Νίκος Γιαννόπουλος

Αν και οι περισσότερες “δεύτερες” δουλειές αμείβουν τον εργαζόμενο με “μαύρα χρήματα”, η τάση της δεύτερης εργασίας έχει καταγραφεί ήδη σε μεγάλη διεθνή έρευνα. H WorkMonitor, με δείγμα 750 εργαζόμενους στην Ελλάδα και συνολικά 27.000 παγκοσμίως, διαπίστωσε ότι το 51% των εργαζόμενων στην Ελλάδα δηλώνει ότι έχει παραπάνω από μία δουλειά ή σχεδιάζει να βρει μία τέτοια το αμέσως επόμενο χρονικό διάστημα.

Αν το ποσοστό σας φαίνεται μεγάλο, έχετε δίκιο. Είναι πράγματι. Διότι ο παγκόσμιος μέσος όρος διαμορφώνεται στο 40% (τουλάχιστον στις χώρες που έγινε η έρευνα) κάτι που σημαίνει ότι η Ελλάδα έσπασε και αυτό το αρνητικό κοντέρ. Την ίδια ώρα όμως στα επίσημα στοιχεία δεύτερη δουλειά φαίνεται να έχει μόλις το 1,4% των εργαζόμενων (δεύτερη δουλειά ως μισθωτός, όχι ως ελεύθερος επαγγελματίας με μπλοκάκι).

Ακόμα και αυτοί πάντως που ίσως δεν σκοπεύουν να αναζητήσουν και άλλη παράλληλη θέση εργασίας, φροντίζουν να αυξήσουν τις ώρες της απασχόλησής τους στην νυν εργασία τους. Γιατί; Διότι πολύ απλά αναζητούν έξτρα χρήματα για το μήνα τους, διαπιστώνοντας ότι το κόστος ζωής ανεβαίνει συνεχώς.

Ακόμα όμως και αν υπολογίσουμε τον εβδομαδιαίο χρόνο εργασίας, θα διαπιστώσουμε ότι και πάλι οι Ελληνες παίρνουν χρυσό μετάλλιο (αναζητώντας, πάντα, περισσότερες αποδοχές. Η ίδια η Eurostat έχει καταγράψει ότι 1 στους 5 εργαζόμενους στην Ελλάδα δουλεύει περισσότερες από 45 ώρες την εβδομάδα. Ο δείκτης είναι ο υψηλότερος στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Που είναι άραγε η Bild και οι άλλες λαϊκίστες εφημερίδες της Βόρειας Ευρώπης που ισχυρίζονταν παλαιότερα ότι οι Ελληνες δουλεύουν λίγο;

Το 40ώρο στην Ελλάδα τείνει προς έκλειψη, άσχετα από τι δηλώνεται πραγματικά στην Εργάνη και στα επίσημα έγγραφα. Υπάρχει και η σκληρή πραγματικότητα.

Εφόσον θέλουμε να μιλήσουμε για την κοινωνική διάσταση του φαινομένου δεν μπορούμε παρά να ισχυριστούμε ότι: η πίεση του υψηλού κόστους ζωής, η επισφάλεια και οι περιορισμένες ευκαιρίες ανεξάρτητης εργασίας αναγκάζουν πολλούς να παρατείνουν το ωράριο τους ή να αναζητούν παράλληλες εργασίες εκτός επίσημης καταγραφής.

Αυτό δεν γίνεται να μην έχει επιπτώσεις στην ψυχική υγεία, στην οικογενειακή ζωή και στην κοινωνική συνοχή. Η καθημερινή πραγματικότητα του ελληνικού εργατικού δυναμικού αποτυπώνει ένα μοντέλο εργασίας που σπάνια ανιχνεύεται δημοσίως, αλλά γίνεται αισθητό σε κάθε σπίτι και κοινότητα. Αρκεί να κοιτάξουμε γύρω μας και να ακούσουμε ιστορίες ανθρώπων που βρίσκονται στον κύκλο μας.

Η εικόνα αυτή φέρνει στο φως την ανάγκη για αναθεώρηση της εργασιακής κουλτούρας στην Ελλάδα.

Δεν αρκεί μόνο η μείωση των φόρων ή η αύξηση του κατώτατου μισθού, στοιχεία που η κυβέρνηση ευαγγελίζεται συνέχεια. Απαιτείται πολιτική που να προστατεύει τον χρόνο των εργαζομένων και να περιορίζει την υπερβολική απασχόληση.

