Αίθουσα, όπου προβλέπεται η αποκατάσταση του περιγράμματός της σε ύψος ικανό να αναδείξει την τρίτη διάστασή της, αλλά και να εξυπηρετήσει την εγκατάσταση των περιοδικών κατασκευών για τη λειτουργία των παραστάσεων.

2. Στο Προσκήνιο, προκειμένου ο χώρος να καταστεί ασφαλής και επισκέψιμος, και η μορφή του να είναι σαφής, ευανάγνωστη και διδακτική.

3. Στα τόξα των παρόδων.

4. Στον κεντρικό μετωπικό τοίχο, όπου προτείνονται συμπληρώσεις για την προστασία του τοίχου, καθώς και την ενοποίηση και αποκατάσταση των αποσπασματικά σωζόμενων στοιχείων της όψης.

5. Στον ανατολικό και στον δυτικό μετωπικό τοίχο.

6. Στο ανατολικό κλιμακοστάσιο, όπου οι αναστηλωτικές επεμβάσεις έχουν στόχο την αποκατάσταση της κίνησης από το Ηρώδειο και τη Στοά του Ευμένους, προς την ανιούσα οδό, προς τον Περίπατο.

7. Στον κάμπυλο τοίχο για την αποκατάσταση του αρχικού περιγράμματος και εν γένει της γεωμετρίας του μνημείου, αναδεικνύοντας αυθεντικά στοιχεία της αρχιτεκτονικής και της οικοδομικής του διάρθρωσης, που συμβάλλουν στην αναβίωση της κίνησης κατά μήκος του Περιπάτου και εξυπηρετούν τη λειτουργία των εκδηλώσεων.

8. Στο κοίλο, όπου θα συνεχιστεί η συντήρηση των αυθεντικών μαρμάρινων μελών και οι συμπληρώσεις εδωλίων, καθώς αυτά καταπονούνται από τη χρήση του κοινού στη διάρκεια των παραστάσεων.

9. Η αποκατάσταση του Περιπάτου έχει ως στόχο να απαλλάξει τα δυτικώς του Ασκληπιείου αρχαιολογικά κατάλοιπα από τη βλαπτική διέλευση της κυκλοφορίας των επισκεπτών.

10. Η αναστήλωση του ανατολικού κλιμακοστασίου και της ανιούσας οδού προς τον Περίπατο επαναφέρει την αρχική λειτουργική σύνδεση του Ηρωδείου με τη Στοά του Ευμένους.

Οι αρχιτεκτονικές επεμβάσεις στον προαύλιο χώρο και στην περιοχή του άλσους γύρω από το Ωδείο, έχουν στόχο την απελευθέρωση της πλατείας από υποστηρικτικές χρήσεις και τη βελτίωση της λειτουργικότητας και αισθητικής της. Περιλαμβάνει την επέκταση του προαυλίου με δημιουργία υπερυψωμένου πλατώματος και υποκείμενου στεγασμένου χώρου για αναψυκτήριο, εκδοτήρια και χώρους ηλεκτρομηχανολογικών εγκαταστάσεων. Επίσης, προβλέπονται ανακατασκευές χώρων υγιεινής στο δυτικό άκρο, ανασχεδιασμός των παρόδων του Ηρωδείου, καθώς και δημιουργία νέων λιθοδομών και στεγασμένων χώρων, εντός του άλσους, για την υποστήριξη των εκδηλώσεων. Η μελέτη εστιάζει στη συνύπαρξη λειτουργικότητας, αισθητικής και σεβασμού προς το μνημείο και στο φυσικό περιβάλλον, με αναστρέψιμες παρεμβάσεις και διακριτική ένταξη των μηχανολογικών εγκαταστάσεων.

Οι μελέτες περιλαμβάνουν, επίσης, την εγκατάσταση ενός νέου, αυτοτελούς και ημικυκλικού φορέα φωτισμού και υποστήριξης, που αντικαθιστά τα υπάρχοντα ικριώματα, συνδυάζοντας αισθητική εναρμόνιση με το μνημείο και ορθολογική οργάνωση φωτισμού. Παράλληλα, προβλέπεται πλήρης αναβάθμιση των υποδομών ύδρευσης και σύνδεση με τα καμαρίνια και τους χώρους υγιεινής του Ηρωδείου, ενώ το εξωτερικό δίκτυο αποχέτευσης θα ανακατασκευαστεί πλήρως. Η ακουστική μελέτη εξετάζει κατά πόσο ο νότιος τοίχος του Ωδείου του Ηρώδου του Αττικού επηρεάζεται από τον φυσικό και ενισχυμένο ήχο των εκδηλώσεων. Λόγω έλλειψης καθιερωμένων μεθοδολογιών και κοινώς αποδεκτών ορίων ασφαλείας για την «ηχοστατική» συμπεριφορά του χώρου, αναπτύχθηκε και εφαρμόστηκε μια πρωτότυπη, προσαρμοσμένη ερευνητική μεθοδολογία για την αντικειμενική και αναπαραγώγιμη αξιολόγηση των επιπτώσεων.

