Η «Πράξη για την Επιτάχυνση της Βιομηχανίας (Industrial Accelerator Act)», όπως ονομάζεται η πρόταση της Κομισιόν αναμένεται, σύμφωνα με το εκτελεστικό όργανο της ΕΕ, να δημιουργήσει σημαντικές θέσεις εργασίας προστιθέμενης αξίας και υψηλής ποιότητας στην ΕΕ.

Όπως υπογραμμίζει η Κομισιόν, «μόνο τα μέτρα χαμηλών εκπομπών άνθρακα θα μπορούσαν να δημιουργήσουν περισσότερα από 600 εκατομμύρια ευρώ πρόσθετης αξίας στις βιομηχανίες χάλυβα, αλουμινίου και τσιμέντου έως το 2030 και έως 10,5 δισεκατομμύρια ευρώ σε ολόκληρη την αλυσίδα της αυτοκινητοβιομηχανίας. Θα δημιουργήσει επίσης δεκάδες χιλιάδες θέσεις εργασίας, συμπεριλαμβανομένων 85.000 σε έργα μπαταριών και 58.000 στην κατασκευή τεχνολογιών ηλιακής ενέργειας, διατηρώντας παράλληλα τις υπάρχουσες θέσεις εργασίας στον χάλυβα, το αλουμίνιο και το τσιμέντο, καθώς αυτοί οι τομείς μεταβαίνουν σε καθαρότερη παραγωγή». Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Κομισιόν, η “Πράξη για την Επιτάχυνση της Βιομηχανίας αναμένεται να σταματήσει και να αντιστρέψει την αρνητική τάση στον τομέα της αυτοκινητοβιομηχανίας, δεδομένου ότι, εάν οι τάσεις συνεχιστούν, έως και 600.000 θέσεις εργασίας θα μπορούσαν να χαθούν από τον τομέα τα επόμενα 5-10 χρόνια.

Παράλληλα η νομοθετική πρόταση εισάγει για τις τεχνολογίες μηδενικού ισοζυγίου, απαιτήσεις «Made in EU» για μπαταρίες, συστήματα αποθήκευσης ενέργειας), φωτοβολταϊκά, αντλίες θερμότητας, αιολική ενέργεια, και πυρηνικές τεχνολογίες, όταν υπόκεινται σε ορισμένες διαδικασίες δημοσίων συμβάσεων, και προγράμματα στήριξης. Παράλληλα προβλέπεται η ρήτρα «Made in EU» για τα ηλεκτρικά οχήματα (EV) και τα εξαρτήματά τους.

Σύμφωνα με την Κομισιόν η ρήτρα «Made in EU» δεν αποκλείει εξ ορισμού τρίτες χώρες αλλά η πρόταση ενθαρρύνει τη μεγαλύτερη αμοιβαιότητα στις δημόσιες συμβάσεις, παρέχοντας ίση μεταχείριση στις χώρες που προσφέρουν στις εταιρείες της ΕΕ πρόσβαση στις αγορές τους. Επομένως, οι απαιτήσεις «Made in EU» δεν περιορίζουν την πρόσβαση στην αγορά ή την επιλογή των καταναλωτών, αλλά διασφαλίζουν ότι τα χρήματα των φορολογουμένων ωφελούν τις ευρωπαϊκές εταιρείες και τους εργαζόμενους. Ωστόσο η ΕΕ θέτει όρους για ξένες επενδύσεις άνω των 100 εκατομμυρίων ευρώ από χώρες που κατέχουν περισσότερο από 40% της παγκόσμιας παραγωγικής ικανότητας σε ηλεκτρικά οχήματα, μπαταρίες, ηλιακή ενέργεια και κρίσιμες πρώτες ύλες.

Για παράδειγμα εταιρείες από τρίτες χώρες που επενδύουν περισσότερα από 100 εκατ. ευρώ και οι οποίες κατέχουν περισσότερο από 40% της παγκόσμιας παραγωγικής ικανότητας στους εν λόγω τομείς, θα πρέπει να εφαρμόζουν ορισμένα κριτήρια, μεταξύ άλλων, τουλάχιστον το 50% των εργαζομένων να είναι πολίτες της ΕΕ ή οι ξένοι επενδυτές να μην κατέχουν περισσότερο από το 49% των μετοχών

Σύμφωνα με Ευρωπαίους αξιωματούχους, ο βασικός στόχος της “Πράξης για την Επιτάχυνση της Βιομηχανίας” είναι στην πραγματικότητα να αξιοποιηθεί η ενιαία αγορά της ΕΕ, στο πλαίσιο και της έκθεσης του Μάριο Ντράγκι, για την ενίσχυση της ζήτησης για ευρωπαϊκά προϊόντα και τεχνολογίες χαμηλών εκπομπών άνθρακα και στη συνέχεια να μεγιστοποιηθεί η προστιθέμενη αξία των ξένων επενδύσεων και να αναπτυχθούν βιομηχανικά έργα κλίμακας μέσω της απλοποίησης των αδειών.

