Μία απάντηση έδωσε ο Παύλος Γερουλάνος (στην “Επόμενη Μέρα” στο Action24), συμφωνώντας επί της ουσίας με τον Χάρη Δούκα που το ζητάει μετ’ επιτάσεως. “Καλό θα ήταν”, είπε, με το επιχείρημα πώς κάποια στελέχη –ονόματα απέφυγε να δώσει- ρέπουν σε μία εκδοχή συγκυβέρνησης τύπου Σαμαρά- Βενιζέλου, είτε επειδή την δόξα αρκετοί μίσησαν την εξουσία ουδείς, είτε επειδή το εκλογικό αποτέλεσμα μπορεί να είναι τέτοιο που να βάλει κάποιους σε δεύτερες σκέψεις. “Ορισμένοι μπορεί να ράβουν κοστούμια”, τόνισε, εννοώντας, προφανώς, κοστούμια ορκομωσίας στο Προεδρικό.

Στο τελευταίο συνέδριο του ΠΑΣΟΚ, άλλωστε, ελήφθη απόφαση για πολιτική και εκλογική αυτονομία. Χρειαζόταν; Όχι, αφ’ ης στιγμής το κατέστησε σαφές ο Νίκος Ανδρουλάκης και πολλοί άλλοι. Όμως, στις επίμονες προτάσεις του Σωκράτη Φάμελλου και του Αλέξη Χαρίτση για κοινή πορεία, ακόμα και κοινό ψηφοδέλτιο στις εκλογές, τα στελέχη του ΠΑΣΟΚ προτάσσουν την συνεδριακή δέσμευση και περιορίζονται μόνο σε κοινές κοινοβουλευτικές πρωτοβουλίες.

Το ένα συνέδριο τους δέσμευσε για την αυτονομία μέχρι τέλους και εάν αυτό το συνέδριο δεν τους δεσμεύσει πώς δεν θα συγκυβερνήσουν με τη Ν.Δ, υπό κάθε συνθήκη, είναι προφανές ότι θα προκύψει ένα λογικό κενό και πολλές συνακόλουθες υποψίες…

Από την άλλη, η συνεδριακή επικύρωση, ωστόσο, της απόφασης να μην συνεργαστεί μετεκλογικά το ΠΑΣΟΚ με τη Ν.Δ ίσως παρέλκει πλέον. Η πρωτόδικη απόφαση για το σκάνδαλο των υποκλοπών δημιουργεί νέα δεδομένα. Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ κάνει λόγο για δικαίωση και όλα τα στελέχη του κόμματος –μαζί και ο συνταγματικός μέντορας του Ανδρουλάκη, Ευ. Βενιζέλος– στοιχήθηκαν σε αυτή την θέση.

Η υπόθεση θα εκδικαστεί σε δεύτερο βαθμό σε χρόνο κοντά στις επόμενες εκλογές, ως εκ τούτου το ζήτημα θα βρεθεί εκ νέου στις προθήκες της (προεκλογικής) επικαιρότητας και αντιπαράθεσης. Η εξάλειψη, δε, αποσβεστικής προθεσμίας από το Σύνταγμα θα επικρέμεται ως ευκαιρία του Νίκου Ανδρουλάκη να βάλει την τελική πολιτική του υπογραφή στην υπόθεση.

Θα ήταν, λοιπόν, τουλάχιστον παράδοξο να συναινέσει, υπό οποιοδήποτε εκλογικό αποτέλεσμα, σε μία συγκυβέρνηση με τη Ν.Δ του Κυριάκου Μητσοτάκη, εφόσον η τελευταία δεν επιτύχει ποσοστό αυτοδυναμίας στις πρώτες κάλπες. Ακόμα κι αν οι υποκλοπές δεν βαρύνουν στην τελική ψήφο των πολιτών (κάτι αρκετά πιθανό), το ΠΑΣΟΚ είναι εγκλωβισμένο στο “ηθικό πλεονέκτημα” που θεωρεί ότι απέκτησε ο πρόεδρός του όσον αφορά την υπόθεση μετά την πρωτόδικη απόφαση. Και δεν πρέπει να υποτιμάται η διάσταση μιας εσωτερικής αναταραχής στη Ν.Δ υπό το φως τέτοιων εξελίξεων. Ήδη αρκετοί συνωθούνται για να πάρουν καλύτερη θέση, παρότι η πολιτική κυριαρχία του πρωθυπουργού δεν αμφισβητείται από κανέναν.

Σε πρόσφατη συνέντευξή του ο πρόεδρος της Βουλής Νικήτας Κακλαμάνης είπε ότι το βράδυ των εκλογών (σε περίπτωση μη αυτοδυναμίας της Ν.Δ) το δίλημμα θα το έχει ο Νίκος Ανδρουλάκης. Θα ήταν ακριβές εάν δεν είχαμε τις τελευταίες (δικαστικές) εξελίξεις, κι αν δεν εκκρεμούσαν κι άλλες υποθέσεις.

Επιπροσθέτως, στην εκλογική εξίσωση θα έχει εισέλθει ακόμα και η παράμετρος του κόμματος Τσίπρα. Εάν είναι στη δεύτερη θέση και το ΠΑΣΟΚ στην τρίτη, τυχόν προσχώρηση του τελευταίου στην ανάγκη να αποφευχθεί μία κρίση ακυβερνησίας θα σημάνει τον πολιτικό του αφανισμό –μαζί με την κατάπτωση του “ηθικού πλεονεκτήματος”– και την ενίσχυση του πρώην πρωθυπουργού στον ρόλο του μοναδικού ισχυρού αντιπάλου της Ν.Δ. Αλλά και δεύτερο να αναδειχθεί το ΠΑΣΟΚ ο φόβος του καραδοκούντος Τσίπρα πάλι σε μία τέτοια εξέλιξη είναι το πιθανότερο να οδηγήσει.

Εκείνη η βραδιά της πρώτης εκλογικής αναμέτρησης και ανάλογα με τα ποσοστά εκάστου κόμματος ίσως γενήσει την ανάγκη συμπράξεων, το βέβαιο πάντως είναι ότι η δικαστική απόφαση για τις υποκλοπές καθιστά σχεδόν απίθανη την εκδοχή κυβερνητικής συνεργασίας, όσο κι αν κορυφαίοι υπουργοί δηλώνουν σήμερα πώς η Ν.Δ θα μπορούσε να συγκλίνει μόνο με το ΠΑΣΟΚ.

Τούτων δοθέντων δεν πρέπει να μας εκπλήξει ένας εκλογικός αιφνιδιασμός του πρωθυπουργού. Η δέσμευσή του για κάλπες νωρίς την άνοιξη του 2027 δείχνει την θεσμική -όπως λέγεται- επιμονή του, όμως η πραγματικότητα δημιουργεί συχνά νέες ανάγκες. Με το σημερινό δημοσκοπικό και πολιτικό σκηνικό η Ν.Δ εμφανίζεται να απέχει από τον στόχο της αυτοδυναμίας μπορεί, όμως, να παραθέσει ευκολότερα το δίλημμα διακυβέρνησης το οποίο σε ένα χρόνο από τώρα ίσως είναι ασθενέστερο.

Ο ξενοδόχος, βεβαίως, είναι άλλος και κανείς δεν μπορεί να λογαριάζει χωρίς αυτόν. Κι ο ξενοδόχος (εκλογικό σώμα) θυμάται και ξεχνάει και αξιολογεί τις προτεραιότητες με τον δικό του τρόπο. Αλλά ποιός μπορεί να βασίζεται μόνο στο τι θα σκεφτεί ο ξενοδόχος;

Η αναφορά Δένδια πλην του ότι υποδηλώνει την εφαρμογή του ενιαίου αμυντικού χώρου με την Κύπρο έχει και ιστορικές καταβολές και μάλιστα με δύο ερμηνείες. Ας ανατρέξουμε στο παρελθόν:

Μία από τις μελανές σελίδες της σύγχρονης εποχής στις σχέσεις μας με την Κύπρο ήταν η ελλαδική στάση κατά την δεύτερη τουρκική εισβολή. Η νεοπαγής και εύθραυστη κυβέρνηση Κωνσταντίνου Καραμανλή, τρεις μόλις βδομάδες μετά την παράδοση της διακυβέρνησης από τους στρατηγούς στο περιθώριο της τουρκικής απόβασης στην Κύπρο και του χουντικού πραξικοπήματος αποφάσισε, σε μια από τις πιο δραματικές καμπές της σύγχρονης νεοελληνικής ιστορίας, ότι δεν μπορούσε να βοηθήσει την Κύπρο, σταθμίζοντας την κατάσταση στο εσωτερικό και τις ισορροπίες στον ελληνικό στρατό, αποφεύγοντας, ουσιαστικά, και τις οποιεσδήποτε πιθανότητες εμπλοκής σε έναν ελληνοτουρκικό πόλεμο.

Την απόφαση της κυβέρνησής του ανακοίνωσε ο πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Καραμανλής στο διάγγελμά του, στις 10.00 το βράδυ του 15Αύγουστου του 1974. Την ώρα που η τουρκική προέλαση συνεχιζόταν προς την Αμμόχωστο και προς τα δυτικά του νησιού, είπε τα εξής, για την ελληνική αδυναμία συμπαράστασης στην Κύπρο: “Η ένοπλος αντιμετώπισις των Τούρκων εις την Κύπρον καθίστατο αδύνατος και λόγω αποστάσεως και λόγω των γνωστών τετελεσμένων γεγονότων. Και δεν ήτο δυνατόν να επιχειρηθή χωρίς τον κίνδυνον εξασθενήσεως της αμύνης αυτής ταύτης της Ελλάδος.”

Το συγκεκριμένο απόσπασμα της ομιλίας Καραμανλή αποδόθηκε (ελαστικά αν όχι ατεκμηρίωτα) με την φράση “η Κύπρος κείται μακράν” και έκτοτε συνδέεται με την αδυναμία/απροθυμία της Ελλάδας να υπερασπίσει την ασφάλεια της Μεγαλονήσου. Αρκετοί, βεβαίως, επισημαίνουν πώς η συγκεκριμένη αναφορά αδικεί ή και διαστρεβλώνει τις προθέσεις του Κωνσταντίνου Καραμανλή διότι παραβλέπει τις ειδικές συνθήκες της εποχής στην Αθήνα.

Αποτελεί μία αναδρομική στάση της Ελλάδας έναντι της Κύπρου η δήλωση Δένδια; Ακόμα και έμμεση κριτική σε όσα δεν μπόρεσε να πράξει το 1974 η κυβέρνηση Καραμανλή; Μάλλον όχι, θα λέγαμε, αν σκεφτεί κανείς πώς ο υπουργός Άμυνας, πέραν του πατριωτικού προφίλ που έχει δικαίως επιδείξει τα τελευταία χρόνια είναι από τους πλέον ένθερμους θιασώτες του “καραμανλισμού” στη Ν.Δ. Θα αποτελούσε πολιτική αυτοχειρία κάτι τέτοιο.