Μενδώνη: Οι επεμβάσεις εναρμονίζονται με τις διεθνώς καταξιωμένες αρχές περί προστασίας των μνημείων

Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη δήλωσε: «Το Ωδείο Ηρώδου του Αττικού αποτελεί μείζον πολιτιστικό αγαθό για την πόλη των Αθηνών, μεγάλης ιστορικής σημασίας και με αξία υπερτοπικής εμβέλειας. Αυτά τα χαρακτηριστικά διέπουν και το πλαίσιο των μελετών, κάθε σύγχρονης επέμβασης, επί αυτού. Οι προτεινόμενες επεμβάσεις εναρμονίζονται με τις διεθνώς καταξιωμένες αρχές περί προστασίας των μνημείων, αλλά και της σύγχρονης λειτουργίας ενός μνημείου θεάματος και ακροάματος. Όπως έχουμε ήδη ανακοινώσει, οι εργασίες συντήρησης, αποκατάστασης και αναβάθμισης του Ηρωδείου θα διαρκέσουν τουλάχιστον τρία χρόνια, από την έναρξή τους, οπότε το μνημείο θα παραμένει κλειστό. Το Ηρώδειο, σήμερα, παρουσιάζει δομοστατικά προβλήματα, τα οποία είναι ανάγκη να αντιμετωπισθούν. Εμφανίζει φθορές, κυρίως στην άνω τοξοστοιχία της πρόσοψης, απώλεια μάζας και ρηγματώσεις λίθων, μικρές παραμορφώσεις, καθώς και τοπικά φαινόμενα ετοιμορροπίας. Επίσης, παρατηρείται βιοδιάβρωση, από την ανάπτυξη μικροοργανισμών σε σημεία, που δημιουργούνται κοιλότητες και λιμνάζει νερό, ανάπτυξη ριζικού συστήματος, κυρίως στους αρμούς, αλλά και αστοχία παλαιότερων επεμβάσεων. Στόχος μας είναι, με την ολοκλήρωση των έργων, το μνημείο να είναι επαρκώς θωρακισμένο έναντι της φυσικής και της ανθρωπογενούς φθοράς, βελτιωμένο ως προς την αναγνωσιμότητά του και πλήρως αναβαθμισμένο, σε επίπεδο υποστήριξης των λειτουργικών απαιτήσεων σύγχρονων πολιτιστικών εκδηλώσεων, με κορυφαίες αυτές του Φεστιβάλ Αθηνών. Παράλληλα, με τις αναστηλωτικές και αρχαιολογικές εργασίες, θα εκπονηθεί ο κανονισμός λειτουργίας του μνημείου από ομάδα επιστημόνων και καλλιτεχνών, που σύντομα θα οριστεί για τον σκοπό αυτό. Ο κανονισμός θα λάβει τη μορφή θεσμικού κειμένου, ώστε να εξασφαλίζεται η υψηλή ποιότητα των εκδηλώσεων και η μέγιστη προστασία του μνημείου».

Παρά τις απαγορεύσεις, παραμένουν ερωτήματα κατά πόσο μπορούν να αντιμετωπίσουν τα προβλήματα που προκύπτουν από τη χρήση των social media από παιδιά, ενώ παράλληλα εγείρονται ανησυχίες για την ελευθερία έκφρασης. Ειδικοί υποστηρίζουν ότι η εστίαση στον σχεδιασμό των ίδιων των πλατφορμών μπορεί να προσφέρει πιο αποτελεσματικές λύσεις για όλους τους χρήστες, συμπεριλαμβανομένων των ενηλίκων.