Η πρόταση της Κομισιόν είχε συναντήσει την έντονη αντίδραση της Γερμανίας και μιας ομάδας άλλων κρατών – μελών καθώς Γερμανοί αξιωματούχοι και στελέχη της βιομηχανίας υποστήριξαν ότι οι προτεινόμενοι κανόνες “Made in Europe” είναι υπερβολικά γραφειοκρατικοί, και θα πλήξουν το ελεύθερο εμπόριο. Παράλληλα το think tank Bruegel, με έδρα τις Βρυξέλλες, προειδοποίησε ότι οι απαιτήσεις «Made in Europe» θα μπορούσαν να αυξήσουν το κόστος για τις εξαγωγικές βιομηχανίες και στην πραγματικότητα θα επιβράδυναν τον βιομηχανικό μετασχηματισμό της Ευρώπης και, τελικά, τη μετάβαση στην καθαρή ενέργεια.

Νίκος Γιαννόπουλος

Αυτό πρακτικά δημιουργεί δύο προβλήματα:

• Πρώτον, δίνεται η αίσθηση ότι η Ευρωπαϊκή Ενωση είναι ένα σκορποχώρι το οποίο δεν σέβεται τους δημοκρατικούς θεσμούς  παρά τα όσα ευαγγελίζεται με πάθος. Δυναμώνει έτσι το κίνημα δυσαρέσκειας εναντίον της και ο ευρωσκεπτικισμός ο οποίος φυσικά είναι διάχυτος εδώ και 20 τουλάχιστον χρόνια.
• Δεύτερον, προκαλεί αλυσιδωτές αντιδράσεις στο εσωτερικό της Ενωσης και φυγόκεντρες τάσεις. Ευρωβουλευτής με τον οποίο συνομίλησε το Libre τόνισε, λιτά και κατανοητά, ότι αναμένεται σφαγή και ότι το ζήτημα δεν μπορεί να περάσει έτσι. Εχει δίκιο. Ας προσεγγίσουμε λίγο την οπτική του.

Όταν ένα κοινοβούλιο παίρνει μία απόφαση η οποία στην πράξη καταστρατηγείται από την εκτελεστική εξουσία υπάρχει σαφές πρόβλημα δημοκρατίας. Εν προκειμένω, η πλειοψηφία των ευρωβουλευτών είχε “ανάψει” προσωρινά κόκκινο στην εφαρμογή της συμφωνίας Mercosur κρίνοντάς την ασύμφωρη για τον ευρωπαϊκό πρωτογενή τομέα.

Το γεγονός ότι η Ούρσουλα Φον ντερ Λάινεν επιχειρεί τη μερική εφαρμογή της προσωρινά άνοιξε τους ασκούς του Αιόλου.

Η επικεφαλής της Κομισιόν κρίνει ότι έχει το δικαίωμα. Διαφωνία, όπως αυτή, έχει προκύψει ξανά και η συμφωνία προχώρησε με το μανδύα της προσωρινής αφού η Γερμανίδα πολιτικός είχε με το μέρος της τις περισσότερες κυβερνήσεις. Κάτι τέτοιο συμβαίνει και τώρα.

Ποια είναι όμως η μεγάλη διαφορά; Οτι αυτή τη φορά η χώρα που αντιδρά σφόδρα είναι η Γαλλία. Οταν η δεύτερη οικονομία της Ενωσης ανάβει στοπ και μιλάει για ασέβεια μέσω του προέδρου της (αυτό ακριβώς τόνισε ο Εμανουέλ Μακρόν την Παρασκευή όταν έγιναν γνωστές οι εξελίξεις) τότε οι αναταράξεις είναι σαφώς πιο μεγάλες. Είχε που είχε προβλήματα ο γαλλογερμανικός άξονας στην εν γένει λειτουργία του, τώρα απέκτησε άλλο ένα.

Ως προς την πολιτική γεωγραφία των δυνάμεων, τα πράγματα είναι επίσης πολύπλοκα. Το Λαϊκό Κόμμα (η Ευρωπαϊκή δεξιά δηλαδή) στηρίζει την απόφαση της Κομισιόν. Επικαλείται το κίνδυνο να κινηθούν πιο γρήγορα χώρες όπως η Κίνα και η Ευρώπη να αποκλειστεί από την αγορά της Λατινικής Αμερικής. Συν τοις άλλοις, η συμφωνία φαίνεται να έχει πολλά οφέλη για τις μεγάλες γερμανικές εταιρίες οχημάτων και όχι μόνο.