Το πιθανότερο είναι πώς ο Νίκος Δένδιας με την δήλωση “η Κύπρος κείται πλησίον και όχι μακράν” επιχείρησε να διαχωρίσει τη θέση του από μία άλλη εκφορά της ίδιας δήλωσης που είχε, όμως, διαφορετικό νόημα από την ομολογία της ελληνικής αδυναμίας να σταθεί στο πλευρό της Λευκωσίας το 1974.

Διότι την ίδια δήλωση έκανε πριν καιρό ο καθηγητής και υφυπουργός Εξωτερικών της κυβέρνησης του Κώστα Σημίτη, Χρήστος Ροζάκης, κάτι που αποτέλεσε και τον πυρήνα μιας συγκεκριμένης προσέγγισης ως προς το Κυπριακό από αρκετούς στην Αθήνα. Αναλυτές και πολιτικούς που συνέκλιναν στην σχολή του σημιτικού εκσυγχρονισμού.

Ο κ. Ροζάκης έχει υποστηρίξει ότι η Ελλάδα δεν πρέπει να περιμένει «επ’ άπειρον» την επίλυση του Κυπριακού για να λύσει τα δικά της προβλήματα με την Τουρκία.
«Κείται μακράν» στην πράξη, είχε πει, υπό την άποψη ότι η Κύπρος, παρά τους ιστορικούς και εθνικούς δεσμούς, βρίσκεται γεωγραφικά και πολιτικά μακριά από την ηπειρωτική Ελλάδα, κάτι που υπαγορεύει ένα διαφορετικό πλαίσιο σχέσεων. Κάτι ανάλογο είχε δηλώσει (εδώ) και για το Καστελλόριζο και την εγγύτητά του με τις τουρκικές ακτές αλλά και την απόστασή του από την ηπειρωτική Ελλάδα.

Με την δήλωσή του, λοιπόν, ο Νίκος Δένδιας επιτυγχάνει δύο πράγματα: πρώτον, με καθυστέρηση 52 ετών αναλαμβάνει αυτός να διατυπώσει αυτοκριτική εκ μέρους της Αθήνας για την ολιγωρία έναντι της τουρκικής εισβολής που περιέγραψε ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, και, δεύτερον, εμφανίζεται ως εκπρόσωπος του “πατριωτικού χώρου” ασκώντας κριτική και διαχωρίζοντας τη θέση του από την σημιτική περίοδο και τις απόψεις Ροζάκη.

Εάν λάβει κανείς υπόψη του ότι αρκετά στελέχη του ΠΑΣΟΚ εκείνης της περιόδου έχουν προσχωρήσει -“επιτυχώς” και με πολλά εύσημα- στη Ν.Δ, η σκοπιμότητα της συγκεκριμένης αναφοράς γίνεται ακόμα πιό σαφής.

Ένας αέναος κύκλος βίας στη Μέση Ανατολή εδώ και πολλά χρόνια, προϊόν εθνικών και θρησκευτικών συγκρούσεων με ιστορικές καταβολές που ενισχύονται και πολλαπλασιάζονται λόγω παρεμβάσεων των Μεγάλων Δυνάμεων. Πλούσια η περιοχή γαρ σε Ιστορία και υδρογονάνθρακες. Και το μείγμα έχει αποδειχτεί εκρηκτικό.

Σύμφωνα με τις επίσημες δηλώσεις, οι βομβαρδισμοί του Ιράν από τον αέρα που εξαπέλυσαν οι Ηνωμένες Πολιτείες του προέδρου Τραμπ και το Ισραήλ του πρωθυπουργού Νετανιάχου έχουν ως στόχο να ρίξουν το θεοκρατικό και τυραννικό καθεστώς των μουλάδων, να αποτρέψουν την απόκτηση πυρηνικών όπλων από το Ιράν και να καταστρέψουν το ισχυρό οπλοστάσιο από βαλλιστικούς πυραύλους και drones που διαθέτει. Η επιτυχία του εγχειρήματος θα κριθεί ουσιαστικά εκ του αποτελέσματος. Όσο για τη νομιμότητα της επίθεσης, μόνον κάποιοι ρομαντικοί (και αιθεροβάμονες!) ασχολούνται ακόμη. Είναι χαρακτηριστικό των καιρών που ζούμε ότι οι περισσότερες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αποφεύγουν και αυτές να αναφερθούν στο θέμα της νομιμότητας.

Ο πρόεδρος Τραμπ πήρε χωρίς αμφιβολία ένα μεγάλο ρίσκο αφού συντάχθηκε και πάλι με τη γραμμή Νετανιάχου, ο οποίος έχει πολύ περισσότερα να κερδίσει παρά να χάσει αποδυναμώνοντας τον ισχυρό εχθρό του Ισραήλ που ελέγχει οργανώσεις και σε άλλες χώρες. Αρκεί βεβαίως να είναι περιορισμένες οι απώλειες του Ισραήλ. Όσον αφορά όμως τις ΗΠΑ, η επιτυχία του εγχειρήματος δεν είναι διόλου προφανής, ενώ οι παράπλευρες απώλειες που προκύπτουν είναι ήδη σημαντικές.

Το Ιράν είναι μια μεγάλη χώρα και το καθεστώς εκεί (φρικτό όντως) έχει ρίζες βαθιές, οργάνωση και πολλά όπλα. Δεν θα πέσει εύκολα, αλλά ακόμη και αν πέσει το πιο πιθανό είναι ότι θα ακολουθήσει χάος ή εμφύλιος και όχι μια δημοκρατία που θα σέβεται τα ανθρώπινα δικαιώματα και θα είναι φιλική προς τη Δύση. Δεν υπάρχει οργανωμένη αντιπολίτευση ούτε και προφανής διάδοχος (σίγουρα δεν είναι ο γιος του πρώην Σάχη). Δεν βοηθάει επίσης και η Ιστορία στις σχέσεις του Ιράν με τη Δύση, κυρίως με ΗΠΑ και Βρετανία λόγω προηγούμενων παρεμβάσεων στα πολιτικά πράγματα του Ιράν ακόμη και με δημοκρατία.

Το σχετικά πρόσφατο παρελθόν διδάσκει ότι οι προσπάθειες αλλαγής καθεστώτος με εξωτερικές στρατιωτικές παρεμβάσεις πολύ σπάνια πετυχαίνουν ακόμη και όταν στέλνουν στρατό οι παρεμβαίνοντες και όχι μόνον βομβαρδιστικά αεροπλάνα, πυραύλους και drones.

Ας θυμηθούμε τι έγινε στο Αφγανιστάν και το Ιράκ, αλλά και στη Λιβύη νωρίτερα. Όσο για τη Βενεζουέλα, αποτελεί μια ιδιάζουσα περίπτωση που δεν προσφέρεται εύκολα για εξαγωγή παραδείγματος.

Αντιμέτωπο λοιπόν με υπαρξιακή απειλή, το καθεστώς στο Ιράν, έστω αποκεφαλισμένο, χτυπάει αδιακρίτως – εκεί που μπορεί – τις γειτονικές αραβικές χώρες συμμάχους των Ηνωμένων Πολιτειών που είχαν καταβάλει μεγάλες προσπάθειες να αποτρέψουν την αμερικανο-ισραηλινή επίθεση επενδύοντας στη συνέχιση των διαπραγματεύσεων μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν. Προφανώς, γιατί έβλεπαν από πριν τι επρόκειτο να τους έρθει. Και τώρα πληρώνουν μεγάλο τίμημα που πιθανότατα δεν θα είναι απλώς πρόσκαιρο.

«Αποθανέτω η ψυχή μου μετά των αλλοφύλων» είναι μια πιθανή αντίδραση από τους επιζώντες του καθεστώτος στην Τεχεράνη που θα ήταν ολέθριο λάθος να αποκλειστεί ως ενδεχόμενο. Όσο ακόμη διαθέτουν όπλα. Αλλά διαθέτουν και εντολοδόχους σε άλλες χώρες για επιθέσεις τρομοκρατικές ή άλλες. Όσο λοιπόν περισσότερο διαρκεί αυτός ο ακήρυκτος πόλεμος (χωρίς καν την έγκριση του Αμερικανικού Κογκρέσου), τόσο θα αυξάνεται το κόστος για τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους, καθώς και την παγκόσμια οικονομία γενικότερα.

Εκ του αποτελέσματος λοιπόν θα κριθεί αυτό το εξαιρετικά ριψοκίνδυνο εγχείρημα που ανέλαβε ο Αμερικανός πρόεδρος, αν κρίνουμε αποκλειστικά με όρους ψυχρής Ρεαλπολιτίκ, γιατί όλα τα άλλα τα έχουμε πλέον αφήσει στους ρομαντικούς που έχουν απομείνει. Αυτοί, βλέπετε, μιλάνε ακόμη για ειρήνη και αξίες, για διεθνείς θεσμούς και κανόνες, για διάλογο και διπλωματία. Αλλά λιγοστεύουν συνεχώς σε μια εποχή που κυριαρχεί ολοένα και περισσότερο το δίκιο του ισχυρότερου.

Φοβισμένες και αμήχανες είναι οι ηγεσίες των περισσότερων ευρωπαϊκών χωρών που προσπαθούν απεγνωσμένα να λειάνουν τις γωνίες, να μειώσουν κινδύνους και κόστος για τις δικές τους χώρες. Γιατί ρόλο και άμεση επιρροή στα δρώμενα προφανώς δεν διαθέτουν. Ο νέος πόλεμος στη Μέση Ανατολή δημιουργεί περαιτέρω αστάθεια και πρόσθετα προβλήματα σε έναν ήδη μακρύ κατάλογο προβλημάτων για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, ενώ ταυτόχρονα στρέφει την προσοχή του υπόλοιπου κόσμου ακόμη πιο μακριά από τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Όσο για μας εδώ, σε επικίνδυνη εγγύτητα με τη φλεγόμενη περιοχή της Μέσης Ανατολής, θα πρέπει να ζυγίσουμε με ιδιαίτερη προσοχή και νηφαλιότητα την όποια εμπλοκή μας, έστω και έμμεση. Η εξωτερική πολιτική στην εποχή μας απαιτεί ικανότητες δεινού ακροβάτη που καλείται να ισορροπήσει σε επικίνδυνο ύψος και τεντωμένο σχοινί, συχνά χωρίς δίχτυ ασφαλείας.

(*) Ο Λουκάς Τσούκαλης είναι καθηγητής στη Σχολή Διεθνών Υποθέσεων της Sciences Po στο Παρίσι και ομότιμος καθηγητής του ΕΚΠΑ.