Η πρώτη τέτοιου είδους απαγόρευση στην Αυστραλία, που αφορά παιδιά κάτω των 16 ετών, τίθεται σε ισχύ στις 10 Δεκεμβρίου 2025, έπειτα από αυξημένες ανησυχίες σχετικά με τις επιπτώσεις των κοινωνικών δικτύων στην ψυχική υγεία και ευημερία των εφήβων.

Από τότε που ψηφίστηκε ο νόμος το 2024, κι άλλες χώρες ακολούθησαν το παράδειγμα της Αυστραλίας ή εξετάζουν αντίστοιχες πρωτοβουλίες. Η Δανία σχεδιάζει να απαγορεύσει τα social media σε χρήστες κάτω των 15, ενώ οι αρμόδιες αρχές στο Ηνωμένο Βασίλειο έχουν εκφράσει πρόθεση για αντίστοιχους περιορισμούς ηλικίας ή εναλλακτικά μέτρα όπως χρονικούς περιορισμούς στη χρήση.

Έρευνες και ανησυχίες για την ψυχική υγεία

Οι προσπάθειες αυτές αντανακλούν την αυξανόμενη ανησυχία από πολιτικούς, οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και ερευνητές σχετικά με τη σύνδεση ανάμεσα στην ευημερία των παιδιών και τη χρήση κοινωνικών δικτύων. Πολλαπλές έρευνες συσχετίζουν τη συχνή χρήση τέτοιων πλατφορμών με αυξημένα ποσοστά κατάθλιψης, άγχους, διαταραγμένη εικόνα σώματος και χαμηλή αυτοεκτίμηση στους νέους.

Επιπλέον, κάποιοι νομοθέτες αναφέρονται σε αυξανόμενα ποσοστά απελπισίας και μοναξιάς μεταξύ των παιδιών ως πρόσθετα προβλήματα που σχετίζονται με την υπερβολική χρήση των social media.

Παράλληλα, παραμένει ασαφές κατά πόσο οι απαγορεύσεις μπορούν όντως να περιορίσουν την υπερβολική χρήση κοινωνικών δικτύων από ανηλίκους. Στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης βρίσκονται επίσης ζητήματα που αφορούν το δικαίωμα των παιδιών στην ελεύθερη έκφραση, την πρόσβαση στην πληροφόρηση και την ασφάλεια στο διαδίκτυο.

Αν και συζητήθηκε ευρέως, η απαγόρευση της Αυστραλίας ήταν εξαιρετικά δημοφιλής, με μια δημοσκόπηση της YouGov να διαπιστώνει ότι το 77% των Αυστραλών υποστήριζε τον νόμο κατά τη στιγμή της ψήφισής του. Ωστόσο, δεν είναι σαφές πώς η εφαρμογή του θα μπορούσε να επηρεάσει αυτήν την υποστήριξη μέχρι να τεθεί σε ισχύ ο νόμος . Ακόμα και τότε, κυβερνητικοί αξιωματούχοι δήλωσαν ότι οι κανόνες δεν θα τεθούν σε ισχύ μονομιάς.

Καμία άλλη χώρα δεν έχει ακόμη θεσπίσει πλήρη απαγόρευση, αν και η Δανία είναι η τελευταία που πρότεινε απαγόρευση. Τον Οκτώβριο, ο πρωθυπουργός ανακοίνωσε μια πρόταση που θα ισχύει για παιδιά κάτω των 15 ετών, αλλά θα περιλαμβάνει εξαίρεση για παιδιά που έχουν γονική συναίνεση στην ηλικία των 13 ετών.

Σε παγκόσμιο επίπεδο, μια έρευνα διαπίστωσε ότι το 65% των ανθρώπων υποστηρίζει την απαγόρευση της χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης από παιδιά κάτω των 14 ετών. Αυτό περιελάμβανε την πλειοψηφία σε 29 από τις 30 χώρες που συμμετείχαν στην έρευνα, με τη Γερμανία να αποτελεί τη μόνη εξαίρεση.