Ακόμα όμως και μέσα στο Λαϊκό Κόμμα, οι διχογνωμίες βασιλεύουν. Οι Γάλλοι δεξιοί δεν μπορούν να στραφούν κατά του συμφέροντος της χώρας τους και κατά την επιθυμία του προέδρου τους. Ξέρουν καλά ότι η εφαρμογή της συμφωνίας και η αθρόα εισαγωγή αγροτική προϊόντων που παρασκευάζονται χωρίς τους ελέγχους από τους οποίους περνούν τα αντίστοιχα ευρωπαϊκά θα επιφέρει μεγάλα πλήγματα στους Γάλλους αγρότες.

Για τη Γαλλία ο πρωτογενής τομέας παραμένει ακόμα ισχυρός αλλά και…πολυπληθής με ότι αυτό συνεπάγεται για την ισχύ τους.

“Για τη Γαλλία ο κίνδυνος θα είναι πολύ σοβαρός” μάς λέει η ευρωπαϊκή πηγή. “Γι’ αυτό και είναι αρκετά πιθανό η επιθυμία της Κομισιόν να καταρρεύσει μέσα στο ίδιο το ευρωκοινοβούλιο, να παραπεμφθεί δηλαδή η Κομισιόν στο Ανώτατο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης”.

Ηδη σχετικές κινήσεις στο νομικό κομμάτι έχουν γίνει. Οι νομικές υπηρεσίες του ευρωκοινοβουλίου έχουν πιάσει δουλειά για την όσο το δυνατόν καλύτερη τεκμηρίωση αυτής της κίνησης. Και το παρασκήνιο, την ίδια ώρα, οργιάζει.

Ο Μακρόν ξέρει καλά ότι αν χάσει αυτή τη μάχη, η όποια υστεροφημία του θα πάει περίπατο. Θα ισοδυναμεί με ταπείνωση μία πολιτική ήττα τέτοιους μεγέθους από γερμανικά συμφέροντα. Το δε κόμμα του θα απειληθεί με εξαφάνιση ενώ ο δρόμος για την ακροδεξιά, που έτσι και αλλιώς είναι ανοιχτός, θα ανοίξει πλέον διάπλατα. Ετσι και αλλιώς οι γαλλικές εκλογές πλησιάζουν.

Οι Γερμανοί όμως, με τις χώρες που παραδοσιακά επηρεάζουν, δεν θα καμφθούν εύκολα. Με ποσοστά οικονομικής ανάπτυξης που τείνουν προς το μηδέν η γερμανική οικονομία ψάχνει εναγωνίως το άνοιγμα σε νέες αγορές και η Λατινική Αμερική (με τους χαμηλούς δασμούς που προβλέπει η Mercosur) φαντάζει μεγάλη ευκαιρία.

Στο πλευρό της βρίσκεται και η Ισπανία με τις παραδοσιακά καλές σχέσεις με τις χώρες της Λατινική Αμερική. Πιστεύει, όπως και η Γερμανία, ότι η Mercosur αποτελεί κρίσιμο μέρος της προσπάθειας της ΕΕ να ανοίξει νέες αγορές, ώστε να αντισταθμίσει τις επιχειρηματικές απώλειες από τους αμερικανικούς δασμούς και να μειώσει την εξάρτησή της από την Κίνα, εξασφαλίζοντας πρόσβαση σε κρίσιμες πρώτες ύλες.

Tελευταίο, αλλά όχι έσχατο το περιβαλλοντικό κομμάτι. Στις περισσότερες χώρες που έχουν υπογράψει τη Mercosur επιτρέπονται ουσίες απαγορευμένες στην ΕΕ (όπως φυτοφάρμακα και ζιζανιοκτόνα, τα οποία είναι απαγορευμένα ή μη εγκεκριμένα στην ΕΕ, αυξητικοί παράγοντες στην κτηνοτροφία κα). H εφαρμογή της συμφωνίας θα προκαλέσει πλημμυρίδα από τα προϊόντα αυτά στην ευρωπαϊκή αγορά. Το θέλουμε; 

Σημειώνεται ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ολοκλήρωσε, έπειτα από 25 χρόνια διαπραγματεύσεων, τη μεγαλύτερη εμπορική συμφωνία στην ιστορία της ως προς τις μειώσεις δασμών, με την Αργεντινή, τη Βραζιλία, την Παραγουάη και την Ουρουγουάη. Η Επιτροπή είχε λάβει τον Ιανουάριο το «πράσινο φως» από τα κράτη-μέλη για να προχωρήσει στην εφαρμογή, υπό την προϋπόθεση ότι οι χώρες της Mercosur θα ολοκλήρωναν τις δικές τους διαδικασίες επικύρωσης. Η Αργεντινή και η Ουρουγουάη επικύρωσαν τη συμφωνία την Πέμπτη.

Ωστόσο, η συμφωνία, που προβλέπει τη δημιουργία ζώνης ελεύθερου εμπορίου 720 εκατομμυρίων ανθρώπων, παραμένει αμφιλεγόμενη, ενώ δεν έχει λάβει ακόμη την επίσημη έγκριση του Ευρωκοινοβουλίου. Τον περασμένο μήνα, οι ευρωβουλευτές αποφάσισαν να παραπέμψουν το κείμενο για έλεγχο, παγώνοντας ουσιαστικά την τελική επικύρωσή του για έως και δύο χρόνια.

