Η ιδέα επιστρέφει ως Ενιαίος Αμυντικός Χώρος με την αποστολή της Belhara “Κίμων” και της φρεγάτας “Ψαρά” με το αντι-drone -μεταξύ άλλων- σύστημα και των F16 Viper και φαίνεται πώς θα έχει συνέχεια. Η αφορμή, βεβαίως, είναι οι παρανοϊκές απειλές του Ιρανού στρατηγού Τζαμπάρι ότι θα εκτοξευτούν πύραυλοι κατά του νησιού με στόχο τις βρετανικές βάσεις όπου, κατά την Τεχεράνη, σταθμεύουν αμερικανικά μαχητικά που εμπλέκονται στην επίθεση.

Όμως η αφορμή αυτή δημιουργεί και ευκαιρίες αλλά και ορισμένους κινδύνους. Κατ’ αρχάς στη δημόσια συζήτηση σχετικά με την σκοπιμότητα μιας τέτοιας απόφασης της Αθήνας τα επιχειρήματα όσων διαφωνούν μάλλον κινούνται στη βάση μιας “ηθικής” που πόρρω απέχει από την γεωπολιτική πραγματικότητα. Η Κύπρος απειλείται, η Ελλάδα προστρέχει, τελεία, παύλα.

Ναι, η ελληνική αεροναυτική παρουσία στο νησί δρα έμμεσα και ως ασπίδα των βρετανικών βάσεων. Δεν θα μπορούσε να συμβεί αλλιώς, εκτός εάν κάποιοι θεωρούν ότι ο “Κίμων” πρέπει να κάνει τον τροχονόμο και να επιτρέπει να περνούν οι ιρανικοί πύραυλοι που κατευθύνονται στο βρετανικό έδαφος των βάσεων και να δρα αποτρεπτικά μόνο εάν πρόκειται να πλήξουν την Πάφο ή άλλη κατοικημένη περιοχή. Αστεία πράγματα.

Αναμφίβολα, η Λευκωσία πρέπει να εξασφαλίσει από τον αμφίσημο Στάρμερ ότι οι βρετανικές βάσεις όντως δεν θα χρησιμοποιηθούν επιθετικά, όπως δεσμεύτηκε. Όμως, όπως και η Σούδα έτσι κι αυτές παίζουν εκ των πραγμάτων (σημαντικό) ρόλο στην επιχείρηση των ΗΠΑ.

Πάμε, τώρα στις ευκαιρίες που δημιουργούνται.

Πρώτον, Λευκωσία και Αθήνα πρέπει να ζητήσουν την ενεργοποίηση της ρήτρας αμοιβαίας συνδρομής του σχετικού κανονισμού της Ε.Ε και να μην περιοριστούν μόνο στην συνδρομή της Ελλάδας. Ιστορικά και συναισθηματικά αναγκαία η δεύτερη, οφειλόμενη, όμως, και η πρώτη από την αμήχανη ευρωπαϊκή ηγεσία. Η Κύπρος είναι κράτος-μέλος της ΕΕ που υποτίθεται ότι σχεδιάζει την κοινή άμυνα των 800 δισ. ευρώ, θα ήταν, ως εκ τούτου, τουλάχιστον παράδοξο να μην συναινέσουν οι Βρυξέλλες ως προς αυτό.

Εάν Ελλάδα και Κύπρος επιτύχουν κάτι τέτοιο το μήνυμα θα είναι σαφές όχι μόνο προς το Ιράν αλλά και προς οιονδήποτε άλλον θέσει σε κίνδυνο την ασφάλεια της Κύπρου μελλοντικά. Και όλοι γνωρίζουμε ποιός θα μπορούσε να είναι αυτός.

Δεύτερον, η επιχειρησιακή εφαρμογή, για πρώτη φορά υπό τέτοιες συνθήκες, του Ενιαίου Αμυντικού Χώρου επισημαίνει το εξής απλό: ο,τιδήποτε συμβαίνει για μία γεωπολιτική απειλή μπορεί (και πρέπει) να συμβεί σε κάθε περίπτωση, ειδικά όταν αφορά τον πυρήνα της στρατηγικής των Παπανδρέου-Κληρίδη που κληρονόμησαν έκτοτε οι πολιτικές ηγεσίες των δύο χωρών.

Ο,τιδήποτε ατόνησε κατά το παρελθόν υπό τις πιέσεις κυρίως του αμερικανικού παράγοντα αλλά και της “εγγυήτριας δύναμης” Βρετανίας (με τις κατά καιρούς φιλοτουρκικές θέσεις) δεν πρέπει να ατονήσει στο μέλλον.

Τρίτον, ο Ενιαίος Αμυντικός Χώρος Ελλάδας- Κύπρου έχει προοπτική να συνδεθεί (ήδη έχουν γίνει κοινές ασκήσεις και έχουν υπογραφεί αμυντικές συμφωνίες) με το Ισραήλ.

Αναμφίβολα είναι ανήθικο, δύσκολο και βαρύ να συνεργάζεται κανείς με τον διωκόμενο από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο Νετανιάχου της εθνοκάθαρσης και των εποικισμών στη Γάζα, όμως σε έναν ταραγμένο κόσμο όπου άπαντες δρουν υπέρ των συμφερόντων τους είναι ρεαλιστικά αναγκαία η ισορροπία μεταξύ του τι είναι καλό για την Ελλάδα και την Κύπρο και του διεθνούς δικαίου: δυστυχώς, και τούτο ποιήσαι κακείνο μη αφιέναι...Δεν χρειάζεται να επιχειρηματολογήσει κανείς για το στρατηγικό βάθος σε μία τέτοια συνθήκη, ιδιαίτερα με δυναμική και αμείωτη την τουρκική απειλή.

Όλα αυτά συνιστούν μία νέα στρατηγική που πρέπει να ζυγιστεί και να τεκμηριωθεί άριστα στο γεωπολιτικό και επχιειρησιακό σκέλος και κυρίως να αποκτήσει πολιτικό και κοινωνικό βάθος στο εσωτερικό της χώρας. Δεν θα επικαλεστούμε το κλισέ της συναίνεσης, αρκεί διάλογος, συνεννόηση και σε κάποιο βαθμό κατανόηση απ΄ όλους της πραγματικότητας στον γεωπολιτικό μας περίγυρο.

Επιπλέον, απαιτείται επιστροφή στο πολυδιάστατο της εξωτερικής μας πολιτικής. Θα ήταν λάθος να προσκολληθούμε μόνο σε αυτό και να εγκαταλλείψουμε τα άλλα πεδία ενδιαφέροντος και συμφερόντων της εξωτερικής μας πολιτικής.

Η απόφαση Τραμπ να ξεκινήσει, σε συνεργασία με το Ισραήλ αλλά χωρίς συνεννόηση είτε με το Κογκρέσο είτε με τους συμμάχους των ΗΠΑ, έναν πόλεμο με στόχο την αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν, εισάγει όλο τον κόσμο σε μια εποχή νέων, μεγάλων κινδύνων. Η διάχυση της σύγκρουσης στην ευρύτερη περιοχή είναι ήδη συντελεσμένη, καθώς το Ιράν επέλεξε, σε μια κίνηση υψηλού ρίσκου, να ανταποδώσει τις επιθέσεις χτυπώντας χώρες του Κόλπου.

Οι διεθνείς αντιδράσεις

Τους βομβαρδισμούς από ΗΠΑ και Ισραήλ και τα αντίποινα από το Ιράν καταδίκασαν ο γ.γ. του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες και όλοι οι επικεφαλής υπηρεσιών του Οργανισμού, εδώ

Η Ευρώπη: Η Ευρωπαϊκή Ένωση δικαιολόγησε τους βομβαρδισμούς επειδή το καθεστώς των αγιατολάχ «σκότωσε χιλιάδες Ιρανούς» αλλά εκφράζει τον φόβο ότι θα προκαλέσουν κλιμάκωση και ζητά διπλωματική διευθέτηση.

Μακρόν, Μερτς και Στάρμερ με κοινή τους ανακοίνωση ζητούν άμεση διακοπή των εκατέρωθεν βομβαρδισμών και επιστροφή των ΗΠΑ και του Ιράν στις διαπραγματεύσεις, εδώ. Ειδικά ο Μακρόν προειδοποίησε ότι «το ξέσπασμα πολέμου μεταξύ ΗΠΑ, Ισραήλ και Ιράν έχει βαριές συνέπειες» και ζήτησε την έκτακτη σύγκληση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ

Η Ισπανία απορρίπτει τις επιθέσεις και ζητά άμεση αποκλιμάκωση.

Η Αθήνα δήλωσε ότι «είναι κοινός τόπος ότι ο έλεγχος του πυρηνικού και βαλλιστικού προγράμματος, ώστε να μην αποκτήσει το Ιράν πυρηνικό όπλο, αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για τη σταθερότητα και την ειρήνη στην περιοχή», και έκανε αναφορές στο σεβασμό του διεθνούς δικαίου, εδώ.

Ανεπιφύλακτα υπέρ των πολεμικών επιχειρήσεων εναντίον του Ιράν τάχθηκαν η Αυστραλία, εδώ και ο Καναδάς, εδώ, επειδή «αποτρέπουν την ανάπτυξη πυρηνικών όπλων» από την Τεχεράνη.

Ο Ερντογάν κατηγορηματικά καταδίκασε την επίθεση από το Ισραήλ και τις ΗΠΑ και την απέδωσε στις προκλήσεις του Νετανιάχου που δηλητηρίασαν τη διαδικασία διαπραγματεύσεων, εδώ.

Το ρωσικό υπουργείο Εξωτερικών καταδικάζει τους βομβαρδισμούς ως «προσχεδιασμένη και απρόκλητη πράξη ένοπλης επίθεση σε κυρίαρχο και ανεξάρτητο μέλος του ΟΗΕ», εδώ.

Το κινεζικό υπουργείο Εξωτερικών εξέφρασε έντονη ανησυχία, ζήτησε την άμεση διακοπή της στρατιωτικής δράσης και επανάληψη διαλόγου και διαπραγματεύσεων, εδώ.

Το Πακιστάν «καταδικάζει αυστηρά την απρόκλητη επίθεση στο γειτονικό Ιράν».

Bloomberg/Ο Τραμπ τα θέλει όλα: Πόλεμος για αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν

Οι κίνδυνοι είναι άμεσοι. Με την επίθεση σε ηγετικές δομές της Τεχεράνης, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ έθεσαν το καθεστώς σε κατάσταση υπαρξιακής άμυνας.

Με την έναρξη της «Operation Epic Fury», ο Ντ. Τραμπ αποκάλυψε, έστω εκ των υστέρων, το εύρος των φιλοδοξιών του απέναντι στο Ιράν. Αν και δεν είχε παρουσιάσει πλαίσιο στόχων στο Κογκρέσο πριν την επίθεση, το μήνυμα που έστειλε μέσω ομιλίας του ήταν ξεκάθαρο: Ο στόχος είναι «τα πάντα». Πρόκειται για ένα γεωπολιτικό στοίχημα τεράστιας κλίμακας, με απρόβλεπτες συνέπειες.