Άλλες χώρες έχουν υιοθετήσει πιο στοχευμένες, λιγότερο περιοριστικές προσεγγίσεις. Η Γερμανία και η Γαλλία έχουν αυξήσει το όριο ηλικίας που απαιτείται για τη γονική συναίνεση για το άνοιγμα λογαριασμού, ενώ η Ολλανδία και η Νότια Κορέα έχουν περιορίσει τη χρήση κινητών τηλεφώνων στις τάξεις. Υπάρχουν επίσης ενισχυμένες προστασίες για τα δεδομένα των παιδιών, συμπεριλαμβανομένης της ΕΕ, η οποία απαιτεί γονική συναίνεση για την επεξεργασία προσωπικών δεδομένων κάτω των 13 ή 16 ετών, ανάλογα με το κράτος μέλος.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, χωρίς να αναληφθεί ιδιαίτερη δράση σε ομοσπονδιακό επίπεδο, οι πολιτείες έχουν επιδιώξει να αντιμετωπίσουν τη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης από παιδιά μέσω ενός συνδυασμού μηχανισμών διασφάλισης ηλικίας, πρόσθετων προστασιών απορρήτου και άμεσων απαγορεύσεων. Ο κυβερνήτης της Φλόριντα, Ρον ΝτεΣάντις, υπέγραψε πέρυσι απαγόρευση χρήσης ορισμένων πλατφορμών κοινωνικής δικτύωσης από παιδιά κάτω των 14 ετών. Ο νόμος αμφισβητήθηκε γρήγορα, αν και ένα ομοσπονδιακό εφετείο αποφάσισε πρόσφατα ότι η εφαρμογή του νόμου μπορεί να ξεκινήσει όσο η αγωγή συνεχίζεται. Άλλες πολιτείες, όπως η Γιούτα, το Τέξας , το Αρκάνσας και η Λουιζιάνα , έχουν επιχειρήσει να απαιτήσουν τη γονική συναίνεση για να έχουν ανήλικοι λογαριασμοί κοινωνικής δικτύωσης, ανεβάζοντας τον πήχη από το ομοσπονδιακό όριο των 13 ετών, αν και όλες αντιμετώπισαν νομικές προκλήσεις. Η Καλιφόρνια και η Νέα Υόρκη έχουν ακολουθήσει διαφορετική προσέγγιση, καθώς και οι δύο επιδιώκουν να ρυθμίσουν τις «εθιστικές ροές» για ανηλίκους χωρίς τη γονική συναίνεση και να ενισχύσουν τις ρυθμίσεις απορρήτου των παιδιών.

Παρά τις ποικίλες αυτές στρατηγικές, οι νομοθέτες αναφέρουν παρόμοιες ανησυχίες σχετικά με την επιδείνωση της ψυχικής υγείας των παιδιών, τον αυξανόμενο χρόνο που αφιερώνουν στο διαδίκτυο και την παρενόχληση. Αυτές αντικατοπτρίζονται σε ομοσπονδιακό επίπεδο, όπου ο γερουσιαστής Brian Schatz (Δημοκρατικός-Χαβάη) εισήγαγε τον Νόμο για τα Παιδιά εκτός Κοινωνικών Μέσων (KOSMA) για να απαγορεύσει σε παιδιά κάτω των 13 ετών να δημιουργούν ή να διατηρούν λογαριασμούς κοινωνικών μέσων, εκτός από την απαγόρευση συστάσεων περιεχομένου που βασίζονται σε προσωπικά δεδομένα για παιδιά κάτω των 17 ετών. Το νομοσχέδιο επανεισήχθη φέτος από μια δικομματική ομάδα γερουσιαστών και έχει την υποστήριξη διαφόρων οργανισμών, συμπεριλαμβανομένης της Αμερικανικής Ομοσπονδίας Εκπαιδευτικών και της Αμερικανικής Ακαδημίας Παιδοψυχιατρικής και Ψυχιατρικής Εφήβων.

Πιο πρόσφατα, μέλη του Κογκρέσου εξέφρασαν ανανεωμένο ενδιαφέρον για τη νομοθεσία σχετικά με την ασφάλεια των παιδιών στο διαδίκτυο, εξετάζοντας διάφορες προτάσεις για την προστασία των παιδιών και των δεδομένων τους στο διαδίκτυο. Ο νόμος KOSMA δεν συζητήθηκε εκτενώς κατά τη διάρκεια πρόσφατης ακρόασης στη Βουλή των Αντιπροσώπων, αν και ο νόμος για τη μείωση της εκμεταλλευτικής έκθεσης εφήβων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης (RESET) —ο οποίος θα απαγόρευε στις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης να επιτρέπουν σε παιδιά κάτω των 16 ετών να δημιουργούν ή να διατηρούν λογαριασμούς— συμπεριλήφθηκε στη λίστα των προτάσεων.