Η Γερμανία και άλλοι υποστηρικτές, όπως η Ισπανία, υποστηρίζουν ότι η συμφωνία είναι απαραίτητη για να αντισταθμιστούν οι επιχειρηματικές απώλειες που προκλήθηκαν από τους αμερικανικούς δασμούς και να μειωθεί η εξάρτηση από την Κίνα για κρίσιμα ορυκτά. Οι επικριτές της συμφωνίας, με επικεφαλής τη Γαλλία – τον μεγαλύτερο παραγωγό γεωργικών προϊόντων της ΕΕ – υποστηρίζουν ότι η συμφωνία θα αυξήσει σημαντικά τις εισαγωγές φθηνού βοείου κρέατος, ζάχαρης και πουλερικών, υπονομεύοντας τους εγχώριους αγρότες, οι οποίοι έχουν πραγματοποιήσει επανειλημμένες διαδηλώσεις.

Η απόφαση για πρόωρη εφαρμογή με fast track διαδικασίες ενδέχεται να σκληρύνει τη στάση επικριτών της συμφωνίας στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, να οξύνει τις αντιδράσεις χωρών όπως η Γαλλία και η Πολωνία και ενδεχομένως να οδηγήσει στην απόρριψή της όταν τεθεί σε ψηφοφορία έγκρισης.

Σε ανάρτησή της στην πλατφόρμα Χ ανέφερε ότι επιθυμεί «να στείλει ένα σαφές μήνυμα στον ουκρανικό λαό και στον επιτιθέμενο: δεν θα υποχωρήσουμε μέχρι να αποκατασταθεί η ειρήνη».

Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν αναμένεται, μαζί με τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, να συμμετάσχει σε τριμερή συνάντηση με τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι.

Παράλληλα, έχει προγραμματιστεί η συμμετοχή τους σε τηλεδιάσκεψη της «Συμμαχίας των Προθύμων», στην οποία μετέχουν σύμμαχοι του Κιέβου.

«Λαμβάνουμε υπόψη την απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου των ΗΠΑ και την αναλύουμε προσεκτικά. Παραμένουμε σε στενή επαφή με την κυβέρνηση των ΗΠΑ, καθώς επιδιώκουμε σαφήνεια σχετικά με τα βήματα που προτίθενται να λάβουν σε απάντηση σε αυτήν την απόφαση», δήλωσε ο εκπρόσωπος.

«Οι επιχειρήσεις και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού εξαρτώνται από τη σταθερότητα και την προβλεψιμότητα στις εμπορικές σχέσεις. Συνεπώς, συνεχίζουμε να υποστηρίζουμε χαμηλούς δασμούς και να εργαζόμαστε για τη μείωσή τους», πρόσθεσε ο εκπρόσωπος.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει την υιοθέτηση των νέων μέτρων με αφορμή τη συμπλήρωση τεσσάρων ετών από την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία, στις 24 Φεβρουαρίου, εντείνοντας την πίεση προς τη Μόσχα.

Οι πρεσβευτές των κρατών-μελών ενδέχεται να συγκληθούν εκ νέου μέσα στο Σαββατοκύριακο για περαιτέρω διαβουλεύσεις, ενόψει της συνεδρίασης των υπουργών Εξωτερικών της ΕΕ που έχει προγραμματιστεί για τη Δευτέρα.

Το προτεινόμενο πακέτο μέτρων εντάσσεται στη στρατηγική της Ένωσης για ενίσχυση των κυρώσεων κατά της Ρωσίας, στο πλαίσιο του συνεχιζόμενου πολέμου στην Ουκρανία.

Σύμφωνα με πληροφορίες του Bloomberg, αρκετές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες εμφανίζονται επιφυλακτικές απέναντι στην πρόταση επιβολής κυρώσεων σε ξένα λιμάνια και χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, τα οποία φέρονται να διευκολύνουν την εξαγωγή ρωσικού πετρελαίου.

Ενστάσεις από Ελλάδα, Ιταλία, Ουγγαρία και Μάλτα

Στο επίκεντρο της διαμάχης βρίσκεται, μεταξύ άλλων, το λιμάνι Κουλέβι στη Γεωργία, με την Ιταλία και την Ουγγαρία να εκφράζουν προβληματισμό για τις επιπτώσεις των κυρώσεων.

Παράλληλα, αντιρρήσεις έχουν καταγραφεί από την Ελλάδα και τη Μάλτα σχετικά με πρόταση που αφορά λιμάνι στην Ινδονησία, ενώ η Ιταλία και η Ισπανία εμφανίζονται αρνητικές στην προοπτική επιβολής μέτρων σε τράπεζα στην Κούβα.