Στην οκτάλεπτη τοποθέτησή του, ο Τραμπ παρέθεσε πολλαπλές αιτιολογήσεις για τη στρατιωτική δράση: Αποτροπή μιας υποτιθέμενης άμεσης απειλής, οριστική εξάλειψη του πυρηνικού προγράμματος, καταστροφή των βαλλιστικών πυραύλων και των γραμμών παραγωγής τους, διάλυση των στρατιωτικών δομών και των δικτύων επιρροής του Ιράν στην περιοχή, ακόμη και «εκδίκηση» για επιθέσεις κατά Αμερικανών τα τελευταία 47 χρόνια. Υποσχέθηκε επίσης να σταματήσει την εσωτερική καταστολή του καθεστώτος.

Ωστόσο, ο πιο φιλόδοξος και καθοριστικός στόχος είναι η αλλαγή καθεστώτος. Χωρίς αυτήν, όλα τα υπόλοιπα θα είναι προσωρινά. Η Ισλαμική Δημοκρατία θα μπορούσε να ανασυγκροτήσει τις δυνατότητές της — πυρηνικές, πυραυλικές και στρατιωτικές — μαθαίνοντας από την εμπειρία του πολέμου. Επιπλέον, μια επιβίωση του καθεστώτος θα οδηγούσε πιθανότατα στην αποπομπή διεθνών επιθεωρητών και σε ακόμη μεγαλύτερη αδιαφάνεια γύρω από τον εμπλουτισμό ουρανίου.

Αντίθετα, εάν η επιχείρηση οδηγήσει στην πτώση του Ανώτατου Ηγέτη Αλί Χαμενεΐ και του πυρήνα εξουσίας του, μετά τον θάνατό του, ο Τραμπ θα μπορούσε να ισχυριστεί ιστορική επιτυχία. Το καθεστώς αντιμετωπίζει εσωτερική φθορά και περιορισμένη λαϊκή στήριξη. Ωστόσο, η επιδίωξη ανατροπής μέσω αεροπορικών επιδρομών δεν έχει ιστορικό προηγούμενο επιτυχίας.

Οι κίνδυνοι είναι άμεσοι. Με την επίθεση σε ηγετικές δομές της Τεχεράνης, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ έθεσαν το καθεστώς σε κατάσταση υπαρξιακής άμυνας. Το Ιράν απαντά με πλήγματα σε αμερικανικές βάσεις, ενεργειακές εγκαταστάσεις στον Κόλπο, ίσως προχωρήσει και σε απόπειρα αποκλεισμού των Στενών του Ορμούζ. Οι πρώτες εκρήξεις σε περιοχές όπως το Μπαχρέιν και η κήρυξη κατάστασης έκτακτης ανάγκης στο Ισραήλ καταδεικνύουν το εύρος της έντασης.

Παράλληλα, οι περιφερειακές ισορροπίες είναι εύθραυστες. Χώρες όπως η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, αν και εχθρικές προς την Τεχεράνη, εμφανίζονται επιφυλακτικές, φοβούμενες αποσταθεροποίηση και ενεργειακές αναταράξεις.

Ακόμη και αν το καθεστώς καταρρεύσει, η επόμενη ημέρα είναι αβέβαιη. Το Ιράν, με πληθυσμό 92 εκατ. και σύνθετη εθνοτική δομή, δεν διαθέτει οργανωμένη εναλλακτική ηγεσία. Οι κουρδικές πολιτικές δυνάμεις έχουν ήδη κινητοποιηθεί, προκαλώντας ανησυχία στην Τουρκία.

Η αμερικανική εμπειρία σε Αφγανιστάν, Ιράκ και Λιβύη υπενθυμίζει ότι η στρατιωτική ανατροπή καθεστώτος δεν εγγυάται σταθερότητα. Η επιχείρηση κατά του Ιράν ενδέχεται να αναδιαμορφώσει τη Μέση Ανατολή — ή να εγκλωβίσει τις ΗΠΑ σε έναν ακόμη μακρόχρονο και αβέβαιο πόλεμο επιλογής.

BBC/ Πόλεμος κατ’ επιλογή, με απρόβλεπτες συνέπειες

Η απόφαση των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ να εξαπολύσουν νέα στρατιωτική επίθεση κατά του Ιράν σηματοδοτεί μια εξαιρετικά επικίνδυνη καμπή στη Μέση Ανατολή. Παρότι το Ισραήλ χαρακτήρισε την επιχείρηση «προληπτική», τα διαθέσιμα στοιχεία δεν δείχνουν ύπαρξη άμεσης απειλής. Πρόκειται, σύμφωνα με αναλυτές, για πόλεμο κατ’ επιλογή.

Η Ουάσιγκτον και το Τελ Αβίβ φαίνεται να εκτίμησαν ότι το ιρανικό καθεστώς είναι ευάλωτο: Βαθειά οικονομική κρίση, εσωτερική αποσταθεροποίηση μετά τη βίαιη καταστολή διαδηλώσεων και στρατιωτικές υποδομές που επλήγησαν σοβαρά στον περσινό πόλεμο. Η συγκυρία θεωρήθηκε ευκαιρία που δεν έπρεπε να χαθεί.

Ωστόσο, η κίνηση εγείρει σοβαρά ερωτήματα νομιμότητας. Η επίκληση αυτοάμυνας είναι δύσκολο να τεκμηριωθεί δεδομένης της τεράστιας ανισορροπίας ισχύος μεταξύ ΗΠΑ–Ισραήλ και Ιράν. Παρά τις δηλώσεις του Τραμπ και Νετανιάχου ότι το Ιράν αποτελεί υπαρξιακή και παγκόσμια απειλή, δεν έχει παρουσιαστεί δημόσια αποδεικτικό στοιχείο περί απειλής επικείμενης επίθεσης.

Οι πολιτικοί υπολογισμοί είναι επίσης εμφανείς. Ο Νετανιάχου, που αντιμετωπίζει εκλογές, έχει επανειλημμένα ενισχύσει τη θέση του σε περιόδους πολέμου. Για τον Τραμπ, οι στόχοι εμφανίζονται μεταβαλλόμενοι: από την καταστροφή του πυρηνικού προγράμματος έως την έμμεση προτροπή για αλλαγή καθεστώτος. Και οι δύο απηύθυναν έκκληση στον ιρανικό λαό να εξεγερθεί.

Όμως η ιστορία δείχνει ότι η αλλαγή καθεστώτος δεν επιτυγχάνεται μόνο με αεροπορικές επιδρομές. Η ανατροπή του Σαντάμ Χουσεΐν το 2003 και του Μουαμάρ Καντάφι το 2011 ακολούθησε ευρείας κλίμακας στρατιωτική εμπλοκή και κατέληξε σε παρατεταμένη αστάθεια. Το Ιράν είναι ένα σύνθετο κράτος 92 εκατομμυρίων κατοίκων, χωρίς οργανωμένη εναλλακτική ηγεσία έτοιμη να αναλάβει.

Ακόμη και η εξόντωση του Ανώτατου Ηγέτη Αλί Χαμενεΐ δεν εγγυάται κατάρρευση του συστήματος. Η Ισλαμική Δημοκρατία διαθέτει θεσμικό βάθος και στηρίζεται στους Φρουρούς της Επανάστασης (IRGC), που είναι ιδεολογικά προσανατολισμένοι και έτοιμοι για σύγκρουση. Η ιδέα της «συναλλαγής» που χαρακτηρίζει τη σκέψη Τραμπ δύσκολα εφαρμόζεται σε ένα καθεστώς όπου η ιδεολογία και το αφήγημα του μαρτυρίου παίζουν κεντρικό ρόλο.

Η Τεχεράνη φαίνεται να είχε προετοιμαστεί για το ενδεχόμενο πολέμου, παρά τις παράλληλες διαπραγματεύσεις. Η δυσπιστία απέναντι στις ΗΠΑ, ιδίως μετά την αποχώρηση από τη συμφωνία JCPOA, ενίσχυσε την πεποίθηση ότι οι συνομιλίες δεν αποτελούσαν εγγύηση ασφάλειας.

Οι περιφερειακές συνέπειες είναι δυνητικά σοβαρές: Απειλή για τα Στενά του Ορμούζ, ενεργειακή αστάθεια και κίνδυνος γενικευμένης ανάφλεξης. Χώρες όπως η Σαουδική Αραβία παρακολουθούν με ανησυχία.

Η νέα σύγκρουση βαθαίνει την ήδη εύθραυστη ισορροπία της περιοχής. Το ερώτημα δεν είναι μόνο αν η στρατιωτική επιχείρηση θα επιτύχει τους στόχους της, αλλά και τι θα ακολουθήσει — σε μια Μέση Ανατολή που έχει επανειλημμένα αποδείξει ότι οι πόλεμοι επιλογής σπάνια παραμένουν υπό έλεγχο.

Atlantic/ Ο επικίνδυνος τζόγος του Τραμπ για αλλαγή καθεστώτος

Η αμερικανική εμπειρία στο Ιράκ το 1991 και το 2003, καθώς και στη Λιβύη το 2011, δείχνουν ότι η ανατροπή καθεστώτων συχνά οδηγεί σε χάος.

Η απόφαση του Ντ. Τραμπ να εμπλέξει τις Ηνωμένες Πολιτείες σε πόλεμο κατά του Ιράν συνιστά ένα από τα πιο ριψοκίνδυνα γεωπολιτικά εγχειρήματα της σύγχρονης αμερικανικής ιστορίας. Παρά τους ισχυρισμούς περί «επικείμενης απειλής» και «προληπτικών πληγμάτων», τα δεδομένα δεν υποδεικνύουν άμεσο κίνδυνο για τις ΗΠΑ ή το Ισραήλ. Πρόκειται για πόλεμο κατ’ επιλογή — και, ουσιαστικά, για πόλεμο αλλαγής καθεστώτος.

Το ιρανικό καθεστώς είναι αυταρχικό και βίαιο, με πρόσφατες μαζικές δολοφονίες διαδηλωτών και μακρά ιστορία καταστολής. Η πτώση του θα μπορούσε, θεωρητικά, να ανοίξει τον δρόμο για ένα πιο φιλελεύθερο και φιλοδυτικό σύστημα. Ωστόσο, η διαδρομή προς ένα τέτοιο αποτέλεσμα είναι εξαιρετικά στενή και γεμάτη κινδύνους.

Ο Τραμπ δεν έχει παρουσιάσει σαφή στρατηγική ούτε έχει καθορίσει κριτήρια επιτυχίας. Πέρα από τη δέσμευση για αποτροπή πυρηνικού εξοπλισμού, η λογική φαίνεται να είναι ότι η εκτεταμένη στρατιωτική καταστροφή θα αποδυναμώσει το καθεστώς και θα ωθήσει τον λαό σε εξέγερση. Η ιστορία όμως δείχνει ότι οι δικτατορίες διαθέτουν υψηλή ανοχή στον πόνο, ιδίως όταν το κόστος μεταφέρεται στους πολίτες.

Η αμερικανική εμπειρία στο Ιράκ το 1991 και το 2003, καθώς και στη Λιβύη το 2011, λειτουργεί ως προειδοποίηση. Η ανατροπή καθεστώτων δεν εγγυάται σταθερότητα· συχνά οδηγεί σε χάος, εμφύλιες συγκρούσεις και μακροχρόνια αποσταθεροποίηση. Το Ιράν, με πληθυσμό 92 εκατ . και ισχυρούς θεσμούς εξουσίας όπως οι Φρουροί της Επανάστασης, είναι πολύ μεγαλύτερη και πιο σύνθετη περίπτωση από προηγούμενα παραδείγματα.