Καθώς αυτές οι προσπάθειες έχουν ενταθεί, οι εταιρείες μέσων κοινωνικής δικτύωσης έχουν ανακοινώσει νέες διατάξεις σχετικά με τους λογαριασμούς παιδιών και εφήβων. Η Meta έχει σταδιακά λανσάρει τους «Λογαριασμούς Εφήβων» με ενσωματωμένες προστασίες και γονικό έλεγχο, και τον Οκτώβριο ανακοίνωσε ότι στους εφήβους στο Instagram θα προβάλλεται μόνο περιεχόμενο PG-13, παρόμοιο με τα συστήματα αξιολόγησης που χρησιμοποιούνται ήδη στη βιομηχανία του κινηματογράφου. Αλλά λίγο αργότερα, η Ένωση Κινηματογράφου έστειλε στην εταιρεία μια επιστολή παύσης και διακοπής, υπονοώντας ότι η Meta ήταν «εξαιρετικά παραπλανητική» και εφάρμοσε την αξιολόγηση PG-13 χωρίς να λαμβάνει υπόψη τη διαδικασία πολλαπλών ενδιαφερομένων που απαιτείται για τη δημιουργία τέτοιων ετικετών.

Θα λύσουν αυτές οι απαγορεύσεις το πρόβλημα που υπάρχει;

Σε όλες τις Ηνωμένες Πολιτείες και στο εξωτερικό, οι νομοθέτες έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι οι απαγορεύσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι απαραίτητες και επείγουσες για την προστασία της ψυχικής υγείας και της διαδικτυακής ασφάλειας των παιδιών. Ωστόσο, υπάρχουν ελάχιστα στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι τέτοιες απαγορεύσεις αποτελούν αποτελεσματική λύση και υπάρχουν ολοένα και περισσότεροι λόγοι να πιστεύουμε ότι ενδέχεται να εγείρουν τόσες προκλήσεις όσες επιδιώκουν να λύσουν. Καθώς οι κυβερνήσεις εξετάζουν τα επόμενα βήματά τους, υπάρχουν αρκετές σκέψεις πέρα ​​από την ευημερία των παιδιών, ιδίως οι νομικές, τεχνικές και κοινωνικές επιπτώσεις της επιδίωξης προσεγγίσεων που βασίζονται στην ηλικία.

Καταρχάς, οι ίδιες οι εταιρείες τεχνολογίας έχουν υποστηρίξει ότι οι άμεσες απαγορεύσεις είναι δύσκολο να επιβληθούν , καθώς τα παιδιά συχνά βρίσκουν τρόπους να παρακάμπτουν τους περιορισμούς. Στην Αυστραλία, οι εταιρείες έχουν επίσης εκφράσει ανησυχία για την έλλειψη περιόδου χάριτος και τις βαριές κυρώσεις που επιβάλλονται στις πλατφόρμες και όχι στους χρήστες που παραβιάζουν τους περιορισμούς.

Ακόμα κι αν οι απαγορεύσεις μπορούσαν να εφαρμοστούν με επιτυχία, η απαγόρευση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης για τα παιδιά μπορεί να μην μειώσει ουσιαστικά τον χρόνο που περνούν μπροστά σε οθόνες. Μια μελέτη καταλήγει στο συμπέρασμα ότι ο περιορισμός της πρόσβασης σε ορισμένες πλατφόρμες δεν ενθαρρύνει απαραίτητα τα παιδιά να περνούν περισσότερο χρόνο εκτός σύνδεσης, αλλά μάλλον τα ωθεί προς άλλες δραστηριότητες, όπως η παρακολούθηση τηλεόρασης, το παιχνίδι βιντεοπαιχνιδιών ή ακόμα και η εξερεύνηση «πιο σκοτεινών γωνιών του διαδικτύου».