Διαφωνίες και για πλήρη απαγόρευση ναυτιλιακών υπηρεσιών

Ένα ακόμη σημείο έντονης αντιπαράθεσης αφορά την πρόταση για πλήρη απαγόρευση ναυτιλιακών υπηρεσιών προς τη Ρωσία, όπως:

• ασφάλιση πλοίων,
• μεταφορά πετρελαίου.

Το μέτρο αυτό θα αντικαθιστούσε το ισχύον πλαφόν τιμών, ωστόσο απαιτεί τη συναίνεση των χωρών της G7, με τις Ηνωμένες Πολιτείες να μην έχουν ακόμη ξεκαθαρίσει τη στάση τους.

Διπλωματικές πηγές προειδοποιούν ότι οι διαφωνίες ενδέχεται να αποδυναμώσουν σημαντικά το νέο πακέτο κυρώσεων, το οποίο παρουσίασε πρόσφατα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή με στόχο τη μείωση των ενεργειακών εσόδων της Μόσχας.

Στο στόχαστρο και το Κιργιστάν για εξαγωγές τεχνολογίας

Το προτεινόμενο πακέτο περιλαμβάνει επίσης περιορισμούς στις εξαγωγές εργαλειομηχανών και ραδιοεξοπλισμού προς το Κιργιστάν, καθώς υπάρχουν υποψίες ότι τα προϊόντα αυτά καταλήγουν στη ρωσική πολεμική βιομηχανία.

Τα στοιχεία δείχνουν ότι:

• οι εξαγωγές τεχνολογιών διπλής χρήσης από την ΕΕ προς το Κιργιστάν αυξήθηκαν οκταπλάσια από το 2022,
• ενώ οι αντίστοιχες αποστολές από το Κιργιστάν προς τη Ρωσία εκτοξεύθηκαν κατά 1.000%.

Ο αναπληρωτής πρωθυπουργός της χώρας, Ντανιγιάρ Αμανγκελντίεφ, απέρριψε τις αιτιάσεις, υποστηρίζοντας ότι η αύξηση οφείλεται σε χαμηλή αρχική βάση, αφήνοντας ωστόσο ανοιχτό το ενδεχόμενο παρέμβασης αν αποδειχθούν παρατυπίες.

Έκκληση Ζελένσκι για αυστηρότερη στάση

Την ίδια ώρα, από τη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου, ο πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι κάλεσε την ΕΕ να συνεχίσει με αυστηρές κυρώσεις, ώστε –όπως τόνισε– να αυξηθεί η πίεση προς τον Βλαντίμιρ Πούτιν για την επίτευξη ειρηνευτικής συμφωνίας.

Το τελικό περιεχόμενο των νέων κυρώσεων αναμένεται να καθοριστεί μέσα από έντονες διαπραγματεύσεις το επόμενο διάστημα, με την ευρωπαϊκή ενότητα να τίθεται εκ νέου σε δοκιμασία, σε μια περίοδο που ο πόλεμος στην Ουκρανία παραμένει στο επίκεντρο των γεωπολιτικών εξελίξεων.

«Η απειλή είναι πραγματική και άμεση» γράφουν αυτές οι ΜΚΟ στην κοινή διακήρυξή τους, καλώντας τους Ευρωπαίους πολιτικούς να απορρίψουν την πρόταση.

Στο στόχαστρό τους βρίσκεται η μεταρρύθμιση του συστήματος μετανάστευσης που προωθεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η οποία προβλέπει κυρίως τη δημιουργία κέντρων κράτησης εκτός των συνόρων της ΕΕ για εκείνα τα άτομα που δεν θα λάβουν άσυλο, τα αποκαλούμενα «κέντρα επιστροφών».

Η πρόταση της Κομισιόν προβλέπει επίσης αυστηρότερες κυρώσεις σε εκείνους που αρνούνται να φύγουν από το ευρωπαϊκό έδαφος, όπως την κράτησή τους επί μεγαλύτερο διάστημα ή την κατάσχεση των εγγράφων τους.

Οι ΜΚΟ ανησυχούν ότι η μεταρρύθμιση θα μπορούσε να οδηγήσει ενδεχομένως σε «αστυνομικές επιδρομές» και μέτρα «φυλετικού προφίλ» κατά τον τρόπο που τα εφαρμόζει η ICE.

«Δεν γίνεται να αγανακτούμε με τα όσα κάνει η ICE στις ΗΠΑ, στηρίζοντας αυτού του είδους τις πρακτικές στην Ευρώπη», είπε η Μισέλ ΛεΒουά της PICUM, μιας μη κυβερνητικής οργάνωσης που στηρίζει ανθρώπους χωρίς νόμιμα έγγραφα.

Τη διακήρυξη υπογράφουν μεταξύ άλλων οι Γιατροί του Κόσμου και η Sea-Watch.