Η ιδέα επιστρέφει ως Ενιαίος Αμυντικός Χώρος με την αποστολή της Belhara “Κίμων” και της φρεγάτας “Ψαρά” με το αντι-drone -μεταξύ άλλων- σύστημα και των F16 Viper και φαίνεται πώς θα έχει συνέχεια. Η αφορμή, βεβαίως, είναι οι παρανοϊκές απειλές του Ιρανού στρατηγού Τζαμπάρι ότι θα εκτοξευτούν πύραυλοι κατά του νησιού με στόχο τις βρετανικές βάσεις όπου, κατά την Τεχεράνη, σταθμεύουν αμερικανικά μαχητικά που εμπλέκονται στην επίθεση.

Όμως η αφορμή αυτή δημιουργεί και ευκαιρίες αλλά και ορισμένους κινδύνους. Κατ’ αρχάς στη δημόσια συζήτηση σχετικά με την σκοπιμότητα μιας τέτοιας απόφασης της Αθήνας τα επιχειρήματα όσων διαφωνούν μάλλον κινούνται στη βάση μιας “ηθικής” που πόρρω απέχει από την γεωπολιτική πραγματικότητα. Η Κύπρος απειλείται, η Ελλάδα προστρέχει, τελεία, παύλα.

Ναι, η ελληνική αεροναυτική παρουσία στο νησί δρα έμμεσα και ως ασπίδα των βρετανικών βάσεων. Δεν θα μπορούσε να συμβεί αλλιώς, εκτός εάν κάποιοι θεωρούν ότι ο “Κίμων” πρέπει να κάνει τον τροχονόμο και να επιτρέπει να περνούν οι ιρανικοί πύραυλοι που κατευθύνονται στο βρετανικό έδαφος των βάσεων και να δρα αποτρεπτικά μόνο εάν πρόκειται να πλήξουν την Πάφο ή άλλη κατοικημένη περιοχή. Αστεία πράγματα.

Αναμφίβολα, η Λευκωσία πρέπει να εξασφαλίσει από τον αμφίσημο Στάρμερ ότι οι βρετανικές βάσεις όντως δεν θα χρησιμοποιηθούν επιθετικά, όπως δεσμεύτηκε. Όμως, όπως και η Σούδα έτσι κι αυτές παίζουν εκ των πραγμάτων (σημαντικό) ρόλο στην επιχείρηση των ΗΠΑ.

Πάμε, τώρα στις ευκαιρίες που δημιουργούνται.

Πρώτον, Λευκωσία και Αθήνα πρέπει να ζητήσουν την ενεργοποίηση της ρήτρας αμοιβαίας συνδρομής του σχετικού κανονισμού της Ε.Ε και να μην περιοριστούν μόνο στην συνδρομή της Ελλάδας. Ιστορικά και συναισθηματικά αναγκαία η δεύτερη, οφειλόμενη, όμως, και η πρώτη από την αμήχανη ευρωπαϊκή ηγεσία. Η Κύπρος είναι κράτος-μέλος της ΕΕ που υποτίθεται ότι σχεδιάζει την κοινή άμυνα των 800 δισ. ευρώ, θα ήταν, ως εκ τούτου, τουλάχιστον παράδοξο να μην συναινέσουν οι Βρυξέλλες ως προς αυτό.

Εάν Ελλάδα και Κύπρος επιτύχουν κάτι τέτοιο το μήνυμα θα είναι σαφές όχι μόνο προς το Ιράν αλλά και προς οιονδήποτε άλλον θέσει σε κίνδυνο την ασφάλεια της Κύπρου μελλοντικά. Και όλοι γνωρίζουμε ποιός θα μπορούσε να είναι αυτός.

Δεύτερον, η επιχειρησιακή εφαρμογή, για πρώτη φορά υπό τέτοιες συνθήκες, του Ενιαίου Αμυντικού Χώρου επισημαίνει το εξής απλό: ο,τιδήποτε συμβαίνει για μία γεωπολιτική απειλή μπορεί (και πρέπει) να συμβεί σε κάθε περίπτωση, ειδικά όταν αφορά τον πυρήνα της στρατηγικής των Παπανδρέου-Κληρίδη που κληρονόμησαν έκτοτε οι πολιτικές ηγεσίες των δύο χωρών.

Ο,τιδήποτε ατόνησε κατά το παρελθόν υπό τις πιέσεις κυρίως του αμερικανικού παράγοντα αλλά και της “εγγυήτριας δύναμης” Βρετανίας (με τις κατά καιρούς φιλοτουρκικές θέσεις) δεν πρέπει να ατονήσει στο μέλλον.

Τρίτον, ο Ενιαίος Αμυντικός Χώρος Ελλάδας- Κύπρου έχει προοπτική να συνδεθεί (ήδη έχουν γίνει κοινές ασκήσεις και έχουν υπογραφεί αμυντικές συμφωνίες) με το Ισραήλ.

Αναμφίβολα είναι ανήθικο, δύσκολο και βαρύ να συνεργάζεται κανείς με τον διωκόμενο από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο Νετανιάχου της εθνοκάθαρσης και των εποικισμών στη Γάζα, όμως σε έναν ταραγμένο κόσμο όπου άπαντες δρουν υπέρ των συμφερόντων τους είναι ρεαλιστικά αναγκαία η ισορροπία μεταξύ του τι είναι καλό για την Ελλάδα και την Κύπρο και του διεθνούς δικαίου: δυστυχώς, και τούτο ποιήσαι κακείνο μη αφιέναι...Δεν χρειάζεται να επιχειρηματολογήσει κανείς για το στρατηγικό βάθος σε μία τέτοια συνθήκη, ιδιαίτερα με δυναμική και αμείωτη την τουρκική απειλή.

Όλα αυτά συνιστούν μία νέα στρατηγική που πρέπει να ζυγιστεί και να τεκμηριωθεί άριστα στο γεωπολιτικό και επχιειρησιακό σκέλος και κυρίως να αποκτήσει πολιτικό και κοινωνικό βάθος στο εσωτερικό της χώρας. Δεν θα επικαλεστούμε το κλισέ της συναίνεσης, αρκεί διάλογος, συνεννόηση και σε κάποιο βαθμό κατανόηση απ΄ όλους της πραγματικότητας στον γεωπολιτικό μας περίγυρο.

Επιπλέον, απαιτείται επιστροφή στο πολυδιάστατο της εξωτερικής μας πολιτικής. Θα ήταν λάθος να προσκολληθούμε μόνο σε αυτό και να εγκαταλλείψουμε τα άλλα πεδία ενδιαφέροντος και συμφερόντων της εξωτερικής μας πολιτικής.

Η PrimaLend παρείχε χρηματοδότηση σε καταναλωτές και ειδικούς δανειστές μέσω πιστωτικών διευκολύνσεων που βασίζονται σε περιουσιακά στοιχεία και ήταν εκτεθειμένη έναντι του ποσού των 500 εκατ. δολαρίων. Εξυπηρετούσε επίσης την αγορά χρηματοδότησης αυτοκινήτων τύπου «αγοράστε-εδώ-πληρώστε-εδώ», όπου οι αντιπρόσωποι πωλούν και χρηματοδοτούν απευθείας οχήματα για πελάτες με κακή ή περιορισμένη πιστοληπτική ικανότητα.

Αυτή η κατάρρευση είναι ενδεικτική πιέσεων στην αγορά ιδιωτικού πιστωτικού (private credit), όπου μη τραπεζικοί φορείς χορηγούν δάνεια. Οι σχετικές αναλύσεις αναφέρουν ότι πρόκειται για μία “κρυφή αγορά” (υπό την έννοια ότι δεν υπάγεται στους συνήθεις κανόνες του τραπεζικού συστήματος και η FED δεν έχει έλεγχο) που αφορά δάνεια 1,5 τρις$! Άλλες εκτιμήσεις ανεβάζουν την έκταση αυτής της αγοράς σε δεκάδες τρις!

Τα ιδιωτικά δάνεια στις ΗΠΑ, που περιλαμβάνουν προσωπικές, φοιτητικές και επιχειρηματικές πιστώσεις «σκιώδους τραπεζικής», ενέχουν σημαντικούς κινδύνους λόγω υψηλών επιτοκίων, επιθετικών όρων και ταχέων κινδύνων κατάσχεσης.Συχνά μη ρυθμιζόμενα σε σύγκριση με τις παραδοσιακές τράπεζες, αυτά τα δάνεια ενέχουν συστημικούς κινδύνους για τους δανειολήπτες και την οικονομία, με τα στοιχεία του 2026 να υπογραμμίζουν την αύξηση των αθετήσεων πληρωμών στους τομείς της στέγασης και της αυτοκινητοβιομηχανίας.

Τα πράγματα είναι, όμως, χειρότερα, όπως αναφέρουν εκτιμήσεις της Morgan Stanley και του Reuters:

Η αγορά ιδιωτικού πιστωτικού (private credit) στις ΗΠΑ και παγκοσμίως έχει εκτοξευθεί τα τελευταία χρόνια, λόγω περιορισμών στις τράπεζες μετά την οικονομική κρίση του 2008 και την αναζήτηση υψηλότερων αποδόσεων από επενδυτές, σύμφωνα με έρευνα του CNBC.

Όμως, η όρεξη των δανειοληπτών για ιδιωτική πίστωση παραμένει αμετάβλητη, ακόμη και καθώς αυξάνονται οι προειδοποιήσεις για χαλαρότερες πρακτικές έγκρισης δανείων και αξιολόγησης κινδύνου, καθώς και για αυξανόμενες εστίες άγχους στους δανειολήπτες.

Τα προβλήματα στην First Brands Group τον περασμένο Σεπτέμβριο έγιναν σημείο ανάφλεξης για τους επικριτές της ιδιωτικής πίστης, αφότου ο κατασκευαστής ανταλλακτικών αυτοκινήτων με μεγάλη μόχλευση αντιμετώπισε δυσκολίες, γεγονός που υπογράμμισε πώς οι επιθετικές δομές χρέους είχαν συσσωρευτεί αθόρυβα κατά τη διάρκεια ετών εύκολης χρηματοδότησης.

Το επεισόδιο αύξησε τους φόβους ότι παρόμοιοι κίνδυνοι θα μπορούσαν να παραμονεύουν στην αγορά, ωθώντας τον Διευθύνοντα Σύμβουλο της JPMorgan, Jamie Dimon, να προειδοποιήσει ότι οι ιδιωτικοί πιστωτικοί κίνδυνοι «κρυβόντουσαν σε κοινή θέα», προειδοποιώντας ότι «κατσαρίδες» πιθανότατα θα εμφανιστούν μόλις επιδεινωθούν οι οικονομικές συνθήκες.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις:

• Το τρέχον μέγεθος είναι περίπου 2-3 τρισεκατομμύρια δολάρια σε διαχειριζόμενα περιουσιακά στοιχεία (AUM) παγκοσμίως, με περίπου 1,3-1,7 τρισεκατομμύρια στις ΗΠΑ.
• Προβλέπεται να φτάσει τα 5 τρισεκατομμύρια δολάρια μέχρι το 2029, λόγω αύξησης ζήτησης από εταιρείες που δεν μπορούν να δανειστούν εύκολα από τράπεζες.
• Η συνολική διευκόλυνση (addressable market) μπορεί να ξεπερνά τα 30-40 τρισεκατομμύρια δολάρια, συμπεριλαμβάνοντας επενδυτικής βαθμίδας δάνεια.