Τα επίσημα στοιχεία δείχνουν τη στατιστική πλευρά, αλλά η κοινωνική πραγματικότητα, όπως πάντα, υπερβαίνει τα νούμερα. Ο διάλογος για την ισορροπία μεταξύ εργασίας και ζωής και η ενίσχυση των δικαιωμάτων των εργαζομένων είναι κρίσιμες προτεραιότητες για μια κοινωνία που θέλει να παραμείνει βιώσιμη.

Το θέμα είναι παράλληλα και το μοντέλο εργασίας που επιθυμούμε να ακολουθήσουμε. Πριν από μερικές ημέρες ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς “γκρίνιαξε” γιατί οι Γερμανοί δεν παράγουν πολύ. “Κατηγόρησε” γι’ αυτό, μεταξύ άλλων, το μοντέλο της τετραήμερης εργασίας και υπονόησε ότι οι Κινέζοι εργαζόμενοι παράγουν περισσότερο έχοντας βέβαια λιγότερο ελεύθερο χρόνο.

Με λίγα λόγια ο Γερμανός καγκελάριος έσπασε με μερικές λέξεις το κοινωνικό συμβόλαιο που χαρακτήριζε τις ευρωπαϊκές κοινωνίες από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Το συμβόλαιο αυτό προέβλεπε ισορροπία μεταξύ της εργασίας και της προσωπικής ζωής. Δουλειά για καλύτερη ποιότητα ζωής, όχι ζωή απλώς για να δουλεύουμε, να παράγουμε και να καταναλώνουμε.

Νίκος Γιαννόπουλος

Πρώτα απ’ όλα να ενημερώσουμε ότι το International Baccalaureate Organization (IBO) είναι διεθνής εκπαιδευτικός οργανισμός με έδρα τη Γενεύη που προσφέρει προγράμματα σπουδών με κορυφαίο το Diploma Programme (DP) για μαθητές 16–19 ετών.

Το πρόγραμμα θεωρείται πλήρες εκπαιδευτικά αλλά την ίδια ώρα ιδιαίτερα απαιτητικό τόσο για τους μαθητές όσο και τους καθηγητές. Αυτομάτως γεννάται το ερώτημα: Πως το δημόσιο σχολείο θα ανταποκριθεί σ’ αυτού τις προκλήσεις;

Το δίχως άλλο θα χρειαστούν τεράστιες επενδύσεις, κυρίως για την επιμόρφωση του εκπαιδευτικού προσωπικού. Οι εκπαιδευτικοί που θα κληθούν να δραστηριοποιηθούν στο συγκεκριμένο πρόγραμμα, θα πρέπει να λάβουν τη σχετική πιστοποίηση αλλά και να μπουν σε διαδικασία εξωτερικής αξιολόγησης.

Το IB, ως εκπαιδευτικό πρόγραμμα, βασίζεται, όπως έχει γράψει και άλλες φορές το libre, σε ερευνητικές εργασίες (projects) ενώ δίνει έμφαση στην κριτική σκέψη και λιγότερο στην αποστήθιση. Το πως αυτού του είδους το πρόγραμμα, μ’ αυτά τα χαρακτηριστικά, θα εφαρμοστεί στο ελληνικό Λύκειο που έχει μετατραπεί σε εξεταστικό κέντρο είναι απορίας άξιον.

Η διοίκηση από την άλλη θα πρέπει να χρηματοδοτήσει μία σειρά από δράσεις όπως τις πιστοποιήσεις των εκπαιδευτικών, τη συμμετοχή τους σε επίσημα IB Workshops, τη συμμετοχή τους σε εκτός ωραρίου δραστηριότητες αλλά και τη συνεχή επαναπιστοποίηση και επιμόρφωση.

Δεν μπορεί να γίνει φυσικά τίποτα από όλα τα παραπάνω αν το Υπουργείο Παιδείας δεν εξασφαλίσει ένα γενναίο επιμίσθιο στους εκπαιδευτικούς που θα αναλάβουν να “τρέξουν” το πρόγραμμα. Χωρίς χρήματα δεν θα υπάρξει κίνητρο και η προσπάθεια θα ναυαγήσει εν τη γενέσει της.

Οι εκπαιδευτικοί από τη δική τους πλευρά θα πρέπει να συνηθίσουν στην ιδέα ότι θα εργάζονται περισσότερο και συχνά πολύ περισσότερο. Το πρόγραμμα απαιτεί περισσότερη εξατομικευμένη καθοδήγηση των μαθητών, αναλυτική τεκμηρίωση της αξιολόγηση και συμμετοχή σε διεθνή σεμινάρια.

Ένα βασικό συμπέρασμα που μπορεί να εξαχθεί από τα δεδομένα που ήδη παρουσιάστηκαν είναι ότι η προετοιμασία των εκπαιδευτικών για το IB απολυτήριο στο δημόσιο σχολείο απαιτεί πολυετή σχεδιασμό και σε καμία περίπτωση αποσπασματική εφαρμογή.