Οι Βρυξέλλες απορρίπτουν τις επικρίσεις των ΜΚΟ, υπογραμμίζοντας ότι τα μέτρα θα σέβονται τα θεμελιώδη δικαιώματα των μεταναστών, ενώ διαβεβαιώνουν επίσης ότι η πλειονότητα των Ευρωπαίων πολιτών στηρίζει τα μέτρα αυτά.

Στο μεσαιωνικό κάστρο Alden Biesen, στο ανατολικό Βέλγιο, η άτυπη συνάντηση των ηγετών της Ευρωπαϊκής Ένωσης ανέδειξε με τον πιο καθαρό τρόπο το πολιτικό αδιέξοδο αλλά και τη στρατηγική κατεύθυνση που διαμορφώνεται στις Βρυξέλλες. Ανταγωνιστικότητα, βιομηχανική πολιτική και θεσμική ευελιξία βρέθηκαν στο επίκεντρο, με την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν να προαναγγέλλει έναν νέο οδικό χάρτη μεταρρυθμίσεων που θα παρουσιαστεί ενόψει της επίσημης Συνόδου Κορυφής του Μαρτίου.

• «Μία Ευρώπη, μία αγορά – αυτός ήταν ο τίτλος της σημερινής συζήτησης και αυτή είναι η φιλοδοξία μας», δήλωσε, υπογραμμίζοντας ότι η Κομισιόν κινείται πλέον με αίσθημα κατεπείγοντος. Στο ίδιο μήκος κύματος, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα μίλησε για μετάβαση «από την ενιαία αγορά σε μία αγορά», δεσμευόμενος ότι η διαδικασία θα ολοκληρωθεί έως το 2027.

Πίσω από τις δηλώσεις περί ενότητας, ωστόσο, αναδύθηκε ξεκάθαρα μια πολιτική παραδοχή: η ομοφωνία των 27 κρατών-μελών θεωρείται πλέον από πολλούς ηγέτες τροχοπέδη. Η συζήτηση για την «Ευρώπη δύο ταχυτήτων» –ή, θεσμικά, για την ενισχυμένη συνεργασία– δεν έγινε στο περιθώριο, αλλά στο κέντρο της συνόδου.

Η πρόεδρος της Κομισιόν ήταν σαφής: «Προτιμώ να προχωρήσουμε με τους 27. Αν όμως κάποιες χώρες δεν μπορούν, θα ξεκινήσουμε με τις υπόλοιπες και όποιος θέλει θα προστεθεί στην πορεία». Στο ίδιο πνεύμα, ο Εμανουέλ Μακρόν έθεσε άτυπο χρονοδιάγραμμα: έως τον Ιούνιο θα πρέπει να υπάρχει συγκεκριμένη πρόοδος· διαφορετικά, «θα συνεχίσουμε με ενισχυμένη συνεργασία».

Η ενισχυμένη συνεργασία δεν αποτελεί θεωρητικό σενάριο. Τον Δεκέμβριο ενεργοποιήθηκε για την έκδοση δανείου 90 δισ. ευρώ προς την Ουκρανία, παρακάμπτοντας αντιρρήσεις κρατών όπως η Ουγγαρία. Στο Alden Biesen, η φον ντερ Λάιεν κατονόμασε δύο πεδία όπου το εργαλείο αυτό ενδέχεται να χρησιμοποιηθεί άμεσα: την Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων –για την κινητοποίηση ιδιωτικών κεφαλαίων σε στρατηγικά έργα– και το λεγόμενο «28ο καθεστώς», ένα ενιαίο ευρωπαϊκό πλαίσιο ίδρυσης επιχειρήσεων.

Το μήνυμα ήταν σαφές: όποια κράτη δεν μπορούν ή δεν θέλουν να ακολουθήσουν, κινδυνεύουν να μείνουν πίσω.

Παράλληλα, οι ηγέτες συμφώνησαν να προχωρήσουν σε μια νέα στρατηγική «Αγοράστε Ευρωπαϊκά», με στόχο την ενίσχυση στρατηγικών κλάδων όπως η άμυνα, το Διάστημα, οι καθαρές τεχνολογίες, η τεχνητή νοημοσύνη και τα συστήματα πληρωμών. Η συζήτηση για την «ευρωπαϊκή προτίμηση» δεν είναι νέα, αποκτά όμως νέα δυναμική υπό την πίεση των ΗΠΑ, της Κίνας και των αλλεπάλληλων κρίσεων που αποκάλυψαν τα τρωτά σημεία της ευρωπαϊκής οικονομίας.

• Οι διαφορές προσέγγισης παραμένουν. Ο Μακρόν βλέπει το «Αγοράστε Ευρωπαϊκά» ως αμυντικό μέτρο απέναντι σε αθέμιτο ανταγωνισμό, ενώ ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς προκρίνει μια πιο ανοιχτή λογική «Made with Europe», με έμφαση στην απορρύθμιση και στις εμπορικές συμφωνίες.