Σενάριο επιτυχίας υπάρχει: Μια αεροπορική εκστρατεία τόσο αποτελεσματική που θα αποκεφαλίσει την ηγεσία, θα διαλύσει τους μηχανισμούς καταστολής και θα οδηγήσει σε μαζικές αποστασίες και οργανωμένη λαϊκή εξέγερση. Σε αυτή την εκδοχή, νέες πολιτικές δυνάμεις θα αναλάβουν γρήγορα τη διακυβέρνηση και η περιοχή θα παραμείνει εκτός παρέμβασης τρίτων δυνάμεων.

Οι πιθανότητες αποτυχίας, όμως, είναι περισσότερες: Απώλειες Αμερικανών στρατιωτών που θα οδηγήσουν σε βεβιασμένη αποχώρηση,· επιβίωση του καθεστώτος μετά από σκληρή καταστολή· αντικατάστασή του από στρατιωτική χούντα ακόμη πιο βίαιη· ή ευρεία περιφερειακή ανάφλεξη μέσω ιρανικών αντιποίνων. Υπάρχει επίσης ο κίνδυνος εγκατάλειψης μιας αποτυχημένης εξέγερσης, όπως συνέβη στο Αφγανιστάν.

Ο Τραμπ δεν έχει ζητήσει έγκριση από το Κογκρέσο ούτε έχει οικοδομήσει διεθνή συμμαχία πέραν του Ισραήλ. Σε αντίθεση με προηγούμενες επεμβάσεις, δεν διαφαίνεται πολυμερής στήριξη ή σχέδιο για τη «μετά την πτώση» εποχή.

Η επιχείρηση μοιάζει με υψηλού ρίσκου στοίχημα: Λίγοι δρόμοι οδηγούν σε επιτυχία, πολλοί σε στρατηγικό αδιέξοδο. Όπως σε μια παρτίδα πόκερ με «inside straight», η νίκη είναι δυνατή αλλά απίθανη. Και σε τέτοιου είδους γεωπολιτικά στοιχήματα, το κόστος της αποτυχίας δεν είναι απλώς πολιτικό — είναι ανθρώπινο και ιστορικό.

Reuters/ Ο Τραμπ γνώριζε: Ίσως υπάρξουν βαριές αμερικανικές απώλειες

Λίγο πριν διατάξει την αμερικανική επίθεση κατά του Ιράν, ο Ντ. Τραμπ είχε ενημερωθεί ότι επρόκειτο για μια επιχείρηση «υψηλού ρίσκου, υψηλής ανταμοιβής». Σύμφωνα με αξιωματούχους που μίλησαν στο Reuters, τα ενημερωτικά σημειώματα προς τον πρόεδρο περιλάμβαναν τόσο σαφείς προειδοποιήσεις για ενδεχόμενες βαριές αμερικανικές απώλειες όσο και εκτιμήσεις ότι μια επιτυχής εκστρατεία θα μπορούσε να επιφέρει ιστορική ανατροπή ισορροπιών στη Μέση Ανατολή υπέρ των ΗΠΑ.

Σύμφωνα με τις διαρροές, ο Τραμπ είχε διαδοχικές ενημερώσεις από κορυφαίους αξιωματούχους, μεταξύ των οποίων ο διευθυντής της CIA John Ratcliffe, ο υπουργός Εξωτερικών Marco Rubio και ο υπουργός Άμυνας Pete Hegseth. Οι εκτιμήσεις περιλάμβαναν σενάρια ιρανικών βαλλιστικών επιθέσεων που θα μπορούσαν να υπερφορτώσουν τα αμερικανικά συστήματα αεράμυνας, καθώς και χτυπήματα από ιρανικές παραστρατιωτικές οργανώσεις σε Ιράκ και Συρία.

Παρά τη μαζική στρατιωτική ενίσχυση στην περιοχή, οι ίδιες πηγές παραδέχονται ότι υπήρχαν όρια στις διαθέσιμες άμυνες. Ειδικοί προειδοποιούν ότι ακόμη και μετά τα αρχικά πλήγματα, το Ιράν διατηρεί σημαντικές δυνατότητες αντιποίνων — από βαλλιστικούς πυραύλους και drones έως κυβερνοεπιθέσεις. Όπως σημείωσε ο πρώην αξιωματούχος του Πενταγώνου Daniel Shapiro, η Τεχεράνη διαθέτει περισσότερους πυραύλους ικανούς να πλήξουν αμερικανικές βάσεις απ’ ό,τι οι ΗΠΑ διαθέτουν αναχαιτιστικά συστήματα.

Ο ίδιος ο Τραμπ αναγνώρισε δημοσίως το ρίσκο, δηλώνοντας ότι «οι ζωές γενναίων Αμερικανών μπορεί να χαθούν», αλλά παρουσίασε την επιχείρηση ως «ευγενή αποστολή» με μακροπρόθεσμο στόχο την εξάλειψη της ιρανικής απειλής. Οι διακηρυγμένοι στόχοι του είναι εκτεταμένοι: καταστροφή πυραυλικών δυνατοτήτων, εξουδετέρωση του ναυτικού, αποδυνάμωση των περιφερειακών συμμάχων της Τεχεράνης και παρεμπόδιση απόκτησης πυρηνικού όπλου — στόχο που το Ιράν αρνείται ότι επιδιώκει.

Απόδοση από το KREPORT

Σπύρος Σιδέρης

Οι κατηγορίες συνοδεύτηκαν από ευθείες απειλές για χρήση ακόμη και μη στρατηγικών πυρηνικών όπλων, σε περίπτωση που –όπως υποστηρίζει η ρωσική πλευρά– επιβεβαιωθεί μια τέτοια εξέλιξη. Το ερώτημα που ανακύπτει δεν αφορά μόνο την αξιοπιστία των ισχυρισμών, αλλά κυρίως το πολιτικό και διαπραγματευτικό μήνυμα που επιχειρεί να εκπέμψει η Μόσχα.

Η αρχική δήλωση προήλθε από την Υπηρεσία Εξωτερικών Πληροφοριών της Ρωσίας, η οποία έκανε λόγο για «κρυφή μεταφορά ευρωπαϊκών εξαρτημάτων, εξοπλισμού και τεχνολογιών στον πυρηνικό τομέα» προς το Κίεβο. Σύμφωνα με τη ρωσική εκδοχή, εξετάζεται ακόμη και το ενδεχόμενο αξιοποίησης γαλλικής μικρού μεγέθους πυρηνικής κεφαλής τύπου TN75, που χρησιμοποιείται σε βαλλιστικούς πυραύλους υποβρυχίων. Λίγο αργότερα, ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ, χαρακτήρισε τις πληροφορίες «εξαιρετικά σημαντικές» και έκανε λόγο για «επέκταση της αντιπαράθεσης», προσθέτοντας ότι το θέμα θα τεθεί στις συνομιλίες με τις Ηνωμένες Πολιτείες.

• Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο σύμβουλος του Βλαντίμιρ Πούτιν, Γιούρι Ουσάκοφ, ο οποίος προειδοποίησε ότι οποιαδήποτε προσπάθεια της Ουκρανίας να αποκτήσει πυρηνικά όπλα θα επηρεάσει τη ρωσική στάση στο ουκρανικό ζήτημα. Η πιο αιχμηρή τοποθέτηση ήρθε από τον αναπληρωτή πρόεδρο του Συμβουλίου Ασφαλείας, Ντμίτρι Μεντβέντεφ, ο οποίος δήλωσε ότι σε περίπτωση μεταφοράς πυρηνικών όπλων στο Κίεβο, η Ρωσία θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει «οποιοδήποτε όπλο», συμπεριλαμβανομένων μη στρατηγικών πυρηνικών, όχι μόνο κατά στόχων στην Ουκρανία αλλά –εφόσον κριθεί αναγκαίο– και κατά των «χωρών-προμηθευτών».

Το ρωσικό υπουργείο Εξωτερικών μίλησε για κίνδυνο «άμεσης σύγκρουσης πυρηνικών δυνάμεων», ενώ το Συμβούλιο της Ομοσπονδίας απηύθυνε έκκληση στα κοινοβούλια της Βρετανίας και της Γαλλίας να διερευνήσουν τις σχετικές πληροφορίες. Ο ίδιος ο Βλαντίμιρ Πούτιν, μιλώντας σε συνεδρίαση της FSB, ανέφερε ότι υπάρχουν ενδείξεις πρόθεσης «χρήσης πυρηνικού στοιχείου» κατά της Ρωσίας, προειδοποιώντας για τις συνέπειες.

Το Λονδίνο διέψευσε κατηγορηματικά τις κατηγορίες, με εκπρόσωπο του πρωθυπουργού Κιρ Στάρμερ να κάνει λόγο για απόπειρα αποπροσανατολισμού από τις ρωσικές ενέργειες στην Ουκρανία. Αντίστοιχα, το ουκρανικό υπουργείο Εξωτερικών χαρακτήρισε τις ρωσικές δηλώσεις «προπαγανδιστικό κατασκεύασμα» με στόχο τη δημιουργία συνθηκών «πυρηνικού εκβιασμού».

• Πέρα από τη ρητορική κλιμάκωση, το κρίσιμο στοιχείο αφορά το πολιτικό timing. Οι δηλώσεις έρχονται σε μια περίοδο κατά την οποία οι διαπραγματεύσεις φαίνεται να εισέρχονται σε πιο ουσιαστική φάση. Στη Δύση παρατηρείται εντατικοποίηση της στήριξης προς τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι, με σειρά συνεντεύξεων και δημοσιευμάτων που αναδεικνύουν τις πάγιες θέσεις του: άρνηση αποχώρησης από το Ντονμπάς, απαίτηση για εγγυήσεις ασφαλείας από τις ΗΠΑ πριν από οποιαδήποτε ειρηνευτική συμφωνία και σαφές χρονοδιάγραμμα ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Την ίδια στιγμή, πληροφορίες από το Κίεβο και τη Μόσχα επιβεβαιώνουν ότι νέος γύρος συνομιλιών προγραμματίζεται στη Γενεύη την επόμενη εβδομάδα. Ο επικεφαλής της ουκρανικής στρατιωτικής υπηρεσίας πληροφοριών, Κίριλο Μπουντάνοφ, άφησε να εννοηθεί ότι οι διαπραγματεύσεις προχωρούν σε «κλειστό κύκλο», με τις λεπτομέρειες να παραμένουν απόρρητες. Από αμερικανικής πλευράς, ο ειδικός απεσταλμένος Στιβ Γουίτκοφ έκανε λόγο για πρόοδο και πιθανότητα συνάντησης κορυφής.

Στο παρασκήνιο, συζητούνται ζητήματα όπως η Ζαπορίζια, η αποστρατιωτικοποίηση ζωνών επαφής και ακόμη και η δημιουργία ειδικού οικονομικού καθεστώτος σε περιοχές του Ντονέτσκ. Παρά τις δημόσιες σκληρές τοποθετήσεις, ενδείξεις υποδηλώνουν ότι υπάρχουν δίαυλοι επικοινωνίας που λειτουργούν.

• Σε αυτό το πλαίσιο, η ρωσική επίκληση του πυρηνικού κινδύνου λειτουργεί ως εργαλείο πίεσης. Το μήνυμα φαίνεται να απευθύνεται όχι μόνο στο Κίεβο αλλά και στην Ευρώπη και στον Ντόναλντ Τραμπ. Προς τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, η Μόσχα υπενθυμίζει το κόστος πιθανών «επιθετικών κινήσεων», όπως η αποστολή στρατευμάτων ή η πλήρης απομόνωση της ρωσικής ναυσιπλοΐας. Προς την Ουάσιγκτον, η προειδοποίηση αφορά τον κίνδυνο ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης εάν οι διαπραγματεύσεις παραταθούν χωρίς αποτέλεσμα.