Πέρα από την τεχνική εφικτότητα, οι νομικές και συνταγματικές ανησυχίες θέτουν επίσης σημαντικά εμπόδια. Όπως συζητήθηκε, αρκετές απαγορεύσεις σε επίπεδο πολιτείας έχουν ήδη αντιμετωπίσει νομικές προκλήσεις με το σκεπτικό ότι περιορίζουν την ελεύθερη έκφραση, μεταξύ άλλων ανησυχιών. Στις ΗΠΑ, ομάδες πολιτικών ελευθεριών, όπως η Αμερικανική Ένωση Πολιτικών Ελευθεριών και η Public Knowledge, υποστηρίζουν ότι η KOSMA θα παραβίαζε αντισυνταγματικά τα δικαιώματα των ανηλίκων στην πρόσβαση και την κοινοποίηση πληροφοριών στο διαδίκτυο. Παρόμοιες κριτικές έχουν ασκηθεί και σε άλλες προτάσεις, όπως ο Νόμος για την Ασφάλεια στο Διαδίκτυο των Παιδιών (KOSA), για τον οποίο ορισμένοι προειδοποιούν ότι θα μπορούσε να περιορίσει την πρόσβαση σε κρίσιμους πόρους, ιδίως σε εκείνους που μπορούν να ωφελήσουν τα παιδιά που αντιμετωπίζουν ζητήματα ταυτότητας.

Στο επίκεντρο αυτής της συζήτησης βρίσκεται η προστασία του απορρήτου των δεδομένων των παιδιών στο διαδίκτυο. Πρόκειται για μια αξιοσημείωτη ανησυχία, δεδομένου ότι οι προτεινόμενες απαγορεύσεις συχνά εξαρτώνται από νέες μορφές επαλήθευσης ηλικίας , όπου οι εταιρείες απαιτούν ταυτότητα για να διασφαλίσουν ότι ο χρήστης είναι ειλικρινής σχετικά με την ηλικία του, και από τη διασφάλιση ηλικίας , όπου οι εταιρείες θα εκτιμούν την ηλικία ενός χρήστη για να αναγνωρίζουν ανήλικους χρήστες. Πολλές πολιτείες δεν έχουν διευκρινίσει πώς θα πρέπει να εκτελούνται αυτοί οι έλεγχοι, εγείροντας ερωτήματα σχετικά με το πώς οι εταιρείες θα συλλέγουν, θα αποθηκεύουν και θα προστατεύουν ευαίσθητα δεδομένα. Η πιθανή χρήση ταυτοτήτων που εκδίδονται από την κυβέρνηση ή βιομετρικών πληροφοριών εισάγει σημαντικούς κινδύνους, συμπεριλαμβανομένων παραβιάσεων δεδομένων, κακής χρήσης και αποκλεισμού όσων δεν διαθέτουν επίσημη ταυτότητα .

Είναι σημαντικό ότι οι ίδιοι οι νέοι αμφισβητούν την αποτελεσματικότητα αυτών των γενικών απαγορεύσεων. Η Έλενα Μιτρέβσκα, ένα 18χρονο μέλος του Συμβουλίου Νέων για την Ηλεκτρονική Ασφάλεια της Αυστραλίας, δήλωσε ότι αυτές οι προσπάθειες φαίνονται «πραγματικά ανειλικρινείς» για την «κατάργηση ολόκληρων διαδικτυακών χώρων για τους νέους, αντί να απλώς μιλάμε και να προσπαθούμε να διορθώσουμε αυτά τα συγκεκριμένα ζητήματα».

Οι απαγορεύσεις ενδέχεται επίσης να στερήσουν από τους εφήβους την ευκαιρία να αναπτύξουν δεξιότητες ψηφιακού γραμματισμού μέσω της σταδιακής και με καθοδήγηση πλοήγησης σε διαδικτυακά περιβάλλοντα. Οι έφηβοι χρήστες θα εξακολουθούν να εισάγονται σε αυτές τις πλατφόρμες κάποια στιγμή και η πλήρης προστασία τους από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορεί να καθυστερήσει ουσιαστικές συζητήσεις μεταξύ γονέων και παιδιών τους σχετικά με τους διαδικτυακούς κινδύνους, ενώ παράλληλα να παρεμποδίσει την ικανότητά τους να αναπτύξουν αυτές τις ικανότητες νωρίς. Επιπλέον, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης συχνά χρησιμεύουν ως ζωτικός πόρος για τους νέους ΛΟΑΤΚΙ+, παρέχοντας υποστήριξη από ομοτίμους, πρόσβαση σε πληροφορίες για την υγεία και ένα αίσθημα κοινότητας που μπορεί να απουσιάζει εκτός διαδικτύου.