Αυτή η αγορά καλύπτει δάνεια σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις, εξαγορές (leveraged buyouts), ακίνητα και άλλους τομείς, και έχει ξεπεράσει σε μέγεθος τα παραδοσιακά ομόλογα υψηλού κινδύνου (high-yield bonds).

Πώς λειτουργεί η αγορά των ιδιωτικών δανείων

Η αγορά private credit λειτουργεί ως εναλλακτική στους παραδοσιακούς τραπεζικούς δανεισμούς:

• Δομή: Μη τραπεζικοί δανειστές (π.χ. funds ιδιωτικών κεφαλαίων, asset managers όπως BlackRock ή Blue Owl) δανείζουν απευθείας σε εταιρείες, διαπραγματευόμενοι ιδιωτικά τους όρους. Τα δάνεια είναι συνήθως floating-rate (με κυμαινόμενο επιτόκιο βασισμένο σε benchmarks όπως το SOFR), όχι σταθερά όπως τα ομόλογα.
• Διαδικασία: Οι δανειστές συλλέγουν κεφάλαια από επενδυτές (π.χ. συνταξιοδοτικά ταμεία, ασφαλιστικές) και τα διοχετεύουν σε δάνεια. Οι όροι περιλαμβάνουν covenants (συμβατικές ρήτρες) για προστασία, όπως όρια χρέους ή ελάχιστα κέρδη.
• Πλεονεκτήματα: Για δανειολήπτες, προσφέρει ευελιξία και ταχύτητα. Για επενδυτές, υψηλότερες αποδόσεις (συνήθως 8-12%) από τραπεζικά δάνεια.
• Διαφορές από τράπεζες: Δεν εμπορεύονται δημόσια (όχι σε χρηματιστήρια), είναι λιγότερο ρυθμιζόμενα, και συχνά αφορούν υψηλού κινδύνου δανειολήπτες (highly leveraged).

Οι δανειστές υψηλού κινδύνου παρέχουν δάνεια σε δανειολήπτες με ασθενέστερο πιστωτικό ιστορικό ή χαμηλότερες πιστωτικές βαθμολογίες.

Πώς δρουν οι εταιρείες ιδιωτικών δανείων έναντι των δανειοληπτών υψηλού κινδύνου

• Ταχεία Κατάσχεση & Ανάκτηση: Οι ιδιώτες δανειστές, ειδικά σε στεγαστικά δάνεια, μπορούν να ενεργήσουν ταχύτερα από τις παραδοσιακές τράπεζες για να κατάσχουν περιουσιακά στοιχεία σε περίπτωση μη καταβολής πληρωμών.
• Υψηλό Κόστος & Τέλη: Οι δανειολήπτες συχνά αντιμετωπίζουν σημαντικά υψηλότερα επιτόκια, τέλη έναρξης και προμήθειες μεσίτη.
• Έλλειψη Προστασίας Καταναλωτών: Σε αντίθεση με τα ομοσπονδιακά φοιτητικά δάνεια ή τα παραδοσιακά τραπεζικά δάνεια, τα ιδιωτικά δάνεια συχνά δεν διαθέτουν ευέλικτες επιλογές αποπληρωμής, προγράμματα αναβολής ή συγχώρεσης οφειλών.
• Επιθετική Είσπραξη: Τα ανεξόφλητα ιδιωτικά δάνεια μπορούν γρήγορα να οδηγηθούν σε εισπράξεις, βλάπτοντας σοβαρά την πιστοληπτική ικανότητα.
• Κίνδυνοι φούσκας και αθέτηση πληρωμών: Ο τομέας αντιμετωπίζει αυξανόμενες αθετήσεις μεταξύ των δανειοληπτών, με ορισμένους ειδικούς να συγκρίνουν τους κινδύνους με την χρηματοπιστωτική κρίση του 2008

Ο κίνδυνος για νέα “φούσκα”

Οι ειδικοί κρούουν τον κίνδυνο του κινδύνου μετά την πρόσφατη αίτηση πτώχευσης από μεγάλη εταιρεία αυτής της αγοράς και τονίζουν ότι υπάρχουν αυξανόμενες ανησυχίες για “φούσκα” , λόγω ταχείας επέκτασης και πιθανών κρυφών κινδύνων:

• Λόγοι ανησυχίας: Η γρήγορη αύξηση (5 φορές από το 2009) έχει οδηγήσει σε πιο χαλαρούς όρους δανεισμού (covenant-lite), υψηλή συγκέντρωση σε τομείς όπως λογισμικό (40% των δανείων), και έκθεση σε AI disruptions ή ύφεση. federalreserve.gov +2 Πτώχευσεις όπως της PrimaLend ή της First Brands (μιας δανειολήπτριας εταιρείας με $10-50 δισ. χρέη) αποκαλύπτουν απάτες, διπλά ενέχυρα και “κρυφά” χρέη. reuters.com +2
• Κίνδυνοι: Μπορεί να προκαλέσει μετάδοση (contagion) σε τράπεζες (που δανείζουν σε private credit funds), χαμηλότερες ανακτήσεις χρεών, και πτώση αξιών. Ο Jamie Dimon (CEO JPMorgan) προειδοποίησε για “κρυμμένους κινδύνους” (cockroaches). cnbc.com +2 Ωστόσο, κάποιοι αναλυτές λένε ότι οι κίνδυνοι είναι issuer-specific, όχι συστημικοί, και η αγορά είναι μόνο 9% του συνολικού εταιρικού δανεισμού. cnbc.com +1
• Προοπτική: Σε ύφεση, μπορεί να δούμε περισσότερες πτώχευσεις, αλλά η αγορά θεωρείται πιο ανθεκτική από τα subprime του 2008 λόγω καλύτερων covenants.

Τι συμβαίνει στην Ευρώπη και στην Ελλάδα

Στην Ευρώπη, η αγορά των ιδιωτικών δανείων (private credit) παρουσιάζει διαφορετική εικόνα από αυτή των ΗΠΑ, με λιγότερα σημάδια υπερθερμανσης και μεγαλύτερο δυναμικό ανάπτυξης το 2026.

Ενώ στις ΗΠΑ υπάρχουν ανησυχίες για “φούσκα” λόγω ταχείας επέκτασης, υψηλού ανταγωνισμού, χαλαρών όρων δανεισμού και αυξανόμενων αθετήσεων πληρωμών (π.χ. σε αυτοκινητοβιομηχανίες το 2025), η Ευρώπη φαίνεται πιο ανθεκτική και λιγότερο κορεσμένη.

Η Ελλάδα δεν έχει ακόμα μια μεγάλη και ώριμη αγορά ιδιωτικού πιστωτικού (private credit) όπως στις ΗΠΑ, όπου funds δίνουν δισεκατομμύρια σε direct lending. Η αγορά είναι τραπεζοκεντρική, με εναλλακτικές κυρίως σε μικροδάνεια, διαμεσολάβηση και διαχείριση υφιστάμενων δανείων. Υπάρχει όμως αυξανόμενο ενδιαφέρον από διεθνή funds και πιθανή ανάπτυξη τα επόμενα χρόνια, ειδικά σε επιχειρηματικά δάνεια.

Υπάρχουν μερικές επιλογές, αλλά δεν είναι τόσο διαδεδομένες όσο στο εξωτερικό και συχνά έχουν υψηλότερα επιτόκια και ρίσκο.

• P2P πλατφόρμες (peer-to-peer lending): Συνδέουν απευθείας δανειολήπτες με ιδιώτες επενδυτές. Στην Ελλάδα λειτουργούν περίπου 10-12 τέτοιες πλατφόρμες (κυρίως για μικρά δάνεια, επιχειρήσεις, ακίνητα). Παραδείγματα από διεθνείς/ευρωπαϊκές λίστες:
  • Twino
  • Maclear
  • Άλλες μικρότερες που εστιάζουν σε real estate, startups, SME ή personal loans.
• Εταιρείες χρηματοδοτήσεων / brokers:
  • Real Finance (κυρίως στεγαστικά & μεσιτεία δανείων)
  • Ellinas Finance (προσωπικά δάνεια, ενοποίηση χρεών, εταιρικά)
  • Κάποιες προσφέρουν debt consolidation loans ή μικρά προσωπικά δάνεια.
• Lombard loans (δάνεια με εξασφάλιση χαρτοφυλάκιο επενδύσεων): Π.χ. η Alpha Bank προσφέρει τέτοια από €100.000+ με εξασφάλιση μετοχές/ομόλογα.

Δεδομένου ότι ο Άδωνις δεν είναι μεν …υπουργός Εξωτερικών είναι όμως κορυφαίος υπουργός και αντιπρόεδρος της Ν.Δ το θέμα προκαλεί απορίες.

Η ανάρτηση του ¨Αδωνι Γεωργιάδη

Πάντως έχει έρθει η ώρα να αναγνωρίσουμε ορισμένα πράγματα δημόσια και καθαρά. Λαός τόσο αξιοθαύμαστος στον πλανήτη μας, σαν τους Εβραίους, δεν υπάρχει. Στις 07 Οκτωβρίου του 2023 οι τρομοκράτες της Χαμάς αποφάσισαν να εισβάλουν και να κτυπήσουν το
@IsraelinGreece @Israel
το Ισραήλ τότε είχε απέναντι του μία ισχυρή Χαμάς με το Κατάρ το Ιράν αλλά και την Τουρκία να την στηρίζουν. Δίπλα του είχε την Συρία του Άσαντ εχθρική υπό την επιρροή του Ιράν. Την Χεζμπολλάχ να ελέγχει πλήρως τον Λίβανο και να εκτοξεύει πυραύλους από τον Βορρά κατά του Ισραήλ, τους Χούτι στην Υεμένη επίσης να κτυπούν το Ισραήλ και φυσικά το ίδιο το εξαιρετικά ισχυρό τότε Ιράν.
Τρία χρόνια μετά, η ηγεσία της Χαμάς, που επιτέθηκε στο Ισραήλ έχει εξοντωθεί εξ ολοκλήρου, η Γάζα έχει παραδοθεί και το Κατάρ και η Τουρκία έχουν αποσύρει την υποστήριξη τους στην Χαμάς και στηρίζουν την ειρηνευτική συμφωνία του Προέδρου Τραμπ δηλ υπέρ του Ισραήλ.