Το ερώτημα πλέον δεν είναι αν η Ευρώπη συζητά δύο ταχύτητες, αλλά αν αυτές θα θεσμοθετηθούν. Με τα χρονοδιαγράμματα που τέθηκαν –Μάρτιος για τα σχέδια, Ιούνιος για τις αποφάσεις– όλα δείχνουν ότι στην επόμενη Σύνοδο Κορυφής το θέμα δεν θα μπορεί να αποφευχθεί.

Οι αντιδράσεις αναμένεται να είναι έντονες: χώρες που φοβούνται περιθωριοποίηση, κράτη με ισχυρό εξαγωγικό προφίλ που ανησυχούν για προστατευτισμό, αλλά και πολιτικές δυνάμεις που βλέπουν στην ενισχυμένη συνεργασία ένα βήμα προς μια de facto ομοσπονδιοποίηση χωρίς πλήρη δημοκρατική νομιμοποίηση.

Το ποσοστό των ψηφοφόρων που προβλέπει νέα παγκόσμια σύρραξη έχει αυξηθεί σημαντικά από τον Μάρτιο του 2025, όταν οι ανεξάρτητοι δημοσκόποι Public First έθεσαν το ίδιο ερώτημα. «Η μεταβολή στις στάσεις της δυτικής κοινής γνώμης σε λιγότερο από έναν χρόνο αποτυπώνει μια δραματική στροφή προς μια πιο ανασφαλή πραγματικότητα, όπου ο πόλεμος μοιάζει πιθανός και οι συμμαχίες ασταθείς», σημειώνει ο επικεφαλής ερευνών της Public First, Seb Wride.

Ωστόσο, η ίδια δημοσκόπηση ανέδειξε τη μικρή προθυμία των πολιτών να δεχτούν θυσίες για να χρηματοδοτήσουν αυξημένες στρατιωτικές δαπάνες. Παρότι υπάρχει ευρεία στήριξη για ενίσχυση των αμυντικών προϋπολογισμών σε Ηνωμένο Βασίλειο, Γαλλία, Γερμανία και Καναδά, αυτή υποχωρεί απότομα όταν τίθεται θέμα αύξησης χρέους, περικοπών σε άλλους τομείς ή αύξησης φόρων.

«Η ανησυχία για τον πόλεμο δεν δίνει στους ηγέτες λευκή επιταγή για μαζικές στρατιωτικές δαπάνες», εξηγεί ο Wride. «Αντίθετα, οι ψηφοφόροι εμφανίζονται πλέον λιγότερο διατεθειμένοι να δεχτούν τα απαραίτητα ανταλλάγματα για την ενίσχυση της ασφάλειας. Έτσι, οι Ευρωπαίοι ηγέτες βρίσκονται σε αδιέξοδο — χωρίς να μπορούν να βασιστούν στις ΗΠΑ, χωρίς να έχουν πρόσχημα για εγχώριες επενδύσεις και υπό αυξανόμενη πίεση να βρουν λύσεις σε έναν κόσμο όπου η σύγκρουση φαίνεται πιο κοντά από ποτέ».

Τα ευρήματα βασίζονται σε έρευνα που διεξήχθη μεταξύ 6 και 9 Φεβρουαρίου με πάνω από 2.000 ψηφοφόρους ανά χώρα, αποκαλύπτοντας τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι ηγέτες του NATO στην προσπάθεια ενίσχυσης της ασφάλειας τη στιγμή που τα δημόσια οικονομικά πιέζονται.

Συνεχής ανησυχία εν όψει της Διάσκεψης του Μονάχου

Αυτά τα διλήμματα θα βρεθούν στο επίκεντρο των συζητήσεων στη φετινή Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου, όπου συναντώνται πολιτικοί από όλο τον κόσμο. Η τετραετής ολοκληρωτική επίθεση της Ρωσίας στην Ουκρανία συνεχίζεται χωρίς προοπτική λήξης, ενώ οι ΗΠΑ υπό τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ αναλαμβάνουν στρατιωτικές επιχειρήσεις σε Ιράν, Συρία, Βενεζουέλα και Αφρική — γεγονός που εντείνει την αίσθηση κινδύνου παγκόσμιας σύρραξης.

Το φαινόμενο είναι ιδιαίτερα έντονο στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου το 43% θεωρεί πιθανό ή πολύ πιθανό ένα νέο παγκόσμιο πόλεμο έως το 2031 — έναντι 30% τον Μάρτιο του 2025. Στις ΗΠΑ το ποσοστό ανέρχεται στο 46%, από 38% πέρσι. Στη Γερμανία μόνο οι μισοί ερωτηθέντες κρίνουν απίθανο το ενδεχόμενο τρίτου παγκόσμιου πολέμου μέσα στην επόμενη πενταετία.