Πάνω απ’ όλα. Θα χρειαστεί σοβαρή επένδυση στο ανθρώπινο δυναμικό, πόροι και δυνατότητες εξέλιξης. Σε διαφορετική περίπτωση η εφαρμογή του συγκεκριμένου προγράμματος στο δημόσιο σχολείο θα κινδύνευε να γίνει καθαρά τυπική.

Θυμίζουμε εδώ ότι το IB απολυτήριο εφαρμόζεται εδώ και αρκετά χρόνια σε ιδιωτικά σχολεία της χώρας. Το αυξημένο κόστος εφαρμογής του εννοείται ότι μετακυλίεται στα δίδακτρα. 

Νίκος Γιαννόπουλος

Οχι ότι ατόνισαν οι παραδοσιακοί (άλλωστε υπάρχουν και οι γηραιοί ψηφοφόροι που δεν… σκαμπάζουν από ηλεκτρονικά) ωστόσο ο Μαυρογιαλούρος του 2026 κάνει πλέον τη δουλειά και απολύτως ψηφιακά.

Μερικοί βάζουν μέτρο και αυτοσυγκρατούνται. Αλλοι όμως δεν μπορούν (ή δεν θέλουν). Εκτίθενται, λοιπόν, συχνά ανεπανόρθωτα, στο βωμό του αλγορίθμου και των θεάσεων. Το καταλαβαίνουν, ανόητοι δεν είναι, αλλά πιστεύουν ότι μπρος τα κάλλη της δημοφιλίας, ολίγη ξεδιαντροπιά δεν βλάπτει. Αλλωστε στο τέλος της ημέρας ελάχιστα πράγματα μένουν στη μνήμη του κόσμου ο οποίος πλέον κατακλύζεται από πάσης φύσεως πληροφορία.

Αν το “περιεχόμενο” φτάνει στο κοινό του, ο πολιτευτής (ή ο βουλευτής ή ο Υπουργός) είναι απολύτως ευχαριστημένος αφού ο βασικός στόχος έχει επιτευχθεί. Ο “πελάτης” έχει αγοράσει αυτό που του αρέσει κάτι που σημαίνει ότι όταν φτάσει η ώρα της κάλπης θα πράξει τα δέοντα.

Στον πελάτη (στους περισσότερους τουλάχιστον) αρέσει πολύ η σύγκρουση και κυρίως η νίκη στη σύγκρουση, ας είναι και εικονική, δεν έχει ιδιαίτερη σημασία. Αν ο εκλεκτός τους, “τιμωρεί” τον αντίπαλο (είτε στη Βουλή, είτε σε τηλεοπτικό πάνελ, είτε οπουδήποτε αλλού) ο πελάτης κοιμάται ήσυχος τα βράδια, αφού ο άνθρωπός του τον έχει βγάλει ασπροπρόσωπο.

Συνεπώς ο πολιτικός χρειάζεται συγκρούσεις. Όσο περισσότερες τόσο το καλύτερο. Καθημερινά; Ναι, αν είναι δυνατόν. Και στα social media; Εννοείται, πρόκειται για τον κατ’ εξοχήν τόπο της πολιτικής σύγκρουσης και της αντιπαράθεσης στον 21ο αιώνα.

Μα δεν “φθείρεται” ο πολιτικός έτσι; Μα, αγαπητοί και αγαπητές, ο πολιτικός (αυτού του τύπου) φθείρεται όταν δεν προβάλλεται και όταν δεν συζητά ο κόσμος στις παρέες γι’ αυτόν. Γι’ αυτό συγκρούεται ανηλεώς και μέχρι τελικής πτώσεως, για να μένει στα στόματα φίλων και εχθρών. Και το όνομά του να γίνεται trend, αδιάφορο για ποιο λόγο, στα κοινωνικά δίκτυα.

Η σύγκρουση, λοιπόν, “θρέφει” τον πολιτικό-υβρίδιο των social mediaα και της νέας ψηφιακής εποχής. Η σύγκρουση η ανούσια, η επικοινωνιακή, αυτή που δεν έχει σοβαρά επίδικα, παρά μονάχα ενσωματώνει την μάχη των εντυπώσεων. Που πρέπει να κερδηθεί αλλά ακόμα και αν δεν κερδηθεί, δεν πειράζει, αρκεί να δοθεί για να αυξηθεί το impact στα δίκτυα και στα κατεστημένα ΜΜΕ.