Η ηγεσία της Χεζμπολλάχ έχει εξοντωθεί εξ ολοκλήρου, ο Λίβανος απελευθερώθηκε και η απειλή αυτή για το Ισραήλ εξαφανίσθηκε. Το καθεστώς Άσαντ στην Συρία έπεσε και το νέο καθεστώς εκεί είναι κατά του Ιράν. Οι Χούτι έχουν πληγεί αρκετά, υπάρχουν ακόμη αλλά οι δυνατότητες τους έχουν περιοριστεί δραστικά. Το Ιράν το κτύπησαν καίρια πριν μερικούς μήνες, σταμάτησαν το πυρηνικό του πρόγραμμα και κατέστρεψαν την αεράμυνα του. Παράλληλα άντεξε το Ισραήλ με εξαιρετικά μικρές απώλειες την πυραυλική επίθεση από το Ιράν, το οποίο σημειωτέον είναι σε αυτόν τον τομέα μία από τις μεγαλύτερες δυνάμεις του πλανήτη. Σήμερα το κτύπησαν εκ νέου, μάλλον σκότωσαν τον Ανώτατο τους ηγέτη και μεγαλύτερο εχθρό του Ισραήλ εδώ και χρόνια τον Χαμενεΐ και σίγουρα σκότωσαν πολλούς ηγέτες του μεταξύ αυτών τον Υπουργό Άμυνας, πιθανότατα και τον Αρχηγό των ενόπλων δυνάμεων του Ιράν και πολλούς άλλους. Δηλαδή πρακτικά τρία χρόνια μετά το τρομοκρατικό κτύπημα εναντίον του το Ισραήλ εξολόθρευσε όλους τους ηγέτες, όλων του των εχθρών, άλλαξε τον χάρτη της Μέσης Ανατολής και μάλλον -και το εύχομαι- θα επιτύχει και την πτώση του καθεστώτος στο Ιράν, αν και το Ιράν παραμένει ένας αξιόμαχος αντίπαλος.
Ενώ όλοι αυτοί οι πόλεμοι συμβαίνουν και ρουκέτες και πύραυλοι κτυπούν συνεχώς και το ίδιο το Ισραήλ, το ηθικό του Εβραϊκού λαού παραμένει ακμαίο και αν και πολιτικά μεταξύ τους έχουν μεγάλες διαφορές και μία απολύτως ζωντανή Δημοκρατία, εν τούτοις άπαντες στηρίζουν την Κυβέρνηση τους ως προς την πολεμική της προσπάθεια. Πάνε όλοι τους αναντίρρητα στον στρατό και πολεμούν. Εβραίοι απο τις ΗΠΑ, την Ευρώπη και τον υπόλοιπο κόσμο προσπαθούν να βρουν μέσο να πάνε στο Ισραήλ να καταταγούν και αυτοί και να πολεμήσουν για το Ισραήλ, μαζικά.

Αντί να αποφεύγουν τον πόλεμο και την θητεία πηγαίνουν με χαρά να πολεμήσουν για την πατρίδα τους.
Όλο αυτό το διάστημα αντιμετώπισαν την Αριστερά σε όλη την Δύση που κατέβαινε στους δρόμους, τον αντισημιτισμό που φούντωσε δυστυχώς παντού, πολιτικές διαμάχες σε όλα τα Κράτη, προπηλακισμούς από φανατικούς εναντίον τους κλπ και όμως δεν λύγισαν ούτε μια στιγμή, δεν άλλαξαν το σχέδιο τους, δεν χαρίστηκαν στους εχθρούς τους, δεν έκαναν πίσω, δεν λιποψύχησαν. Με συγχωρείτε αλλά όποιος δεν θαυμάζει τον Εβραϊκό λαό είναι ανόητος. Μακάρι να τους μοιάσουμε, λαός πρότυπο σε όλα του.
Είμαι υπερήφανος που η Ελλάδα μας, υπό την ηγεσία του @kmitsotakis
σε όλη αυτή την προσπάθεια του Ισραήλ έμεινε πιστή σύμμαχός του μέχρι το τέλος και δεν τους εγκαταλείψαμε ακόμη και όταν όλοι οι φανατικοί αντισημίτες αριστεριστές και ακροδεξιοί μας πίεζαν και μας έβριζαν στην Βουλή, στους δρόμους στο διαδίκτυο και παντού. Είμαστε με το Ισραήλ και είμαστε υπερήφανοι για αυτό. Μακάρι το Ιράν και ο σπουδαίος λαός της Περσίας να αναπνεύσει τον αέρα της Ελευθερίας που του αξίζει.
Υγ. Φυσικά χωρίς τις ΗΠΑ και ειδικά τον Πρόεδρο
@realDonaldTrump @POTUS
όλα αυτά δεν θα είχαν συμβεί και η ιστορία αυτό θα του το πιστώσει.

Η πτώση του θεοκρατικού καθεστώτος στην Τεχεράνη ίσως να μην είναι εύκολη υπόθεση αλλά ακόμα κι αν συμβεί κάτι τέτοιο κανείς δεν μπορεί να προβλέψει πώς θα εξελιχθούν τα πράγματα σ’ αυτή την αχανή χώρα με συγκρουόμενες φατρίες και με δέκα εκατομμύρια Κούρδους να ζουν με το όραμα της ένωσης και ενός ανεξάρτητου κράτους. Το παράδειγμα του δεκαετούς πολέμου των ΗΠΑ στο Αφγανιστάν που κατέληξε στην παράδοση της χώρας στους Ταλιμπάν δεν πρέπει να βγεί από τη νέα γεωπολιτική εξίσωση.

Το σχέδιο του Τραμπ δεν θα είναι, σύμφωνα με όλες τις αναλύσεις, ένας “στιγμιαίος πόλεμος” αλλά οι τεκτονικές αλλαγές στην περιοχή που ίσως προοιωνίζονται σε όχι μεγάλο βάθος χρόνου την επόμενη μεγάλη διένεξη, αυτή του Ισραήλ με την Τουρκία.

Η Ευρώπη κατελήφθη ξανά εξ’ απήνης, ο Αμερικανός πρόεδρος δεν την ενημέρωσε και δεν την προετοίμασε για όσα θα ακολουθήσουν την επίθεση στο Ιράν, όπως, άλλωστε, δεν το έπραξε ούτε καν για το Κογκρέσο. Οι περισσότερες δυτικές κυβερνήσεις εξέφρασαν έμμεσα τη δυσφορία τους και η ανησυχία για το τι θα συμβεί στο άμεσο μέλλον διογκώνεται, ειδικά εάν το καθεστώς της Τεχεράνης κλείσει τα Στενά του Ορμούζ.

Πώς τοποθετείται η χώρα μας σε αυτό το διαμορφούμενο περιβάλλον; Είναι νωρίς ακόμα να αναμένει κανείς κάποιο σχέδιο με στρατηγικό βάθος, όμως η ανάγκη για κάτι τέτοιο είναι αδήριτη.

Καλό είναι ότι αυξάνει η αμυντική ισχύς μας και θετικές οι συμφωνίες στην ενέργεια, σημαντικό ακόμα και το γεγονός ότι η νέα κρίση μας βρίσκει την οικονομία μας σε αρκετά καλή κατάσταση. Προς ποιά κατεύθυνση όμως θα κινηθούμε;

Τα πρώτα δείγματα οδηγούν στο συμπέρασμα ότι ακροβατούμε μεταξύ της ευρωπαϊκής ένταξης και μιας ακόμα μεγαλύτερης σύνδεσης με τον σχεδιασμό του Ισραήλ και των ΗΠΑ στην ευρύτερη περιοχή. Με την ΕΕ αμήχανη και αναποτελεσματική έως τώρα, το δεύτερο μοιάζει λογικότερο και κατά πολλούς ασφαλέστερο.

Ο άξονας Αθήνα, Λευκωσία, Τελ Αβίβ φαίνεται ισχυρός, ιδιαίτερα εάν καταλήγει μέσω της αραβικής χερσονήσου στην Ινδία (το λεγόμενο “εξάγωνο”), όμως τα επόμενα χρόνια κάτι τέτοιο μπορεί να μας εμπλέξει έμμεσα -ή και άμεσα;- σε ένα νέο γεωπολιτικό ανταγωνισμό μεταξύ του Ισραήλ και της Τουρκίας. Στη Δύση θεωρούν πώς η Άγκυρα θα περιέλθει σε δυσχερή θέση εάν χάσει οριστικά τον προνομιακό σύμμαχό της στην Τεχεράνη και το Τελ Αβίβ θα κινηθεί αναγκαστικά εναντίον της εάν αποσοβήσει την υπαρξιακή απειλή του Ιράν.

Οι πληροφορίες θέλουν την Ελλάδα να επιλέγει την ένταξή της στην γαλλική πυρηνική- αμυντική ομπρέλα όσον αφορά τον ευρωπαϊκό χώρο και ταυτόχρονα να επενδύσει στις ΗΠΑ και τον αμυντικό και γεωπολιτικό θόλο που της προσφέρει το Ισραήλ. Δεν πρέπει, όμως, να αποπροσανατολιστεί από τον βασικό αντίπαλο που είναι η Τουρκία, ο οποίος (σε πείσμα των θετικών σχολίων για τις συναντήσεις Μητσοτάκη- Ερντογάν) διευρύνει την ατζέντα του στην περιοχή.

Τι θα συμβεί εάν επαληθευτεί ότι η νέα κρίση στην περιοχή θα είναι αυτή του Ισραήλ με την Τουρκία;

Καταλήγουμε, λοιπόν, στην ανάγκη ενός νέου στρατηγικού σχεδίου για τη χώρα και το ερώτημα που πλανάται είναι εάν πρέπει να προσπαθήσουμε να διατηρήσουμε και να διευρύνουμε το πολυδιάστατο της εξωτερικής μας πολιτικής (το οποίο απαιτεί και κριτική στάση ή και διακριτική αποστασιοποίηση από τον σχεδιασμό της Ουάσιγκτον), ή εάν θα γίνουμε μία από τις αιχμές του νέου γεωπολιτικού δόρατος που διαμορφώνεται.

Δεν πρόκειται, προφανώς, για απόφαση μιας μόνο κυβέρνηση και για περιορισμένο χρόνο μπροστά μας. Οι αποφάσεις θα επικαθορίσουν τη θέση της χώρας για τα επόμενα πολλά χρόνια. Κι αυτό απαιτεί ακριβή σχεδιασμό και στρατηγική ανάλυση αλλά και την διαμόρφωση του κατάλληλου συναινετικού οπλοστασίου στο εσωτερικό.