Όταν εξετάζεται η πιθανότητα εμπλοκής κάθε χώρας σε στρατιωτική δράση, οι Αμερικανοί είναι αυτοί που θεωρούν πιο πιθανό να συμμετάσχει η χώρα τους σε πόλεμο τα επόμενα πέντε χρόνια, ακολουθούμενοι από τους Βρετανούς και τους Γάλλους.

Πυρηνική απειλή και αντιλήψεις περί κινδύνων

Το στοιχείο αυτό δείχνει ότι τα πυρηνικά μέλη του ΝΑΤΟ ίσως είναι περισσότερο προετοιμασμένα για μια σύγκρουση απ’ ό,τι άλλες χώρες — ενώ η εικόνα του Τραμπ ως «προέδρου της ειρήνης» δεν πείθει τους Αμερικανούς ψηφοφόρους.

Τουλάχιστον ένας στους τρεις πολίτες σε ΗΠΑ, Ηνωμένο Βασίλειο, Γαλλία και Καναδά πιστεύει ότι είναι πιθανή ή πολύ πιθανή η χρήση πυρηνικού όπλου μέσα στην επόμενη πενταετία.

Ρωσία θεωρείται ο μεγαλύτερος κίνδυνος για την ειρήνη στην Ευρώπη, ενώ οι Καναδοί βλέπουν τις ΗΠΑ του Τραμπ ως τη μεγαλύτερη απειλή για την ασφάλεια. Σε Γαλλία, Γερμανία και Ηνωμένο Βασίλειο, δεύτερη μεγαλύτερη απειλή μετά τη Ρωσία θεωρούνται επίσης οι ΗΠΑ — πολύ πιο συχνά απ’ ό,τι η Κίνα.

Αμυντικές δαπάνες: Υποστήριξη με επιφυλάξεις

Η πλειονότητα των πολιτών σε Γαλλία, Γερμανία, Ηνωμένο Βασίλειο και Καναδά δηλώνει ότι πρέπει να αυξηθούν οι στρατιωτικές δαπάνες — με ισχυρότερη στήριξη στο Ηνωμένο Βασίλειο και τον Καναδά.

Ωστόσο το ζήτημα παραμένει το πώς θα χρηματοδοτηθούν αυτές οι αυξήσεις. Σύμφωνα με τη δημοσκόπηση της POLITICO, η στήριξη μειώνεται όταν τίθεται ως προϋπόθεση περικοπές άλλων κονδυλίων, αύξηση χρέους ή φόρων.

Σε σχέση με πέρσι, η γαλλική και γερμανική κοινή γνώμη εμφανίζονται λιγότερο πρόθυμες να δεχτούν αύξηση των αμυντικών δαπανών εφόσον απαιτούνται ανταλλάγματα. Στη Γερμανία μάλιστα οι στρατιωτικές δαπάνες είναι ανάμεσα στις λιγότερο δημοφιλείς χρήσεις δημόσιων κονδυλίων — μόλις πάνω από τη διεθνή βοήθεια.

Το 2025 υποστήριζε τις αυξήσεις το 40% των Γάλλων και το 37% των Γερμανών όταν υπήρχαν ανταλλάγματα· φέτος το ποσοστό έπεσε στο 28% στη Γαλλία και στο 24% στη Γερμανία. Και στις δύο χώρες πλέον υπερισχύουν όσοι αντιτίθενται σε περαιτέρω στρατιωτικές δαπάνες υπό τέτοιους όρους.

Sκεπτικισμός για κοινό ευρωπαϊκό στρατό & υποχρεωτική θητεία

Σημαντικός σκεπτικισμός καταγράφεται επίσης σχετικά με τη δημιουργία μόνιμου ευρωπαϊκού στρατού υπό μία κεντρική διοίκηση — πρόταση που έχει διατυπωθεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Μόλις το 22% των Γερμανών και το 17% των Γάλλων την υποστηρίζουν.

Η υποχρεωτική στρατιωτική θητεία καταγράφει τη μεγαλύτερη αποδοχή σε Γερμανία και Γαλλία, όπου περίπου οι μισοί πολίτες τάσσονται υπέρ του μέτρου.

Aυτή η έκδοση της The POLITICO Poll πραγματοποιήθηκε από την Public First μεταξύ 6–9 Φεβρουαρίου με διαδικτυακή έρευνα σε συνολικά 10.289 ενήλικες, με τουλάχιστον 2.000 συμμετέχοντες ανά χώρα (ΗΠΑ, Καναδάς, Ηνωμένο Βασίλειο, Γαλλία και Γερμανία). Τα αποτελέσματα σταθμίστηκαν ως προς ηλικία, φύλο και γεωγραφική κατανομή· το συνολικό στατιστικό σφάλμα κυμαίνεται στα ±2 ποσοστιαίες μονάδες ανά χώρα ενώ τα μικρότερα υποσύνολα έχουν μεγαλύτερο περιθώριο σφάλματος.