Το εάν πρόκειται για πραγματική ανησυχία ή για στρατηγική διαπραγματευτική τακτική μένει να αποδειχθεί. Ωστόσο, η χρήση της πυρηνικής ρητορικής σε αυτό το στάδιο δημιουργεί συνθήκες αυξημένου ρίσκου, θυμίζοντας σε πολλούς τη λογική μιας νέας «Κρίσης των Πυραύλων». Η επόμενη φάση των συνομιλιών στη Γενεύη θα αποτελέσει κρίσιμο τεστ για το κατά πόσο η ένταση θα μετατραπεί σε περαιτέρω κλιμάκωση ή σε επιτάχυνση μιας συμφωνίας.

Σε κάθε περίπτωση, η σημερινή ρητορική δείχνει ότι η Μόσχα δεν προτίθεται να διαπραγματευτεί υπό πίεση χωρίς να υπενθυμίσει το ύστατο αποτρεπτικό της όπλο. Το αν η τακτική αυτή θα λειτουργήσει ως μέσο επιτάχυνσης της ειρήνης ή ως παράγοντας αποσταθεροποίησης θα κριθεί στο αμέσως επόμενο διάστημα.

Ήταν μια νύχτα που σηματοδότησε σοβαρή κλιμάκωση της βίας μεταξύ Αφγανιστάν και Πακιστάν, με το Πακιστάν να εξαπολύει αεροπορικές επιδρομές στο Αφγανιστάν – συμπεριλαμβανομένης της πρωτεύουσας, Καμπούλ. Άλλες περιοχές που επλήγησαν ήταν οι επαρχίες Πακτία και Κανταχάρ, η τελευταία προπύργιο και γενέτειρα του κινήματος των Ταλιμπάν.

Οι εχθροπραξίες μεταξύ των δύο πλευρών διαρκούν εδώ και μήνες, ωστόσο η απάντηση στο ποιος ξεκίνησε την επιθετικότητα εξαρτάται από το ποιον ρωτά κανείς.

Νωρίτερα το ίδιο βράδυ, η κυβέρνηση των Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν δήλωσε ότι εξαπέλυσε μεγάλη χερσαία επιχείρηση εναντίον πακιστανικών στρατιωτικών θέσεων κοντά στα σύνορα, ισχυριζόμενη ότι κατέλαβε αρκετά φυλάκια, καθώς και ότι αιχμαλώτισε και σκότωσε Πακιστανούς στρατιώτες. Η κυβέρνηση των Ταλιμπάν υποστηρίζει ότι επρόκειτο για «ανταποδοτικές επιχειρήσεις» – απάντηση αφού «πακιστανικά στρατιωτικά στοιχεία πραγματοποίησαν εισβολή σε αφγανικό έδαφος, παραβίασαν την αφγανική κυριαρχία και προκάλεσαν τον θάνατο αρκετών αμάχων, συμπεριλαμβανομένων γυναικών και παιδιών».

Αναφέρονταν σε προηγούμενο γύρο πακιστανικών αεροπορικών επιδρομών που πραγματοποιήθηκαν λιγότερο από μία εβδομάδα νωρίτερα – τη νύχτα της 21ης Φεβρουαρίου – με στόχο τις ανατολικές επαρχίες Νανγκαρχάρ και Πακτίκα. Τα Ηνωμένα Έθνη δήλωσαν ότι έχουν αξιόπιστες αναφορές πως 13 Αφγανοί άμαχοι σκοτώθηκαν σε εκείνες τις επιδρομές.

Το Ισλαμαμπάτ έχει διαφορετική άποψη. Υποστηρίζει ότι οι αεροπορικές του επιδρομές δεν στόχευσαν αμάχους αλλά κρησφύγετα μαχητών στο Αφγανιστάν, συγκεκριμένα της οργάνωσης Tehreek-i-Taliban Pakistan (TTP) ή Πακιστανικοί Ταλιμπάν, την οποία η πακιστανική κυβέρνηση αποκαλεί Fitna al Khawarij.

Το Πακιστάν λέει ότι διαθέτει «αδιαμφισβήτητα στοιχεία» πως η TTP βρίσκεται πίσω από σειρά επιθέσεων στη χώρα, συμπεριλαμβανομένης της πρόσφατης βομβιστικής επίθεσης αυτοκτονίας σε σιιτικό τέμενος στο Ισλαμαμπάντ, όπου σκοτώθηκαν περισσότεροι από 30 άνθρωποι. Το Ισλαμικό Κράτος ανέλαβε την ευθύνη για την επίθεση στο Ισλαμαμπάντ, αλλά το Πακιστάν δήλωσε ότι έχει «αδιαμφισβήτητα στοιχεία» ότι πίσω από αυτήν βρίσκεται η TTP.

Το Πακιστάν κατηγορεί επίσης ότι οι επιθέσεις πραγματοποιούνται κατ’ εντολή της ηγεσίας και των καθοδηγητών της TTP που εδρεύουν στο Αφγανιστάν και υποστηρίζονται από την κυβέρνηση των Ταλιμπάν. Η κυβέρνηση των Ταλιμπάν επιμένει επανειλημμένα ότι το έδαφός της δεν χρησιμοποιείται για να απειλεί την ασφάλεια καμίας χώρας και ότι οι ενέργειες του Πακιστάν στο Αφγανιστάν είναι «απρόκλητες».

Η τελευταία σοβαρή έξαρση μεταξύ των δύο γειτόνων σημειώθηκε τον Οκτώβριο του 2025, με ημέρες διασυνοριακών πληγμάτων και το Πακιστάν να εξαπολύει αεροπορικές επιδρομές στο Αφγανιστάν. Το Κατάρ και η Τουρκία μεσολάβησαν μεταξύ των δύο πλευρών, με συνομιλίες να διεξάγονται στη Ντόχα και την Κωνσταντινούπολη. Ακολούθησε εύθραυστη εκεχειρία, αλλά οι διαπραγματεύσεις δεν κατάφεραν να τερματίσουν τις εχθροπραξίες.

Και οι δύο χώρες κατηγόρησαν η μία την άλλη ότι δεν συμμετείχαν σοβαρά στη διπλωματία.

Στρατιωτικά, το Πακιστάν έχει σαφές πλεονέκτημα. Είναι σημαντική στρατιωτική δύναμη με εκατοντάδες άρματα μάχης και αεροσκάφη, καθώς και προηγμένη αμυντική τεχνολογία. Η κυβέρνηση των Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν διαθέτει στρατιωτικό εξοπλισμό που άφησαν πίσω τους οι πρώην αφγανικές και ξένες δυνάμεις. Και παρά τις κυρώσεις, αναφορές υποδηλώνουν ότι έχει καταφέρει να προμηθευτεί κάποιον στρατιωτικό εξοπλισμό μέσω της μαύρης αγοράς.

Μέχρι στιγμής, δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι διαθέτει αεροσκάφη ή την ικανότητα να πραγματοποιεί αεροπορικές επιδρομές βαθιά μέσα στο Πακιστάν. Ωστόσο, ως οργάνωση, οι Ταλιμπάν διεξήγαγαν πόλεμο άνω των 20 ετών εναντίον των ΗΠΑ και των συμμάχων τους στο ΝΑΤΟ, επομένως η ικανότητά τους για ανορθόδοξο και ανταρτοπόλεμο είναι αποδεδειγμένη. Στην τελευταία αντιπαράθεση, η κυβέρνηση των Ταλιμπάν χρησιμοποίησε μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones) για να πλήξει στόχους στο Πακιστάν. Τα drones, που είναι φθηνά, μικρά και εύχρηστα, αναμφίβολα θα αλλάξουν τη φύση αυτής της σύγκρουσης, όπως έχουν αλλάξει τα πεδία μαχών σε όλο τον κόσμο.

Η δυσκολία στην εκτίμηση του πόσο μακριά μπορεί να φτάσει η τελευταία κλιμάκωση οφείλεται εν μέρει στην έλλειψη επαληθευμένων πληροφοριών από οποιαδήποτε πλευρά.

Η κυβέρνηση των Ταλιμπάν δεν επιτρέπει εύκολη πρόσβαση σε ξένους δημοσιογράφους, και η επαλήθευση πληροφοριών, ιδιαίτερα από τις συνοριακές περιοχές, είναι ακόμη πιο δύσκολη. Και στο Πακιστάν, η ανεξάρτητη συλλογή επαληθευμένων πληροφοριών από τις παραμεθόριες περιοχές δεν είναι εύκολη. Το εμπόριο μεταξύ των δύο χωρών έχει διακοπεί από τον Οκτώβριο του 2025, το μεγαλύτερο κλείσιμο εδώ και δεκαετίες, γεγονός που επηρεάζει τις μικρές επιχειρήσεις στο Αφγανιστάν και τη διαθεσιμότητα προμηθειών, συμπεριλαμβανομένων κρίσιμων φαρμάκων.

Για τους απλούς Αφγανούς, που ήδη δοκιμάζονται από σοβαρή κρίση πείνας και φτώχειας και ζουν υπό τους αυστηρούς περιορισμούς της κυβέρνησης των Ταλιμπάν, το ένα θετικό από το 2021 ήταν ότι, έπειτα από τέσσερις δεκαετίες πολέμου, δεν χρειάζονταν να ανησυχούν για βόμβες που πέφτουν πάνω τους και στις οικογένειές τους.

Αυτό το αίσθημα σχετικής ασφάλειας έχει πλέον διαρραγεί από τη βία των τελευταίων έξι μηνών.

Σπύρος Σιδέρης

Σύμφωνα με τον ερευνητή διεθνούς ασφάλειας Αρίφ Ντεχκαντάρ, σε περίπτωση πολέμου μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών, η στήριξη της Μόσχας και του Πεκίνου θα είχε «στρατηγικό αλλά περιορισμένο» χαρακτήρα.

Όπως επισημαίνει, τόσο η Ρωσία όσο και η Κίνα αντιλαμβάνονται το Ιράν ως κρίσιμο γεωπολιτικό αντίβαρο στην αμερικανική επιρροή στη Δυτική Ασία. Μια ενδεχόμενη κατάρρευση του ιρανικού καθεστώτος ή ο έλεγχος των ιρανικών ενεργειακών πόρων από τις ΗΠΑ θα συνιστούσε για αμφότερες «κόκκινη γραμμή» ασφαλείας.

Ωστόσο, η στήριξη αυτή δεν θα μεταφραζόταν, σύμφωνα με την ίδια ανάλυση, σε άμεση στρατιωτική εμπλοκή. Το πιθανότερο σενάριο περιλαμβάνει διπλωματική κάλυψη, ενίσχυση σε επίπεδο πληροφοριών και τεχνικής υποστήριξης, καθώς και προσπάθεια παράτασης της σύγκρουσης ώστε να αυξηθεί το κόστος για την Ουάσιγκτον, χωρίς να ανοίξει ο δρόμος για έναν γενικευμένο πόλεμο.