O αμερικανικός ιστότοπος axios περιγράφει τα σενάρια σχετικά με την παγκόσμια αγορά ενέργειας και τις τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου μετά την επίθεση στο Ιράν και ακόμα περισσότερο εάν ο πόλεμος συνεχιστεί και ίσως επεκταθεί με την αντίδραση της Τεχεράνης να κλείνει τα Στενά του Ορμούζ.

Οι στρατιωτικές επιθέσεις στο Ιράν είναι πιθανό να ωθήσουν τις τιμές του πετρελαίου προς τα πάνω, δημιουργώντας νέους κινδύνους για τις προμήθειες από μια περιοχή που φιλοξενεί μεγάλο μέρος της παγκόσμιας παραγωγής και διαμετακόμισης.

Σαφή σημάδια της αντίδρασης των αγορών θα φανούν όταν ανοίξει η διαπραγμάτευση στα ασιατικά χρηματιστήρια το βράδυ της Κυριακής.

Παρότι η έκταση και οι επιπτώσεις της σύγκρουσης παραμένουν άγνωστες, ακολουθούν ορισμένα βασικά σημεία που πρέπει να παρακολουθούνται:
Η στενή θαλάσσια οδός δίπλα στο Ιράν αποτελεί κομβικό σημείο διέλευσης, διαχειριζόμενη περίπου το ένα τέταρτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου και το ένα πέμπτο των φορτίων υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG).

Το Ιράν έχει απειλήσει στο παρελθόν να κλείσει τα Στενά.

Ωστόσο, αναλυτές της Eurasia Group σημείωσαν πριν από τα πλήγματα ότι ακόμη και σε περίπτωση ιρανικών αντιποίνων κατά της ναυσιπλοΐας δεξαμενόπλοιων, «η διαταραχή της παγκόσμιας προσφοράς θα ήταν περιορισμένη, δεδομένων των αναμενόμενων προσπαθειών υπό αμερικανική ηγεσία για τη διατήρηση της ροής μέσω των Στενών του Ορμούζ».

Ήδη πολλά δεξαμενόπλοια αποφεύγουν την περιοχή, σύμφωνα με το Bloomberg.
Το Ιράν είναι ο τέταρτος μεγαλύτερος παραγωγός του OPEC και εξάγει περίπου 1,5 εκατ. βαρέλια ημερησίως, κυρίως προς την Κίνα.

Οι αγορές θα παρακολουθούν ιδιαίτερα εάν η σύγκρουση επηρεάσει τον τερματικό σταθμό στο νησί Kharg, από όπου πραγματοποιείται σχεδόν το σύνολο των ιρανικών εξαγωγών.

Ιρανικά αντίποινα κατά παραγωγών της Μέσης Ανατολής

Το σενάριο με τη μεγαλύτερη επίδραση στις αγορές θα ήταν ενδεχόμενα ιρανικά πλήγματα σε ενεργειακές υποδομές — όπως πετρελαιοπηγές και τερματικούς σταθμούς εξαγωγών — σε άλλες μεγάλες αραβικές πετρελαιοπαραγωγές χώρες.

Σύμφωνα με ανάλυση του Clayton Seigle από το Center for Strategic and International Studies, ένα τέτοιο σενάριο θα μπορούσε προσωρινά να αφαιρέσει «σημαντικό» μέρος από τα περίπου 18 εκατ. βαρέλια ημερησίως μη ιρανικών εξαγωγών από την περιοχή του Κόλπου — προκαλώντας απότομη άνοδο των τιμών.

Η ευρύτερη εικόνα της αγοράς

Τα πλήγματα σημειώνονται σε μια περίοδο επαρκούς παγκόσμιας προσφοράς και σχετικά μέτριας αύξησης της ζήτησης.

Οι τιμές του πετρελαίου είχαν ήδη φτάσει στα υψηλότερα επίπεδα από το περασμένο καλοκαίρι εν μέσω προσδοκιών για σύγκρουση.
Ωστόσο, η αύξηση της προσφοράς έχει ξεπεράσει τη ζήτηση, δίνοντας στον Λευκό Οίκο μεγαλύτερο περιθώριο ελιγμών χωρίς τον κίνδυνο εκτίναξης των τιμών της βενζίνης.
Ο Joseph Brusuelas, επικεφαλής οικονομολόγος της RSM US, δήλωσε ότι «η ιστορία έχει δείξει πως οι αυξήσεις τιμών είναι προσωρινές και επανέρχονται γρήγορα κοντά στα προ της σύγκρουσης επίπεδα».

Ο Patrick De Haan της GasBuddy εκτιμά αύξηση 5%–10% στις τιμές πετρελαίου, αλλά επισημαίνει τις μεγάλες αβεβαιότητες.

Η OPEC+ έχει προγραμματισμένη συνεδρίαση σήμερα, Κυριακή, για την αναθεώρηση των σχεδίων παραγωγής. Η συμμαχία του OPEC, της Ρωσία και άλλων συμμάχων παραγωγών αναμενόταν να ανακοινώσει αύξηση παραγωγής κατά 137.000 βαρέλια ημερησίως. Ωστόσο, ενδέχεται να εξεταστεί μεγαλύτερη αύξηση υπό το φως της νέας σύγκρουσης.

Η απόφαση Τραμπ να ξεκινήσει, σε συνεργασία με το Ισραήλ αλλά χωρίς συνεννόηση είτε με το Κογκρέσο είτε με τους συμμάχους των ΗΠΑ, έναν πόλεμο με στόχο την αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν, εισάγει όλο τον κόσμο σε μια εποχή νέων, μεγάλων κινδύνων. Η διάχυση της σύγκρουσης στην ευρύτερη περιοχή είναι ήδη συντελεσμένη, καθώς το Ιράν επέλεξε, σε μια κίνηση υψηλού ρίσκου, να ανταποδώσει τις επιθέσεις χτυπώντας χώρες του Κόλπου.

Οι διεθνείς αντιδράσεις

Τους βομβαρδισμούς από ΗΠΑ και Ισραήλ και τα αντίποινα από το Ιράν καταδίκασαν ο γ.γ. του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες και όλοι οι επικεφαλής υπηρεσιών του Οργανισμού, εδώ

Η Ευρώπη: Η Ευρωπαϊκή Ένωση δικαιολόγησε τους βομβαρδισμούς επειδή το καθεστώς των αγιατολάχ «σκότωσε χιλιάδες Ιρανούς» αλλά εκφράζει τον φόβο ότι θα προκαλέσουν κλιμάκωση και ζητά διπλωματική διευθέτηση.

Μακρόν, Μερτς και Στάρμερ με κοινή τους ανακοίνωση ζητούν άμεση διακοπή των εκατέρωθεν βομβαρδισμών και επιστροφή των ΗΠΑ και του Ιράν στις διαπραγματεύσεις, εδώ. Ειδικά ο Μακρόν προειδοποίησε ότι «το ξέσπασμα πολέμου μεταξύ ΗΠΑ, Ισραήλ και Ιράν έχει βαριές συνέπειες» και ζήτησε την έκτακτη σύγκληση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ

Η Ισπανία απορρίπτει τις επιθέσεις και ζητά άμεση αποκλιμάκωση.

Η Αθήνα δήλωσε ότι «είναι κοινός τόπος ότι ο έλεγχος του πυρηνικού και βαλλιστικού προγράμματος, ώστε να μην αποκτήσει το Ιράν πυρηνικό όπλο, αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για τη σταθερότητα και την ειρήνη στην περιοχή», και έκανε αναφορές στο σεβασμό του διεθνούς δικαίου, εδώ.

Ανεπιφύλακτα υπέρ των πολεμικών επιχειρήσεων εναντίον του Ιράν τάχθηκαν η Αυστραλία, εδώ και ο Καναδάς, εδώ, επειδή «αποτρέπουν την ανάπτυξη πυρηνικών όπλων» από την Τεχεράνη.

Ο Ερντογάν κατηγορηματικά καταδίκασε την επίθεση από το Ισραήλ και τις ΗΠΑ και την απέδωσε στις προκλήσεις του Νετανιάχου που δηλητηρίασαν τη διαδικασία διαπραγματεύσεων, εδώ.

Το ρωσικό υπουργείο Εξωτερικών καταδικάζει τους βομβαρδισμούς ως «προσχεδιασμένη και απρόκλητη πράξη ένοπλης επίθεση σε κυρίαρχο και ανεξάρτητο μέλος του ΟΗΕ», εδώ.

Το κινεζικό υπουργείο Εξωτερικών εξέφρασε έντονη ανησυχία, ζήτησε την άμεση διακοπή της στρατιωτικής δράσης και επανάληψη διαλόγου και διαπραγματεύσεων, εδώ.

Το Πακιστάν «καταδικάζει αυστηρά την απρόκλητη επίθεση στο γειτονικό Ιράν».

Bloomberg/Ο Τραμπ τα θέλει όλα: Πόλεμος για αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν

Οι κίνδυνοι είναι άμεσοι. Με την επίθεση σε ηγετικές δομές της Τεχεράνης, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ έθεσαν το καθεστώς σε κατάσταση υπαρξιακής άμυνας.

Με την έναρξη της «Operation Epic Fury», ο Ντ. Τραμπ αποκάλυψε, έστω εκ των υστέρων, το εύρος των φιλοδοξιών του απέναντι στο Ιράν. Αν και δεν είχε παρουσιάσει πλαίσιο στόχων στο Κογκρέσο πριν την επίθεση, το μήνυμα που έστειλε μέσω ομιλίας του ήταν ξεκάθαρο: Ο στόχος είναι «τα πάντα». Πρόκειται για ένα γεωπολιτικό στοίχημα τεράστιας κλίμακας, με απρόβλεπτες συνέπειες.

Στην οκτάλεπτη τοποθέτησή του, ο Τραμπ παρέθεσε πολλαπλές αιτιολογήσεις για τη στρατιωτική δράση: Αποτροπή μιας υποτιθέμενης άμεσης απειλής, οριστική εξάλειψη του πυρηνικού προγράμματος, καταστροφή των βαλλιστικών πυραύλων και των γραμμών παραγωγής τους, διάλυση των στρατιωτικών δομών και των δικτύων επιρροής του Ιράν στην περιοχή, ακόμη και «εκδίκηση» για επιθέσεις κατά Αμερικανών τα τελευταία 47 χρόνια. Υποσχέθηκε επίσης να σταματήσει την εσωτερική καταστολή του καθεστώτος.

Ωστόσο, ο πιο φιλόδοξος και καθοριστικός στόχος είναι η αλλαγή καθεστώτος. Χωρίς αυτήν, όλα τα υπόλοιπα θα είναι προσωρινά. Η Ισλαμική Δημοκρατία θα μπορούσε να ανασυγκροτήσει τις δυνατότητές της — πυρηνικές, πυραυλικές και στρατιωτικές — μαθαίνοντας από την εμπειρία του πολέμου. Επιπλέον, μια επιβίωση του καθεστώτος θα οδηγούσε πιθανότατα στην αποπομπή διεθνών επιθεωρητών και σε ακόμη μεγαλύτερη αδιαφάνεια γύρω από τον εμπλουτισμό ουρανίου.