Αντιμετώπιση βασικών ζητημάτων

Το υποκείμενο πρόβλημα με αυτήν την κανονιστική τάση είναι ότι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης απαγορεύουν την πρόσβαση σε συγκεκριμένους χρήστες αντί για τη συμπεριφορά των πλατφορμών. Η κεντρική ανησυχία των υπευθύνων χάραξης πολιτικής είναι η έκθεση των παιδιών σε επιβλαβές περιεχόμενο και οι επιπτώσεις των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στην ψυχική υγεία, αλλά αυτές οι βλάβες δεν περιορίζονται στους ανήλικους χρήστες. Τα εθιστικά χαρακτηριστικά σχεδιασμού, το επικίνδυνο περιεχόμενο και οι αρνητικές ψυχολογικές επιπτώσεις επηρεάζουν τους χρήστες σε όλες τις ηλικιακές ομάδες, υποδεικνύοντας την ανάγκη για λύσεις που αντιμετωπίζουν αυτά τα ζητήματα συστηματικά, και όχι μόνο μέσω περιορισμών που βασίζονται στην ηλικία. Αυτό δεν σημαίνει ότι η ιδιαίτερη προσοχή στους ανηλίκους δεν είναι σημαντική, αλλά είναι κρίσιμο να κατανοήσουμε εάν η λύση θα λύσει το ευρύτερο πρόβλημα.

Η Αυστραλή επίτροπος ηλεκτρονικής ασφάλειας, Τζούλι Ίνμαν Γκραντ, δήλωσε ότι οι ρυθμιστικές αρχές «γνωρίζουν ότι η καθυστέρηση της πρόσβασης των παιδιών σε λογαριασμούς κοινωνικής δικτύωσης δεν θα λύσει τα πάντα, αλλά θα προκαλέσει κάποιες τριβές σε ένα σύστημα που προηγουμένως δεν είχε καμία». Ωστόσο, για την αποτελεσματική αντιμετώπιση των ζητημάτων που οδηγούν στην αυξανόμενη δημοτικότητα των απαγορεύσεων των μέσων κοινωνικής δικτύωσης σε όλο τον κόσμο, η συνεργασία με εταιρείες τεχνολογίας για τη μεταρρύθμιση και τον επανασχεδιασμό των ίδιων των πλατφορμών είναι το επιτακτικό επόμενο βήμα. Επιπλέον, η επιδίωξη ενός πλαισίου αυτορρύθμισης μπορεί να αντιμετωπίσει την ασφάλεια των παιδιών στο διαδίκτυο, διατηρώντας παράλληλα τους στόχους σε ολόκληρο τον κλάδο. Η προσπάθεια της Meta να διεκδικήσει αξιολογήσεις και οι νέοι «Λογαριασμοί Εφήβων» υποδηλώνουν μια τάση του κλάδου προς την αυτορρύθμιση, αν και μπορεί να έρχεται λίγο αργά στην ευρύτερη συζήτηση για την ασφάλεια των παιδιών.

Εάν οι κυβερνήσεις στοχεύουν στην οικοδόμηση ενός ασφαλέστερου ψηφιακού περιβάλλοντος, η πιο αποτελεσματική οδός είναι να θεωρούν τις εταιρείες τεχνολογίας υπόλογες για τον σχεδιασμό των πλατφορμών τους και τα συστήματα εποπτείας περιεχομένου που επιτρέπουν την επιμονή επιβλαβούς υλικού και συμπεριφορών. Αντί να απαγορεύουν την πρόσβαση σε διαδικτυακούς χώρους που εκπαιδεύουν, συνδέουν και ενδυναμώνουν τους νέους, οι νομοθέτες θα πρέπει να επικεντρωθούν στη ρύθμιση των υποκείμενων συστημάτων – συλλογή δεδομένων, αλγόριθμοι και εποπτεία περιεχομένου – που τροφοδοτούν τις επιβλαβείς δυναμικές στο διαδίκτυο.

Μια κανονιστική προσέγγιση που αντιμετωπίζει τον σχεδιασμό πλατφορμών και την ολιστική διακυβέρνηση προσφέρει μια πολλά υποσχόμενη πορεία προς ένα ψηφιακό περιβάλλον που είναι ασφαλές, χωρίς αποκλεισμούς και βιώσιμο για χρήστες όλων των ηλικιών. Πέρα από αυτό, πρέπει να εξετάσουμε γιατί οι νέοι είναι εξαρχής εθισμένοι στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Η απάντηση μπορεί να βρίσκεται σε βαθύτερα κοινωνικά ζητήματα που έχουν οδηγήσει στη στροφή προς μεγαλύτερη τεχνολογική εξάρτηση.

Πηγή: brookings.edu