Η κινεζική διάσταση: Ενέργεια και οικονομική ανθεκτικότητα

Για το Πεκίνο, το ζήτημα της ενεργειακής ασφάλειας είναι καθοριστικό. Η Κίνα αποτελεί τον μεγαλύτερο εμπορικό εταίρο του Ιράν και βασικό εισαγωγέα ιρανικού πετρελαίου. Σε περίπτωση πολεμικής αναμέτρησης, εκτιμάται ότι θα αξιοποιούσε τα ισχυρότερα διπλωματικά της εργαλεία, επιδιώκοντας παράλληλα τη διατήρηση οικονομικών διαύλων που θα απέτρεπαν την κατάρρευση της ιρανικής οικονομίας.

Η κινεζική στρατηγική θα μπορούσε να κινηθεί «κάτω από το κατώφλι του πολέμου», με χρηματοοικονομική στήριξη, διευκολύνσεις σε πληρωμές εκτός δολαρίου και τεχνολογική συνεργασία. Η παρατεταμένη αστάθεια στην περιοχή βλάπτει τα ευρύτερα οικονομικά συμφέροντα της Κίνας· ωστόσο ο πλήρης έλεγχος των ιρανικών ενεργειακών πόρων από τις ΗΠΑ θα συνιστούσε ακόμη μεγαλύτερο πλήγμα για το Πεκίνο.

Η ρωσική οπτική: Γεωπολιτική αποσυμπίεση και τεχνική στήριξη

Για τη Μόσχα, μια πολεμική ανάφλεξη στον Περσικό Κόλπο θα μπορούσε να λειτουργήσει ως γεωπολιτική αποσυμπίεση, μετατοπίζοντας τη διεθνή προσοχή από την Ουκρανία στη Μέση Ανατολή. Ο Ντεχκαντάρ εκτιμά ότι η Ρωσία θα επιθυμούσε μια σύγκρουση «μακρά και κοστοβόρα» για τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Σε πρακτικό επίπεδο, η ρωσική στήριξη θα μπορούσε να περιλαμβάνει ανταλλαγή δορυφορικών πληροφοριών, παροχή ανταλλακτικών ή ακόμη και προηγμένων συστημάτων αντιαεροπορικής άμυνας, μέσω χερσαίων διαδρομών της Κασπίας. Παράλληλα, δεν αποκλείεται η ενεργοποίηση κυβερνοεπιχειρήσεων κατά αμερικανικών υποδομών. Ωστόσο, όπως και η Κίνα, η Ρωσία δύσκολα θα ρίσκαρε την αποστολή στρατευμάτων για την υπεράσπιση ιρανικού εδάφους.

Η λογική που φαίνεται να κυριαρχεί είναι αυτή της ασύμμετρης αποτροπής και όχι μιας παραδοσιακής στρατιωτικής συμμαχίας. Το Ιράν δεν θα πρέπει να αναμένει «πυρηνική ομπρέλα» ή άμεση εμπλοκή ρωσικών και κινεζικών δυνάμεων, αλλά ένα είδος διεθνούς «βαλβίδας ασφαλείας» που θα αποτρέπει την πλήρη απομόνωσή του.

Εξοπλιστική κινητικότητα και «υπόγεια» στήριξη

Το τελευταίο διάστημα, σύμφωνα με διεθνή πρακτορεία, έχουν καταγραφεί ενδείξεις επιτάχυνσης της στρατιωτικής συνεργασίας Ιράν–Κίνας. Πληροφορίες αναφέρουν ότι η Τεχεράνη βρίσκεται κοντά στην ολοκλήρωση συμφωνίας για την προμήθεια κινεζικών αντιπλοϊκών πυραύλων CM-302, υπερηχητικών και σχεδιασμένων να διαπερνούν ναυτικές άμυνες, με εμβέλεια έως 290 χιλιόμετρα. Μια τέτοια εξέλιξη θα ενίσχυε σημαντικά την ιρανική αποτρεπτική ικανότητα στον Κόλπο.

Παράλληλα, οι συνομιλίες φέρονται να περιλαμβάνουν φορητά αντιαεροπορικά συστήματα (MANPADS), αντιπυραυλικά μέσα και τεχνολογίες με δυνητική αντιδορυφορική χρήση. Από ρωσικής πλευράς, δεδομένα πτήσεων δείχνουν επαναλαμβανόμενες μεταφορές φορτίου προς την Τεχεράνη, ενώ διαρροές κάνουν λόγο για ιρανικό αίτημα αγοράς ρωσικών συστημάτων αντιαεροπορικής άμυνας αξίας 500 εκατ. ευρώ μετά τον πρόσφατο κύκλο περιφερειακών συγκρούσεων.

Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι αυτή μιας έμμεσης ενίσχυσης: Ρωσία και Κίνα αποφεύγουν την άμεση πολεμική εμπλοκή, αλλά παρέχουν στην Τεχεράνη τα μέσα να αυξήσει το κόστος οποιασδήποτε επίθεσης.

Οι συμφωνίες στρατηγικής εταιρικής σχέσης

Η συνεργασία αυτή εδράζεται σε θεσμικό υπόβαθρο. Τον Μάρτιο του 2021, Ιράν και Κίνα υπέγραψαν μνημόνιο συνολικής στρατηγικής συνεργασίας, με πρόβλεψη για 25ετή ορίζοντα σε τομείς όπως ενέργεια, υποδομές, βιομηχανία και άμυνα. Αντίστοιχα, η 20ετής συνθήκη «Συνολικής Στρατηγικής Εταιρικής Σχέσης» μεταξύ Ρωσίας και Ιράν τέθηκε σε ισχύ τον Οκτώβριο του 2025, μετά την υπογραφή της στη Μόσχα από τον Βλαντίμιρ Πούτιν και τον Μασούντ Πεζεσκιάν.

Οι συμφωνίες αυτές δεν συνιστούν ρητές στρατιωτικές συμμαχίες τύπου ΝΑΤΟ, αλλά δημιουργούν ένα πλαίσιο βαθιάς συνεργασίας σε τομείς από τις πληροφορίες και την άμυνα έως την ενέργεια και την τεχνολογία.

Πόλεμος ή ελεγχόμενη αποκλιμάκωση;

Παρά τις πολεμικές ρητορικές και τις απειλές για «καλή συμφωνία» γύρω από το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, η συνέχιση των συνομιλιών στη Γενεύη δείχνει ότι παραμένει ενεργό το διπλωματικό κανάλι. Πολλοί αναλυτές εκτιμούν ότι ακόμη και σε περίπτωση περιορισμένης στρατιωτικής κλιμάκωσης στον Κόλπο, το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ θα κινητοποιηθεί για την επιβολή εκεχειρίας και όρων αποκλιμάκωσης.

Το ερώτημα, τελικά, δεν είναι μόνο αν Ρωσία και Κίνα θα σταθούν στο πλευρό του Ιράν, αλλά μέχρι ποιο σημείο είναι διατεθειμένες να φτάσουν. Όλα δείχνουν ότι θα λειτουργήσουν ως στρατηγικοί εταίροι σε καιρό ειρήνης και ως υποστηρικτές «από τα μετόπισθεν» σε καιρό πολέμου — επιδιώκοντας να μετατρέψουν οποιαδήποτε σύγκρουση σε γεωπολιτικό τέλμα για την Ουάσιγκτον, χωρίς να εμπλακούν άμεσα στην πρώτη γραμμή.

Σχεδόν παντού αλλού, όμως, η πλειονότητα εμφανίζεται αδιάφορη, απαισιόδοξη — ακόμη και βαθιά δυστοπική.

Το πολιτικό κλίμα μεταβάλλεται τόσο γρήγορα εις βάρος της ΤΝ, ώστε ακόμη και Δημοκρατικοί κυβερνήτες που την είχαν υποστηρίξει υποχωρούν πλέον ταχέως.

Η μεγάλη εικόνα

Η κατάσταση είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα επιδεινωθεί. Κάθε μεγάλη εταιρεία ΤΝ επιδίδεται σε αγώνα δρόμου για την παρουσίαση ολοένα και πιο «ανθρώπινων» μοντέλων, διαφημίζοντας τις εντυπωσιακές τους δυνατότητες. Όμως κάθε νέα πρόοδος ή μεγαλεπήβολος ισχυρισμός προκαλεί αντίστοιχη αντίδραση από τους ψηφοφόρους: εντείνει την ανησυχία.

Οι εταιρείες επενδύουν σημαντικά ποσά στην πολιτική σκηνή, κυρίως για να αποτρέψουν ρυθμιστικά μέτρα που θεωρούν ότι θα επιβραδύνουν την ανάπτυξη της ΤΝ — όχι για να βελτιώσουν τη δημόσια εικόνα της. Έτσι, η εικόνα της τεχνητής νοημοσύνης διαμορφώνεται κυρίως από τους επικριτές της ή μέσα σε ένα κλίμα αβεβαιότητας.

Σε συνομιλίες με κυβερνήτες πολιτειών — από «κόκκινες» και «μπλε» πολιτείες — αναδείχθηκε ότι οι ψηφοφόροι όχι μόνο φοβούνται τον αντίκτυπο της AI σε παιδιά και θέσεις εργασίας, αλλά τη βρίσκουν και «ανατριχιαστική».

Οι αριθμοί της ανησυχίας

Οι δημοσκοπήσεις επιβεβαιώνουν τη μεταστροφή:

• Το 58% των Αμερικανών δηλώνει ότι δεν εμπιστεύεται ιδιαίτερα ή καθόλου την ΤΝ.
• Το 63% πιστεύει ότι η ΤΝ θα μειώσει τις θέσεις εργασίας στις ΗΠΑ.
• Το 77% εκφράζει ανησυχία ότι η ΤΝ μπορεί να αποτελέσει απειλή για την ανθρωπότητα.
• Το 79% δεν εμπιστεύεται τις εταιρείες ότι θα χρησιμοποιήσουν την ΤΝ υπεύθυνα.

Μετά τις εμπειρίες από τις επιπτώσεις των social media σε παιδιά και κοινωνία, πολλοί θεωρούν ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα είναι ακόμη χειρότερη.

Οι Τέσσερις Μεγάλες Απειλές

1. Τα παιδιά

Τίποτε δεν ενώνει τους ψηφοφόρους όσο ο φόβος για την επίδραση της ΤΝ στα παιδιά. Πρόκειται για το πιο ισχυρό πολιτικά στοιχείο της αντίδρασης.

Μεταξύ γυναικών άνω των 50 ετών — ομάδας με υψηλή εκλογική συμμετοχή — το 90% εκφράζει ανησυχία για την έλλειψη εθνικών προτύπων προστασίας των παιδιών από την ΤΝ.

2. Οι θέσεις εργασίας

Ο φόβος εκτοπισμού από την αγορά εργασίας είναι βαθύς και εντείνει τις κοινωνικές ανισότητες.

• Μόλις το 7% πιστεύει ότι η ΤΝ θα αυξήσει τις θέσεις εργασίας.
• Τρεις στους πέντε εργαζόμενους στις ΗΠΑ δεν χρησιμοποιούν σήμερα ΤΝ στην εργασία τους.

Όσο περισσότερο προβάλλονται παραδείγματα «υπεραποδοτικών» εργαζομένων που δεκαπλασιάζουν την παραγωγικότητά τους μέσω ΤΝ, τόσο ενισχύεται ο φόβος των υπολοίπων.