Αντίθετα, εάν η επιχείρηση οδηγήσει στην πτώση του Ανώτατου Ηγέτη Αλί Χαμενεΐ και του πυρήνα εξουσίας του, μετά τον θάνατό του, ο Τραμπ θα μπορούσε να ισχυριστεί ιστορική επιτυχία. Το καθεστώς αντιμετωπίζει εσωτερική φθορά και περιορισμένη λαϊκή στήριξη. Ωστόσο, η επιδίωξη ανατροπής μέσω αεροπορικών επιδρομών δεν έχει ιστορικό προηγούμενο επιτυχίας.

Οι κίνδυνοι είναι άμεσοι. Με την επίθεση σε ηγετικές δομές της Τεχεράνης, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ έθεσαν το καθεστώς σε κατάσταση υπαρξιακής άμυνας. Το Ιράν απαντά με πλήγματα σε αμερικανικές βάσεις, ενεργειακές εγκαταστάσεις στον Κόλπο, ίσως προχωρήσει και σε απόπειρα αποκλεισμού των Στενών του Ορμούζ. Οι πρώτες εκρήξεις σε περιοχές όπως το Μπαχρέιν και η κήρυξη κατάστασης έκτακτης ανάγκης στο Ισραήλ καταδεικνύουν το εύρος της έντασης.

Παράλληλα, οι περιφερειακές ισορροπίες είναι εύθραυστες. Χώρες όπως η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, αν και εχθρικές προς την Τεχεράνη, εμφανίζονται επιφυλακτικές, φοβούμενες αποσταθεροποίηση και ενεργειακές αναταράξεις.

Ακόμη και αν το καθεστώς καταρρεύσει, η επόμενη ημέρα είναι αβέβαιη. Το Ιράν, με πληθυσμό 92 εκατ. και σύνθετη εθνοτική δομή, δεν διαθέτει οργανωμένη εναλλακτική ηγεσία. Οι κουρδικές πολιτικές δυνάμεις έχουν ήδη κινητοποιηθεί, προκαλώντας ανησυχία στην Τουρκία.

Η αμερικανική εμπειρία σε Αφγανιστάν, Ιράκ και Λιβύη υπενθυμίζει ότι η στρατιωτική ανατροπή καθεστώτος δεν εγγυάται σταθερότητα. Η επιχείρηση κατά του Ιράν ενδέχεται να αναδιαμορφώσει τη Μέση Ανατολή — ή να εγκλωβίσει τις ΗΠΑ σε έναν ακόμη μακρόχρονο και αβέβαιο πόλεμο επιλογής.

BBC/ Πόλεμος κατ’ επιλογή, με απρόβλεπτες συνέπειες

Η απόφαση των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ να εξαπολύσουν νέα στρατιωτική επίθεση κατά του Ιράν σηματοδοτεί μια εξαιρετικά επικίνδυνη καμπή στη Μέση Ανατολή. Παρότι το Ισραήλ χαρακτήρισε την επιχείρηση «προληπτική», τα διαθέσιμα στοιχεία δεν δείχνουν ύπαρξη άμεσης απειλής. Πρόκειται, σύμφωνα με αναλυτές, για πόλεμο κατ’ επιλογή.

Η Ουάσιγκτον και το Τελ Αβίβ φαίνεται να εκτίμησαν ότι το ιρανικό καθεστώς είναι ευάλωτο: Βαθειά οικονομική κρίση, εσωτερική αποσταθεροποίηση μετά τη βίαιη καταστολή διαδηλώσεων και στρατιωτικές υποδομές που επλήγησαν σοβαρά στον περσινό πόλεμο. Η συγκυρία θεωρήθηκε ευκαιρία που δεν έπρεπε να χαθεί.

Ωστόσο, η κίνηση εγείρει σοβαρά ερωτήματα νομιμότητας. Η επίκληση αυτοάμυνας είναι δύσκολο να τεκμηριωθεί δεδομένης της τεράστιας ανισορροπίας ισχύος μεταξύ ΗΠΑ–Ισραήλ και Ιράν. Παρά τις δηλώσεις του Τραμπ και Νετανιάχου ότι το Ιράν αποτελεί υπαρξιακή και παγκόσμια απειλή, δεν έχει παρουσιαστεί δημόσια αποδεικτικό στοιχείο περί απειλής επικείμενης επίθεσης.

Οι πολιτικοί υπολογισμοί είναι επίσης εμφανείς. Ο Νετανιάχου, που αντιμετωπίζει εκλογές, έχει επανειλημμένα ενισχύσει τη θέση του σε περιόδους πολέμου. Για τον Τραμπ, οι στόχοι εμφανίζονται μεταβαλλόμενοι: από την καταστροφή του πυρηνικού προγράμματος έως την έμμεση προτροπή για αλλαγή καθεστώτος. Και οι δύο απηύθυναν έκκληση στον ιρανικό λαό να εξεγερθεί.

Όμως η ιστορία δείχνει ότι η αλλαγή καθεστώτος δεν επιτυγχάνεται μόνο με αεροπορικές επιδρομές. Η ανατροπή του Σαντάμ Χουσεΐν το 2003 και του Μουαμάρ Καντάφι το 2011 ακολούθησε ευρείας κλίμακας στρατιωτική εμπλοκή και κατέληξε σε παρατεταμένη αστάθεια. Το Ιράν είναι ένα σύνθετο κράτος 92 εκατομμυρίων κατοίκων, χωρίς οργανωμένη εναλλακτική ηγεσία έτοιμη να αναλάβει.

Ακόμη και η εξόντωση του Ανώτατου Ηγέτη Αλί Χαμενεΐ δεν εγγυάται κατάρρευση του συστήματος. Η Ισλαμική Δημοκρατία διαθέτει θεσμικό βάθος και στηρίζεται στους Φρουρούς της Επανάστασης (IRGC), που είναι ιδεολογικά προσανατολισμένοι και έτοιμοι για σύγκρουση. Η ιδέα της «συναλλαγής» που χαρακτηρίζει τη σκέψη Τραμπ δύσκολα εφαρμόζεται σε ένα καθεστώς όπου η ιδεολογία και το αφήγημα του μαρτυρίου παίζουν κεντρικό ρόλο.

Η Τεχεράνη φαίνεται να είχε προετοιμαστεί για το ενδεχόμενο πολέμου, παρά τις παράλληλες διαπραγματεύσεις. Η δυσπιστία απέναντι στις ΗΠΑ, ιδίως μετά την αποχώρηση από τη συμφωνία JCPOA, ενίσχυσε την πεποίθηση ότι οι συνομιλίες δεν αποτελούσαν εγγύηση ασφάλειας.

Οι περιφερειακές συνέπειες είναι δυνητικά σοβαρές: Απειλή για τα Στενά του Ορμούζ, ενεργειακή αστάθεια και κίνδυνος γενικευμένης ανάφλεξης. Χώρες όπως η Σαουδική Αραβία παρακολουθούν με ανησυχία.

Η νέα σύγκρουση βαθαίνει την ήδη εύθραυστη ισορροπία της περιοχής. Το ερώτημα δεν είναι μόνο αν η στρατιωτική επιχείρηση θα επιτύχει τους στόχους της, αλλά και τι θα ακολουθήσει — σε μια Μέση Ανατολή που έχει επανειλημμένα αποδείξει ότι οι πόλεμοι επιλογής σπάνια παραμένουν υπό έλεγχο.

Atlantic/ Ο επικίνδυνος τζόγος του Τραμπ για αλλαγή καθεστώτος

Η αμερικανική εμπειρία στο Ιράκ το 1991 και το 2003, καθώς και στη Λιβύη το 2011, δείχνουν ότι η ανατροπή καθεστώτων συχνά οδηγεί σε χάος.

Η απόφαση του Ντ. Τραμπ να εμπλέξει τις Ηνωμένες Πολιτείες σε πόλεμο κατά του Ιράν συνιστά ένα από τα πιο ριψοκίνδυνα γεωπολιτικά εγχειρήματα της σύγχρονης αμερικανικής ιστορίας. Παρά τους ισχυρισμούς περί «επικείμενης απειλής» και «προληπτικών πληγμάτων», τα δεδομένα δεν υποδεικνύουν άμεσο κίνδυνο για τις ΗΠΑ ή το Ισραήλ. Πρόκειται για πόλεμο κατ’ επιλογή — και, ουσιαστικά, για πόλεμο αλλαγής καθεστώτος.

Το ιρανικό καθεστώς είναι αυταρχικό και βίαιο, με πρόσφατες μαζικές δολοφονίες διαδηλωτών και μακρά ιστορία καταστολής. Η πτώση του θα μπορούσε, θεωρητικά, να ανοίξει τον δρόμο για ένα πιο φιλελεύθερο και φιλοδυτικό σύστημα. Ωστόσο, η διαδρομή προς ένα τέτοιο αποτέλεσμα είναι εξαιρετικά στενή και γεμάτη κινδύνους.

Ο Τραμπ δεν έχει παρουσιάσει σαφή στρατηγική ούτε έχει καθορίσει κριτήρια επιτυχίας. Πέρα από τη δέσμευση για αποτροπή πυρηνικού εξοπλισμού, η λογική φαίνεται να είναι ότι η εκτεταμένη στρατιωτική καταστροφή θα αποδυναμώσει το καθεστώς και θα ωθήσει τον λαό σε εξέγερση. Η ιστορία όμως δείχνει ότι οι δικτατορίες διαθέτουν υψηλή ανοχή στον πόνο, ιδίως όταν το κόστος μεταφέρεται στους πολίτες.

Η αμερικανική εμπειρία στο Ιράκ το 1991 και το 2003, καθώς και στη Λιβύη το 2011, λειτουργεί ως προειδοποίηση. Η ανατροπή καθεστώτων δεν εγγυάται σταθερότητα· συχνά οδηγεί σε χάος, εμφύλιες συγκρούσεις και μακροχρόνια αποσταθεροποίηση. Το Ιράν, με πληθυσμό 92 εκατ . και ισχυρούς θεσμούς εξουσίας όπως οι Φρουροί της Επανάστασης, είναι πολύ μεγαλύτερη και πιο σύνθετη περίπτωση από προηγούμενα παραδείγματα.

Σενάριο επιτυχίας υπάρχει: Μια αεροπορική εκστρατεία τόσο αποτελεσματική που θα αποκεφαλίσει την ηγεσία, θα διαλύσει τους μηχανισμούς καταστολής και θα οδηγήσει σε μαζικές αποστασίες και οργανωμένη λαϊκή εξέγερση. Σε αυτή την εκδοχή, νέες πολιτικές δυνάμεις θα αναλάβουν γρήγορα τη διακυβέρνηση και η περιοχή θα παραμείνει εκτός παρέμβασης τρίτων δυνάμεων.