3. Ο «ανατριχιαστικός» παράγοντας

Πέρα από την απασχόληση και τα παιδιά, υπάρχει μια βαθύτερη, σχεδόν υπαρξιακή ανησυχία. Η ΤΝ συνδέεται με επιτήρηση, παραπληροφόρηση, απώλεια ελέγχου, ακόμη και με τον κίνδυνο πολέμων που θα διεξάγονται με αλγοριθμικές αποφάσεις.

4. Ενέργεια και γη

Η αντίδραση δεν αφορά πλέον μόνο λογισμικό και οθόνες. Τα κέντρα δεδομένων — τεράστιες εγκαταστάσεις με υψηλή κατανάλωση ενέργειας — αυξάνουν τις τιμές ρεύματος και προκαλούν τοπικές αντιδράσεις.

Από το 2023, έργα κέντρων δεδομένων ύψους 162 δισ. δολαρίων έχουν παγώσει ή καθυστερήσει. Μόνο το δεύτερο τρίμηνο του 2025, έργα 98 δισ. δολαρίων ανεστάλησαν ή μπλοκαρίστηκαν.

Συμπέρασμα

Η πλειονότητα των ψηφοφόρων επιθυμεί αργούς ρυθμούς ανάπτυξης της ΤΝ, δεν εμπιστεύεται τις επιχειρήσεις και φοβάται ότι η τεχνολογία μπορεί να διαβρώσει τη δημιουργική σκέψη ή ακόμη και να απειλήσει την ανθρωπότητα. Το ζήτημα δεν είναι απλώς τεχνολογικό ή ρυθμιστικό. Είναι πολιτικό — και εν δυνάμει εκρηκτικό.

Πηγή: axios.com

Αντίθετα, με το βλέμμα στις κρίσιμες ενδιάμεσες εκλογές αργότερα φέτος, παρουσίασε ένα πατριωτικό κάλεσμα στους πιστούς υποστηρικτές του, ενώ δεν παρέλειψε να προκαλέσει τους πολιτικούς του αντιπάλους. Η ομιλία του ήταν γεμάτη θεατρικά στιγμιότυπα – χαρακτηριστικό ενός ανθρώπου που υπήρξε παρουσιαστής ριάλιτι στην τηλεόραση.

Στην αρχή της βραδιάς, καλωσόρισε στην αίθουσα τη χρυσή ολυμπιακή ομάδα χόκεϊ ανδρών των ΗΠΑ. Οι αθλητές ύψωσαν τα μετάλλιά τους, ενώ οι Ρεπουμπλικάνοι φώναζαν «USA!» και ακόμα και οι Δημοκρατικοί σηκώθηκαν να χειροκροτήσουν.

Αργότερα, ο Τραμπ τίμησε ήρωες των ενόπλων δυνάμεων, έναν βετεράνο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου 100 ετών και έναν διασώστη της Ακτοφυλακής που έσωσε 165 ανθρώπους από τις πλημμύρες στο Τέξας πέρυσι. Ο διασώστης τιμήθηκε με το Μετάλλιο της Τιμής του Κογκρέσου και ο βετεράνος με το Legion of Merit για εξαιρετικό ηρωισμό.

Παρόλο που η ομιλία διήρκεσε σχεδόν δύο ώρες – σπάζοντας ρεκόρ – τέτοιες στιγμές έδωσαν ζωντάνια στη βραδιά και ενίσχυσαν το βασικό μήνυμα περί αμερικανικού πατριωτισμού και επιτευγμάτων.

Επιτεύγματα και προκλήσεις στην εσωτερική πολιτική

Η ομιλία ξεκίνησε με γνώριμες φράσεις: «Η χώρα μας επέστρεψε», είπε ο Τραμπ. Τη χαρακτήρισε ως τη «θερμότερη» οικονομία στον κόσμο. Αφού κατηγόρησε τους Δημοκρατικούς για κρίση ακρίβειας, πρόσθεσε: «Πηγαίνουμε πραγματικά καλά».

Αναφέρθηκε σε αύξηση εισοδημάτων, άνοδο του χρηματιστηρίου, χαμηλότερες τιμές καυσίμων, δραστική μείωση στις διελεύσεις παράτυπων μεταναστών στα νότια σύνορα και συγκράτηση του πληθωρισμού. «Η χώρα μας ξανακερδίζει», κατέληξε.

Ωστόσο, η δημοτικότητά του παραμένει περίπου στο 40%, ενώ οι πολίτες ζητούν περισσότερη δράση για τα προβλήματά τους. Παρόμοια στοιχεία είχε παρουσιάσει και σε προηγούμενη εθνική ομιλία από τον Λευκό Οίκο τον περασμένο μήνα, χωρίς να πείσει το κοινό. Η ελπίδα του ίδιου και των συνεργατών του είναι ότι το μεγαλύτερο ακροατήριο της Ομιλίας για την Κατάσταση του Έθνους – που αναμένεται να φτάσει τα δεκάδες εκατομμύρια – θα αλλάξει τα δεδομένα.

Παρά τη μεγάλη διάρκεια της ομιλίας, ο Τραμπ δεν παρουσίασε πολλές νέες πολιτικές. Πρότεινε νέα συνταξιοδοτικά προγράμματα για εργαζόμενους της εργατικής τάξης και συμφωνία με εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης ώστε να διατεθεί επαρκής ηλεκτρική ενέργεια στις εγκαταστάσεις τους χωρίς να επιβαρυνθούν οι καταναλωτές.

Επανέφερε παλιότερες ιδέες όπως σχέδιο υγείας με απευθείας πληρωμές στους πολίτες για ασφάλιστρα, νόμο που απαιτεί από όλους τους ψηφοφόρους να αποδεικνύουν την υπηκοότητά τους και απαγόρευση χορήγησης επαγγελματικών αδειών οδήγησης σε παράτυπους μετανάστες.

Δεσμεύτηκε επίσης να συνεχίσει το ευρύ καθεστώς δασμών, παρά τη δικαστική απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου που ακύρωσε πολλούς από αυτούς τους δασμούς την περασμένη Παρασκευή. Τρεις δικαστές που ψήφισαν κατά του προέδρου παρέμειναν ανέκφραστοι στην πρώτη σειρά. Νωρίτερα, ο Τραμπ αντάλλαξε χειραψία χωρίς χαμόγελο με τον πρόεδρο του δικαστηρίου Τζον Ρόμπερτς.

Μεταναστευτικό και πολιτικές εντάσεις στο Κογκρέσο

Σε μια ομιλία που διακόπηκε συχνά από επευφημίες των Ρεπουμπλικάνων, η συζήτηση περί δασμών προκάλεσε μουρμούρες στους Δημοκρατικούς και αμηχανία στους Ρεπουμπλικάνους που ανησυχούν για το κόστος και τη δημοφιλία των μέτρων αυτών.

Όταν η συζήτηση στράφηκε στη μετανάστευση, η ένταση κορυφώθηκε. Οι αναφορές του Τραμπ στον κίνδυνο των «παράνομων αλλοδαπών» προκάλεσαν θερμά χειροκροτήματα από τους Ρεπουμπλικάνους και εξοργισμένες αντιδράσεις από τους Δημοκρατικούς.

Το μεταναστευτικό υπήρξε πολιτικό όπλο για τον πρόεδρο, όμως η πρόσφατη επιχείρηση στη Μινεάπολη – όπου δύο Αμερικανοί πολίτες σκοτώθηκαν από ομοσπονδιακούς πράκτορες – έχει πλήξει σοβαρά τη θέση του. Δεν αναφέρθηκε σε αυτούς τους θανάτους ούτε στη «χαλαρότερη προσέγγιση» που είχε αφήσει να εννοηθεί μετά το συμβάν. Αντίθετα, εστίασε στα εγκλήματα που αποδίδει σε παράτυπους μετανάστες.

“Το μόνο που στέκεται ανάμεσα στους Αμερικανούς και ένα εντελώς ανοιχτό σύνορο είναι ο πρόεδρος Ντόναλντ Τζ. Τραμπ και οι σπουδαίοι Ρεπουμπλικάνοι πατριώτες στο Κογκρέσο”, δήλωσε. Με αυτό υπενθύμισε εμμέσως ότι σε λίγο περισσότερο από οκτώ μήνες οι Αμερικανοί θα προσέλθουν στις κάλπες για να καθορίσουν τη σύνθεση της Βουλής και της Γερουσίας.

Εξωτερική πολιτική και εκλογικές προσδοκίες

Όπως συνηθίζεται σε τέτοιες συνεδριάσεις του Κογκρέσου, η εξωτερική πολιτική είχε δευτερεύοντα ρόλο. Παρά τη μεγάλη συγκέντρωση αμερικανικών δυνάμεων κοντά στο Ιράν, ο πρόεδρος δεν προσπάθησε ιδιαίτερα να πείσει το κοινό για την ανάγκη παρατεταμένης στρατιωτικής δράσης. “Η προτίμησή μου είναι η διπλωματία”, είπε, “αλλά δεν θα επιτρέψω ποτέ στον νούμερο ένα χρηματοδότη της τρομοκρατίας να αποκτήσει πυρηνικό όπλο”. Στη συνέχεια άλλαξε θέμα.

Προς το παρόν, οι πολιτικοί άνεμοι δεν ευνοούν τον πρόεδρο. Ωστόσο, φαίνεται να πιστεύει ότι η διάθεση των πολιτών μπορεί να αλλάξει – είτε λόγω των οικονομικών αποτελεσμάτων των πολιτικών του είτε λόγω ενός νέου κύματος πατριωτισμού ενόψει της 250ής επετείου από την ίδρυση της χώρας αυτό το καλοκαίρι.

Οι αναφορές σε ήρωες των ενόπλων δυνάμεων και χρυσοφόρους αθλητές δείχνουν ίσως πως αυτή είναι η πολιτική στρατηγική στην οποία ποντάρει ο Τραμπ.

Σπύρος Σιδέρης

Οι δασμοί δεν λειτουργούσαν απλώς ως εργαλείο πίεσης: ήταν το κεντρικό σύμβολο ενός νέου οικονομικού δόγματος που φιλοδοξούσε να αναστρέψει την αποβιομηχάνιση, να μειώσει το εμπορικό έλλειμμα και να ενισχύσει τα δημόσια έσοδα σε μια περίοδο εκρηκτικής διόγκωσης του δημοσίου χρέους.

Παρά το γεγονός ότι ο Τραμπ επέβαλε νέους δασμούς μέσω διαφορετικών νομικών μηχανισμών, η απόφαση του δικαστηρίου εισάγει μια κρίσιμη παράμετρο: αβεβαιότητα ως προς τη βιωσιμότητα αυτής της στρατηγικής. Εναλλακτικά νομικά εργαλεία προϋποθέτουν πιο χρονοβόρες διαδικασίες, προκαταρκτικές έρευνες ή ακόμη και έγκριση από το Κογκρέσο, γεγονός που περιορίζει την ταχύτητα και την ευελιξία των κινήσεων. Το σημαντικότερο, ωστόσο, είναι ότι κλονίζεται η αίσθηση της «αναπόφευκτης τιμωρίας» που είχε καλλιεργήσει η Ουάσιγκτον στους εμπορικούς της εταίρους: το μήνυμα ότι οι δασμοί είναι δεδομένοι και δεν αίρονται παρά μόνο με ουσιαστικές παραχωρήσεις.

• Οι δασμοί αποτέλεσαν τον ακρογωνιαίο λίθο της στρατηγικής του Τραμπ για την επαναφορά της παραγωγής στις ΗΠΑ. Μέσω της επιβολής τους, επιδίωξε να πιέσει πολυεθνικές εταιρείες να μεταφέρουν μονάδες παραγωγής στο αμερικανικό έδαφος, περιορίζοντας την εξάρτηση από εισαγωγές και ενισχύοντας την εγχώρια απασχόληση. Παράλληλα, οι εισπράξεις από τους δασμούς παρουσιάζονταν ως εργαλείο για τη μείωση του δημοσιονομικού ελλείμματος, το οποίο καλυπτόταν κυρίως με νέο δανεισμό. Σε ορισμένες φάσεις, τα μακροοικονομικά στοιχεία έδειξαν επιτάχυνση της ανάπτυξης, κάτι που ενίσχυε το αφήγημα περί αποτελεσματικότητας της πολιτικής αυτής και θα μπορούσε να μεταφραστεί σε πολιτικό κεφάλαιο για τους Ρεπουμπλικάνους.

Η ακύρωση των μέτρων, όμως, μεταβάλλει δραστικά το διαπραγματευτικό τοπίο. Χώρες που είχαν αποδεχθεί δυσμενείς όρους υπό την πίεση των δασμών ενδέχεται πλέον να επανεξετάσουν τη στάση τους. Η Ευρωπαϊκή Ένωση φέρεται να επαναξιολογεί τη διαδικασία κύρωσης εμπορικών συμφωνιών, ενώ η Ινδία επιβραδύνει τις διαπραγματεύσεις. Ακόμη πιο κρίσιμη είναι η διάσταση που αφορά την Κίνα: ο Σι Τζινπίνγκ αποκτά ισχυρότερο διαπραγματευτικό πλεονέκτημα ενόψει πιθανών συνομιλιών, καθώς η αμερικανική απειλή επιβολής δασμών δεν εμφανίζεται πλέον ως απολύτως αξιόπιστη και «μη αναστρέψιμη». Όταν η πιθανότητα δικαστικής ανατροπής μπαίνει στη συζήτηση, αλλάζει η ισορροπία φόβου και πίεσης που λειτουργεί ως μοχλός στις εμπορικές διαπραγματεύσεις.

Ένα επιπλέον μέτωπο ανοίγει με τον κίνδυνο δικαστικών διεκδικήσεων. Αμερικανικές εταιρείες που επηρεάστηκαν αρνητικά από τους δασμούς ενδέχεται να αξιώσουν αποζημιώσεις από την ομοσπονδιακή κυβέρνηση, επικαλούμενες ζημίες από την εφαρμογή των μέτρων. Σε ένα ήδη επιβαρυμένο δημοσιονομικό περιβάλλον, τέτοιες απαιτήσεις θα μπορούσαν να επιβαρύνουν σημαντικά τον ομοσπονδιακό προϋπολογισμό, μετατρέποντας μια εμπορική επιλογή σε καθαρό δημοσιονομικό ρίσκο.

• Η πολιτική διάσταση είναι εξίσου κρίσιμη. Το γεγονός ότι δικαστές που θεωρούνταν πιο κοντά στους Ρεπουμπλικάνους στήριξαν την απόφαση γεννά ερωτήματα για εσωκομματικές ρωγμές. Η σχέση του Τραμπ με το παραδοσιακό ρεπουμπλικανικό κατεστημένο υπήρξε ανέκαθεν αμφίθυμη, ωστόσο η συγκεκριμένη εξέλιξη μπορεί να ενισχύσει την εικόνα ενός κόμματος που δεν εμφανίζεται πλήρως συσπειρωμένο γύρω από την ατζέντα του. Αυτό αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών για το Κογκρέσο, όπου η διατήρηση της πλειοψηφίας συνδέεται άμεσα με την πολιτική αντοχή της ευρύτερης «τραμπικής» στρατηγικής.

Οι διεθνείς συνέπειες μπορεί να είναι διττές και στο πεδίο της εξωτερικής πολιτικής. Σε ό,τι αφορά το Ιράν, έχει διατυπωθεί η εκτίμηση ότι απώλειες στο εσωτερικό μέτωπο θα μπορούσαν να ενισχύσουν την τάση για πιο επιθετική στάση, προκειμένου να επιτευχθεί μια γρήγορη γεωπολιτική επιτυχία. Ωστόσο, μια στρατιωτική σύγκρουση ενέχει σοβαρούς κινδύνους, ιδίως εάν παραταθεί ή προκαλέσει μεγάλες απώλειες. Επιπλέον, η αμερικανική κοινή γνώμη εμφανίζεται επιφυλακτική απέναντι σε ένα νέο πολεμικό μέτωπο, περιορίζοντας τα περιθώρια πολιτικών ελιγμών και αυξάνοντας το κόστος μιας απόφασης υψηλού ρίσκου.

• Στο ουκρανικό πεδίο, οι επιπτώσεις παραμένουν σύνθετες. Η εσωτερική πίεση στον Λευκό Οίκο μπορεί να περιορίσει την προθυμία για δυναμική παρέμβαση στις διαπραγματεύσεις μεταξύ Κιέβου και Μόσχας ή, αντίθετα, να αυξήσει την ανάγκη για ένα γρήγορο «χειροπιαστό» διπλωματικό αποτέλεσμα που θα παρουσιαστεί ως επιτυχία. Σε κάθε περίπτωση, το πώς θα μεταφραστεί μια εσωτερική πολιτική αναταραχή σε εξωτερική πολιτική γραμμή δεν είναι δεδομένο, αλλά συνδέεται με το συνολικό ισοζύγιο κόστους–οφέλους που θα επιχειρήσει να διαμορφώσει η Ουάσιγκτον.

Η ακύρωση των δασμών από το Ανώτατο Δικαστήριο δεν είναι μια απλή νομική διόρθωση. Λειτουργεί ως καταλύτης πολιτικών και γεωοικονομικών εξελίξεων, πλήττοντας τόσο την αξιοπιστία της αμερικανικής εμπορικής πολιτικής όσο και τη διαπραγματευτική ισχύ της χώρας στο διεθνές σύστημα.

Το κεντρικό ερώτημα που αναδύεται είναι αν η Ουάσιγκτον μπορεί να διατηρήσει τον ρόλο της ως ρυθμιστή στο παγκόσμιο εμπόριο όταν το εργαλείο των δασμών —το κατεξοχήν μέσο άμεσης πίεσης— παύει να λειτουργεί ως απόλυτα αξιόπιστη απειλή.

Σπύρος Σιδέρης

Επικεφαλής της ουκρανικής αντιπροσωπείας, ο υπουργός Άμυνας Ρουστέμ Ουμέροφ δήλωσε ότι στο τραπέζι τέθηκαν «ζητήματα ασφαλείας και ανθρωπιστικά», προσθέτοντας ότι το Κίεβο σκοπεύει να προτείνει μία νέα ενεργειακή εκεχειρία ή «ένα νέο ενεργειακό μορατόριουμ». Η αναφορά αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς τις τελευταίες εβδομάδες οι επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές έχουν ενταθεί, με αμοιβαίες κατηγορίες για πλήγματα σε σταθμούς παραγωγής και δίκτυα μεταφοράς.

Από ρωσικής πλευράς, το Κρεμλίνο διαμήνυσε μέσω του εκπροσώπου του, Ντμίτρι Πεσκόφ, ότι δεν θα υπάρξουν δηλώσεις μετά την πρώτη ημέρα, καθώς οι συνομιλίες θα συνεχιστούν. Ρωσικά μέσα ενημέρωσης ανέφεραν ότι η Μόσχα έθεσε ευρύτερη ατζέντα, η οποία περιλαμβάνει εδαφικά, στρατιωτικά, πολιτικά και οικονομικά ζητήματα, καθώς και «όλες τις πτυχές της ασφάλειας». Η φράση αυτή ερμηνεύεται ως ένδειξη ότι το Κρεμλίνο επιδιώκει μια συνολική διευθέτηση και όχι απλώς μια μερική κατάπαυση του πυρός.

• Ιδιαίτερη βαρύτητα είχε η παρέμβαση του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος την παραμονή των συνομιλιών κάλεσε την Ουκρανία να καθίσει «γρήγορα» στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. «Καλύτερα να καθίσει γρήγορα στο τραπέζι. Αυτό είναι όλο που έχω να πω», ανέφερε χαρακτηριστικά, υπονοώντας ότι –κατά την αμερικανική εκτίμηση– το Κίεβο καθυστερεί τη διαδικασία. Δεν είναι η πρώτη φορά που ο Τραμπ προτρέπει δημόσια τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι να επιταχύνει τη σύναψη ειρηνευτικής συμφωνίας, ενώ δυτικά μέσα μεταδίδουν ότι το αμερικανικό πλαίσιο προβλέπει αποχώρηση ουκρανικών δυνάμεων από περιοχές της Ντονέτσκ.

Ο Ζελένσκι, σε δηλώσεις του, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο συζήτησης για απόσυρση από τη Ντονέτσκ, υπό την προϋπόθεση όμως ότι η Ρωσία θα αποσύρει τις δυνάμεις της σε «ισοδύναμη απόσταση». Σύμφωνα με πληροφορίες που δημοσίευσε το Axios, αμερικανοί μεσολαβητές πρότειναν η περιοχή να μετατραπεί σε αποστρατιωτικοποιημένη «ελεύθερη οικονομική ζώνη», χωρίς ωστόσο να έχει αποσαφηνιστεί ποιος θα ασκεί την κυριαρχία. Ο Ουκρανός πρόεδρος ξεκαθάρισε ότι οποιαδήποτε συμφωνία θα τεθεί σε δημοψήφισμα, επισημαίνοντας ότι μια απλή αποχώρηση από το Ντονμπάς δύσκολα θα εγκριθεί από την κοινωνία. «Συναισθηματικά, οι άνθρωποι δεν θα το συγχωρήσουν ποτέ», τόνισε, υπογραμμίζοντας ότι το κόστος νομιμοποίησης μπορεί να αποδειχθεί καθοριστικό.

• Παράλληλα, ο Ζελένσκι φέρεται να έδωσε εντολή για οργάνωση προσωπικής συνάντησης με τον Βλαντίμιρ Πούτιν στη Γενεύη, θεωρώντας ότι μόνο σε ανώτατο επίπεδο μπορεί να υπάρξει πραγματική πρόοδος στα εδαφικά ζητήματα. Η ρωσική πλευρά δεν έχει επιβεβαιώσει επίσημα ένα τέτοιο ενδεχόμενο, κρατώντας –τουλάχιστον δημόσια– χαμηλούς τόνους.

Στο εσωτερικό της ουκρανικής αντιπροσωπείας, ωστόσο, καταγράφονται διαφοροποιήσεις. Δυτικά δημοσιεύματα κάνουν λόγο για δύο «γραμμές»: η μία, στην οποία φέρεται να συγκαταλέγεται ο επικεφαλής της προεδρικής διοίκησης Κίριλο Μπουντάνοφ, εμφανίζεται πιο δεκτική σε ταχεία συμφωνία υπό αμερικανική διαμεσολάβηση, φοβούμενη ότι το «παράθυρο ευκαιρίας» μπορεί να κλείσει. Η άλλη, που συνδέεται με τον πρώην επικεφαλής του γραφείου της προεδρίας Αντρέι Γερμάκ, εμφανίζεται πιο επιφυλακτική απέναντι σε σημαντικές παραχωρήσεις. Ο ίδιος ο Ζελένσκι φέρεται να ισορροπεί μεταξύ των δύο τάσεων, διατηρώντας παράλληλα τις δικές του προτεραιότητες και «κόκκινες γραμμές».