Οι πιθανότητες αποτυχίας, όμως, είναι περισσότερες: Απώλειες Αμερικανών στρατιωτών που θα οδηγήσουν σε βεβιασμένη αποχώρηση,· επιβίωση του καθεστώτος μετά από σκληρή καταστολή· αντικατάστασή του από στρατιωτική χούντα ακόμη πιο βίαιη· ή ευρεία περιφερειακή ανάφλεξη μέσω ιρανικών αντιποίνων. Υπάρχει επίσης ο κίνδυνος εγκατάλειψης μιας αποτυχημένης εξέγερσης, όπως συνέβη στο Αφγανιστάν.

Ο Τραμπ δεν έχει ζητήσει έγκριση από το Κογκρέσο ούτε έχει οικοδομήσει διεθνή συμμαχία πέραν του Ισραήλ. Σε αντίθεση με προηγούμενες επεμβάσεις, δεν διαφαίνεται πολυμερής στήριξη ή σχέδιο για τη «μετά την πτώση» εποχή.

Η επιχείρηση μοιάζει με υψηλού ρίσκου στοίχημα: Λίγοι δρόμοι οδηγούν σε επιτυχία, πολλοί σε στρατηγικό αδιέξοδο. Όπως σε μια παρτίδα πόκερ με «inside straight», η νίκη είναι δυνατή αλλά απίθανη. Και σε τέτοιου είδους γεωπολιτικά στοιχήματα, το κόστος της αποτυχίας δεν είναι απλώς πολιτικό — είναι ανθρώπινο και ιστορικό.

Reuters/ Ο Τραμπ γνώριζε: Ίσως υπάρξουν βαριές αμερικανικές απώλειες

Λίγο πριν διατάξει την αμερικανική επίθεση κατά του Ιράν, ο Ντ. Τραμπ είχε ενημερωθεί ότι επρόκειτο για μια επιχείρηση «υψηλού ρίσκου, υψηλής ανταμοιβής». Σύμφωνα με αξιωματούχους που μίλησαν στο Reuters, τα ενημερωτικά σημειώματα προς τον πρόεδρο περιλάμβαναν τόσο σαφείς προειδοποιήσεις για ενδεχόμενες βαριές αμερικανικές απώλειες όσο και εκτιμήσεις ότι μια επιτυχής εκστρατεία θα μπορούσε να επιφέρει ιστορική ανατροπή ισορροπιών στη Μέση Ανατολή υπέρ των ΗΠΑ.

Σύμφωνα με τις διαρροές, ο Τραμπ είχε διαδοχικές ενημερώσεις από κορυφαίους αξιωματούχους, μεταξύ των οποίων ο διευθυντής της CIA John Ratcliffe, ο υπουργός Εξωτερικών Marco Rubio και ο υπουργός Άμυνας Pete Hegseth. Οι εκτιμήσεις περιλάμβαναν σενάρια ιρανικών βαλλιστικών επιθέσεων που θα μπορούσαν να υπερφορτώσουν τα αμερικανικά συστήματα αεράμυνας, καθώς και χτυπήματα από ιρανικές παραστρατιωτικές οργανώσεις σε Ιράκ και Συρία.

Παρά τη μαζική στρατιωτική ενίσχυση στην περιοχή, οι ίδιες πηγές παραδέχονται ότι υπήρχαν όρια στις διαθέσιμες άμυνες. Ειδικοί προειδοποιούν ότι ακόμη και μετά τα αρχικά πλήγματα, το Ιράν διατηρεί σημαντικές δυνατότητες αντιποίνων — από βαλλιστικούς πυραύλους και drones έως κυβερνοεπιθέσεις. Όπως σημείωσε ο πρώην αξιωματούχος του Πενταγώνου Daniel Shapiro, η Τεχεράνη διαθέτει περισσότερους πυραύλους ικανούς να πλήξουν αμερικανικές βάσεις απ’ ό,τι οι ΗΠΑ διαθέτουν αναχαιτιστικά συστήματα.

Ο ίδιος ο Τραμπ αναγνώρισε δημοσίως το ρίσκο, δηλώνοντας ότι «οι ζωές γενναίων Αμερικανών μπορεί να χαθούν», αλλά παρουσίασε την επιχείρηση ως «ευγενή αποστολή» με μακροπρόθεσμο στόχο την εξάλειψη της ιρανικής απειλής. Οι διακηρυγμένοι στόχοι του είναι εκτεταμένοι: καταστροφή πυραυλικών δυνατοτήτων, εξουδετέρωση του ναυτικού, αποδυνάμωση των περιφερειακών συμμάχων της Τεχεράνης και παρεμπόδιση απόκτησης πυρηνικού όπλου — στόχο που το Ιράν αρνείται ότι επιδιώκει.

Απόδοση από το KREPORT

Αλλά ακόμα και στην περίπτωση που ο Πούτιν κατορθώσει να συμπεριλάβει σε μία τέτοια συμφωνία και την σταδιακή άρση κάποιων κυρώσεων, το άνοιγμα της ρωσικής στρόφιγγας θα καθυστερήσει πολύ.

Τούτων δοθέντων, η Ευρώπη εισέρχεται σε μία μακρά περίοδο εξάρτησης από το αμερικανικό LNG (με ελάχιστες εναλλακτικές πηγές και κυρίως το αζέρικο φυσικό αέριο μέσω Τουρκίας) και κατ’ επέκταση αποκτούν μεγάλη αξία οι εσωτερικές (ευρωπαϊκές) διασυνδέσεις και ιδιαίτερα ο σχεδιαζόμενος “κάθετος διάδρομος” από το λιμάνι της Αλεξανδρούπολης προς την Βουλγαρία, τη Ρουμανία και την Ουκρανία με διακλαδώσεις προς τα δυτικά Βαλκάνια και την ανατολική Ευρώπη.

Μένει να ξεπεραστούν οι αγκυλώσεις των Βρυξελλών και να χρηματοδοτηθούν έργα υποδομής από λιγότερο αναπτυγμένες χώρες της περιοχής και η επιμονή κάποιων –όπως ο Όρμπαν- να κρατούν ισορροπίες με τη Μόσχα.

Σε κυβερνητικούς και επιχειρηματικούς κύκλους στην Αθήνα ωριμάζει, σύμφωνα με αρκετές ενδείξεις, η ιδέα ότι στρατηγικά ο “κάθετος διάδρομος” δεν πρέπει να παραμείνει μόνο ένας ενεργειακός δίαυλος αλλά να αποκτήσει πρόσθετα χαρακτηριστικά. Για παράδειγμα, να κατασκευασθεί παράλληλα σε αυτόν και ένας σιδηροδρομικός- εμπορικός άξονας που να συνδέει την Αλεξανδρούπολη (και εμμέσως, μέσω Εγνατίας οδού, και την Θεσσαλονίκη) με την ανατολική Ευρώπη.

Ένα τέτοιο σχέδιο θα δημιουργούσε πολλαπλά οφέλη για την Ελλάδα:

πρώτον, οικονομικά, αφού η πύλη της Αλεξανδρούπολης δεν θα είναι μόνο σταθμός μεταφόρτωσης φυσικού αερίου αλλά και μία από τις μεγαλύτερες εμπορικές εισόδους στην Ευρώπη,

δεύτερον, γεωπολιτικά, καθώς προοπτικά θα μπορούσε να διευκολύνει το εμπόριο που τώρα περιορίζεται μόνο από τις θαλάσσιες οδού μέσω των Στενών, κάτι που θα προκαλούσε μερική απεξάρτηση από μία διαδρομή που τώρα ελέγχει κατά μείζονα λόγο η Τουρκία.

Η σκέψη -που αναπτύσσεται- έχει στρατηγική αξία και πρέπει να είναι το επόμενο βήμα από την κυβέρνηση και την όποια επόμενη. Θα εκτοξεύσει τον ρόλο της χώρας στην ευρύτερη περιοχή, είτε αυτόνομα είτε στον ανταγωνισμό με την Τουρκία.

Κάτι τέτοιο, βεβαίως, προϋποθέτει νέα εθνική στρατηγική και στο πλαίσιο αυτής την επιστροφή της Ελλάδας στον βαλκανικό της περίγυρο, αυτόν που, δυστυχώς, τα τελευταία αρκετά χρόνια εγκατέλλειψε.

Παράδειγμα είναι η πρόσφατη συμφωνία της HELLENiQ ENERGY με την κυβέρνηση της Βόρειας Μακεδονίας για την ενεργοποίηση ενός παλιού αγωγού μήκους 213 χλμ., που συνδέει τη Θεσσαλονίκη με τα Σκόπια και δεν χρησιμοποιείται από το 2013. Πρόκειται να μεταφέρει πετρελαιοειδή προϊόντα (κυρίως diesel) και πιθανόν και άλλα καύσιμα από το διυλιστήριο της Θεσσαλονίκης προς τη Βόρεια Μακεδονία στην εγκατάσταση της ΟΚΤΑ.

Και σε ένα τέτοιο πλαίσιο η κυβέρνηση οφείλει να υπερβεί τα στερεότυπα που διατρέχουν την δεξιά εκλογική της βάση και να χειραφετηθεί επιτέλους απέναντι σε εκείνους (δικοί της βουλευτές και υπουργοί) που κραύγαζαν κατά της Συμφωνίας των Πρεσπών. Θα ήταν τολμηρή αλλά λογική και στρατηγική κίνηση ακόμα και μία επίσκεψη του πρωθυπουργού στα Σκόπια: αφενός για να υπενθυμίσει τις ρήτρες της συμφωνίας που παραβιάζει το κυβερνητικό υπερδεξιό VMRO, αφετέρου για να επισημάνει ότι οι μεγάλες αποφάσεις για την περιοχή πρέπει να περνάνε από την Αθήνα.

Είναι, άραγε, λογικό όταν κρατάς (σωστά) ανοικτούς διαύλους επικοινωνίας και συνεργασίας με τον εξ ανατολών αναθεωρητή γείτονα που σε απειλεί να υποβαθμίζεις την αξία της οικονομικής και γεωπολιτικής παρουσίας σου στα βόρεια σύνορά σου (με γείτονες που δεν σε απειλούν αλλά μπορούν να εξαρτώνται οικονομικά και ενεργειακά από εσένα) για να μην στενοχωρήσεις εκλογικά εθνικιστικά ακροατήρια;

Για να συμβεί αυτό, βεβαίως, προϋποθέτει και την σχετική αυτοκριτική εκ μέρους της κυβέρνησης αλλά και την υπέρβαση των γνωστών συνδρόμων. Αλλά έτσι δεν οικοδομούνται οι στρατηγικές και δεν αυξάνει το γεωπολιτικό αποτύπωμα μιας χώρας;