• Το κλίμα περιπλέκεται από την ενεργοποίηση του Ουκρανικού Εθνικού Γραφείου Καταπολέμησης της Διαφθοράς (ΝΑΒU) να κινείται κατά προσώπων που συνδέονται με το προεδρικό περιβάλλον. Η προφυλάκιση του πρώην υπουργού Ενέργειας Γκέρμαν Γκαλουστσένκο με δυνατότητα εγγύησης ύψους 200 εκατομμυρίων γρίβνα ερμηνεύεται από ορισμένους ως εσωτερική πίεση που ενδέχεται να συνδέεται –έμμεσα ή άμεσα– με τις εξελίξεις στο διαπραγματευτικό πεδίο.

Την ίδια ώρα, η Ουάσιγκτον συνεχίζει την παροχή όπλων –με ευρωπαϊκή χρηματοδότηση– και πληροφοριών προς το Κίεβο, γεγονός που υποδηλώνει ότι, παρά τις δημόσιες παραινέσεις, οι ΗΠΑ δεν έχουν ασκήσει ακόμη ανοιχτή και ασφυκτική πίεση. Ο Ζελένσκι, πάντως, εξέφρασε δυσαρέσκεια για το ότι οι δημόσιες εκκλήσεις για υποχωρήσεις απευθύνονται κυρίως προς την Ουκρανία και όχι προς τη Ρωσία, υπονοώντας ότι ενδεχομένως είναι ευκολότερο για την Ουάσιγκτον να πιέζει έναν μικρότερο σύμμαχο, παρά μια πολύ μεγαλύτερη δύναμη όπως η Ρωσία.

Στο στρατιωτικό επίπεδο, οι συνομιλίες χαρακτηρίστηκαν «τεταμένες», σύμφωνα με ρωσικές πηγές, ενώ παράλληλα διεξήχθησαν και διμερείς επαφές ΗΠΑ–Ρωσίας. Η παρουσία ευρωπαϊκών χωρών, έστω και στο παρασκήνιο, καταδεικνύει την προσπάθεια της ΕΕ να διασφαλίσει ρόλο στη διαδικασία, αν και μέχρι στιγμής δεν έχει εξασφαλιστεί θεσμική συμμετοχή — κάτι που ενδέχεται να επηρεάσει και την «επόμενη μέρα» μιας πιθανής συμφωνίας, ειδικά στο σκέλος των εγγυήσεων ασφαλείας και της χρηματοδότησης.

• Το ερώτημα που κυριαρχεί είναι αν οι λεγόμενοι «όροι του Άνκορατζ» –ένα πλαίσιο που, κατά ορισμένες διαρροές, προβλέπει αποχώρηση από τη Ντονέτσκ με αντάλλαγμα ευρύτερη κατάπαυση του πυρός– παραμένουν στο τραπέζι και, κυρίως, πόσο αποφασισμένος είναι ο Τραμπ να πιέσει για την εφαρμογή τους.

Με τις συνομιλίες να συνεχίζονται, οι πιθανότητες για ουσιαστική πρόοδο εκτιμώνται ως «50-50» από πηγές κοντά στην ουκρανική ομάδα. Σε κάθε περίπτωση, η Γενεύη δεν αποτελεί το τέλος της διαδρομής, αλλά την αρχή μιας ακόμη δύσκολης φάσης, όπου η διπλωματία, η εσωτερική πολιτική ισορροπία και η στρατιωτική πραγματικότητα θα δοκιμαστούν ταυτόχρονα — και όπου η παραμικρή μετατόπιση στο επίπεδο των ηγετών μπορεί να αλλάξει τους όρους του παιχνιδιού.

Σπύρος Σιδέρης

Σύμφωνα με αμερικανικά δημοσιεύματα, ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο στήριξης ισραηλινών πληγμάτων κατά του ιρανικού προγράμματος βαλλιστικών πυραύλων, εφόσον δεν υπάρξει συμφωνία. Ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου εμφανίζεται επιφυλακτικός απέναντι σε οποιονδήποτε συμβιβασμό που δεν θα περιορίζει δραστικά τις ιρανικές δυνατότητες. Στο παρασκήνιο, Ουάσιγκτον και Τελ Αβίβ διατηρούν στενό συντονισμό γύρω από τρία βασικά σενάρια: κοινή επίθεση, μονομερής ισραηλινή δράση με αμερικανική υποστήριξη ή αμερικανική πρωτοβουλία με περιορισμένο ισραηλινό ρόλο.

• Την ίδια στιγμή, η ηγεσία των Ισραηλινών Αμυντικών Δυνάμεων προειδοποιεί ότι η επιχειρησιακή ετοιμότητα δεν εξαρτάται μόνο από τα οπλικά συστήματα, αλλά και από το ανθρώπινο δυναμικό. Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσιάστηκαν στην Επιτροπή Εξωτερικών και Άμυνας της Κνεσέτ, ο στρατός αντιμετωπίζει έλλειψη τουλάχιστον 12.000 στρατιωτών, εκ των οποίων περίπου 7.500 σε μάχιμες θέσεις. Ο αρχηγός του Γενικού Επιτελείου, αντιστράτηγος Εγιάλ Ζαμίρ, έχει τονίσει επανειλημμένα το βάρος που επωμίζονται οι στρατιώτες θητείας και οι έφεδροι, ειδικά υπό το πρίσμα της συνεχιζόμενης απαλλαγής σημαντικού αριθμού υπερορθόδοξων πολιτών από τη στρατιωτική υπηρεσία.

Η δημιουργία νέας, πολυμέτωπης μεραρχίας ελιγμών – με έδρα τη βάση Τζουλίς, κοντά στο Ασκελόν – αποτυπώνει την ανάγκη αναδιάταξης δυνάμεων. Η μεραρχία, η οποία συγκροτείται από υφιστάμενες μονάδες και εφέδρους, θα εκπαιδευτεί για επιχειρήσεις σε ταυτόχρονα μέτωπα: Γάζα, Λίβανο, Συρία, Δυτική Όχθη, ακόμη και στα σύνορα με την Ιορδανία. Μετά τον πόλεμο της 7ης Οκτωβρίου, οι ισραηλινές δυνάμεις ελέγχουν εκτεταμένες περιοχές στη Λωρίδα της Γάζας, διατηρούν σημεία παρουσίας στα σύνορα με τον Λίβανο και επιχειρούν στη βόρεια Συρία, ενώ παράλληλα εντείνουν τις επιχειρήσεις σε προσφυγικούς καταυλισμούς στη Δυτική Όχθη.

• Σε αυτό το περιβάλλον, το σενάριο πολυμέτωπης σύγκρουσης με ενεργοποίηση φιλοϊρανικών πολιτοφυλακών στο Ιράκ, της Χεζμπολάχ στον Λίβανο και των Χούθι στην Υεμένη δεν θεωρείται θεωρητικό. Αντιθέτως, αποτελεί βασικό άξονα σχεδιασμού. Η ιρανική στρατηγική βασίζεται σε μια «οικονομία φθοράς»: μαζικές εκτοξεύσεις πυραύλων και drones με στόχο τον κορεσμό των ισραηλινών συστημάτων αεράμυνας και την εξάντληση των αποθεμάτων αναχαίτησης.

Το ιρανικό πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων παραμένει αδιαπραγμάτευτο για την Τεχεράνη. Σύμφωνα με εκτιμήσεις Ισραηλινών και δυτικών αναλυτών, το Ιράν διαθέτει ακόμη δεκάδες βαρείς πύραυλοι που δεν έχουν χρησιμοποιηθεί. Όπως σημειώνει ο ερευνητής αμυντικών θεμάτων Ταλ Ινμπάρ, σε περίπτωση που το καθεστώς αισθανθεί υπαρξιακή απειλή, «θα εκτοξεύσει ό,τι διαθέτει». Ένα τέτοιο σενάριο θα μπορούσε να οδηγήσει σε πλήγματα όχι μόνο σε στρατιωτικούς, αλλά και σε συμβολικούς στόχους.

Το Ισραήλ διαθέτει πολυεπίπεδο σύστημα αεράμυνας πέντε επιπέδων, με επτά τάγματα ανεπτυγμένα σε ολόκληρη τη χώρα, σε συνεργασία με αμερικανικές και –ενδεχομένως– διεθνείς δυνάμεις. Ωστόσο, τα διδάγματα προηγούμενων συγκρούσεων έδειξαν ότι ακόμη και υψηλά ποσοστά αναχαίτισης δεν αποτρέπουν σημαντικές ζημιές στο εσωτερικό μέτωπο. Η διαχείριση αποθεμάτων πυραύλων αναχαίτισης και η προστασία κρίσιμων υποδομών παραμένουν κρίσιμες προκλήσεις.

• Παράλληλα, η εσωτερική σταθερότητα δοκιμάζεται. Ιρανικά μέσα ενημέρωσης αξιοποίησαν πρόσφατες εντάσεις στο Μπνέι Μπρακ, παρουσιάζοντάς τες ως ένδειξη «καταστολής» και επιχειρώντας να ενισχύσουν το αφήγημα περί ισραηλινού χάους. Ο επικοινωνιακός πόλεμος συνοδεύει τον στρατιωτικό σχεδιασμό, με την Τεχεράνη να επιχειρεί να αναδείξει ρωγμές στην ισραηλινή κοινωνία.

Στο Ισραήλ, πάντως, δεν επικρατεί η λογική του «χτυπάμε και τελειώνει». Η κυρίαρχη εκτίμηση είναι ότι ακόμη και συνδυασμένα πλήγματα δεν θα ανατρέψουν άμεσα το ιρανικό καθεστώς ούτε θα εξαλείψουν πλήρως το πυραυλικό του οπλοστάσιο. Το ενδεχόμενο παρατεταμένης αντιπαράθεσης θεωρείται ρεαλιστικό, με φάσεις κλιμάκωσης και αποκλιμάκωσης.

• Η ετοιμότητα των Ισραηλινών Αμυντικών Δυνάμεων δεν αμφισβητείται ως προς την τεχνολογική υπεροχή και την επιχειρησιακή εμπειρία. Ωστόσο, η έλλειψη προσωπικού, η κόπωση των εφέδρων και η ανάγκη ταυτόχρονης διαχείρισης πολλαπλών μετώπων συνιστούν κρίσιμους παράγοντες. Το ερώτημα δεν είναι μόνο αν το Ισραήλ μπορεί να πλήξει το Ιράν, αλλά αν μπορεί να αντέξει έναν πόλεμο φθοράς σε ολόκληρη την περιφέρεια.

Σε αυτό το εύθραυστο περιβάλλον, κάθε απόφαση –στην Ουάσιγκτον, στην Τεχεράνη ή στην Ιερουσαλήμ– μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης. Το σενάριο του συνεχιζόμενου πολέμου δεν αποτελεί πλέον ακραία υπόθεση εργασίας, αλλά πιθανή εξέλιξη. Και η απάντηση στο ερώτημα της ετοιμότητας θα κριθεί όχι μόνο στα πεδία των μαχών, αλλά και στην αντοχή της κοινωνίας και της πολιτικής ηγεσίας μπροστά σε μια σύγκρουση χωρίς σαφές τέλος.