Επειδή βέβαια αυτή η προσπάθεια διεξάγεται πολύ καιρό πλέον, έχει δημιουργηθεί περιεχόμενο στο διαδίκτυο που συχνά αναιρεί το τωρινό, που φαίνεται εκ διαμέτρου αντίθετο, τουλάχιστον σε επίπεδο τοποθέτησης. Λεπτομέρειες, φίλες και φίλοι. Impact αποκτάς ακόμα και όταν ο κόσμος σε χλευάζει και σε “φτύνει” (διαδικτυακώς πάντα, για να μην παρεξηγηθούμε).  

Άλλωστε και τότε ο πολιτικός συγκρουόταν και μάλιστα μετωπικά. Αυτό κάνει και τώρα μόνο που έχουν διαφοροποιηθεί κάποιες λεπτομέρειες, όπως, ας πούμε, ο ιδεολογικός προσανατολισμός και οι σταθερές, Δεν είναι, δα, και προς θάνατο.

Το παν είναι ο πολιτικός να μιλά, να φαίνεται και πάνω από όλα να “πλακώνεται” με τους πάντες και τους πάντα. Μέσα από την ένταση, τεχνητή στις περισσότερες των περιπτώσεων, κρατά σε εγρήγορση το κοινό του και μπαίνει στα ελληνικά σπίτια.

Όταν θα έρθει η ώρα, θα προσθέσει στο ρεπερτόριό του παρουσίες σε γάμους, βασιλόπιτες, κηδείες και λοιπές μαζώξεις και το μεροκάματο θα έχει βγει για μία ακόμη τετραετία.

Ψηλά τα ντεσιμπέλ, λοιπόν κυρίες και κύριοι, αν επιθυμείτε πολιτική καριέρα. Φωνάξτε, ουρλιάξτε αν μπορείτε. Και συγκρουστείτε σαν να μην υπάρχει αύριο. Δημιουργήστε, στην ανάγκη, εχθρούς εκεί που δεν υπάρχουν. Μη φοβάστε, αυτό είναι δωρεάν. Επί πληρωμή είναι μόνο οι καταχωρήσεις στα social media που βγαίνουν ψηλά στο σκρολάρισμα…

Νίκος Γιαννόπουλος

Αυτό πρακτικά δημιουργεί δύο προβλήματα:

• Πρώτον, δίνεται η αίσθηση ότι η Ευρωπαϊκή Ενωση είναι ένα σκορποχώρι το οποίο δεν σέβεται τους δημοκρατικούς θεσμούς  παρά τα όσα ευαγγελίζεται με πάθος. Δυναμώνει έτσι το κίνημα δυσαρέσκειας εναντίον της και ο ευρωσκεπτικισμός ο οποίος φυσικά είναι διάχυτος εδώ και 20 τουλάχιστον χρόνια.
• Δεύτερον, προκαλεί αλυσιδωτές αντιδράσεις στο εσωτερικό της Ενωσης και φυγόκεντρες τάσεις. Ευρωβουλευτής με τον οποίο συνομίλησε το Libre τόνισε, λιτά και κατανοητά, ότι αναμένεται σφαγή και ότι το ζήτημα δεν μπορεί να περάσει έτσι. Εχει δίκιο. Ας προσεγγίσουμε λίγο την οπτική του.

Όταν ένα κοινοβούλιο παίρνει μία απόφαση η οποία στην πράξη καταστρατηγείται από την εκτελεστική εξουσία υπάρχει σαφές πρόβλημα δημοκρατίας. Εν προκειμένω, η πλειοψηφία των ευρωβουλευτών είχε “ανάψει” προσωρινά κόκκινο στην εφαρμογή της συμφωνίας Mercosur κρίνοντάς την ασύμφωρη για τον ευρωπαϊκό πρωτογενή τομέα.

Το γεγονός ότι η Ούρσουλα Φον ντερ Λάινεν επιχειρεί τη μερική εφαρμογή της προσωρινά άνοιξε τους ασκούς του Αιόλου.

Η επικεφαλής της Κομισιόν κρίνει ότι έχει το δικαίωμα. Διαφωνία, όπως αυτή, έχει προκύψει ξανά και η συμφωνία προχώρησε με το μανδύα της προσωρινής αφού η Γερμανίδα πολιτικός είχε με το μέρος της τις περισσότερες κυβερνήσεις. Κάτι τέτοιο συμβαίνει και τώρα.

Ποια είναι όμως η μεγάλη διαφορά; Οτι αυτή τη φορά η χώρα που αντιδρά σφόδρα είναι η Γαλλία. Οταν η δεύτερη οικονομία της Ενωσης ανάβει στοπ και μιλάει για ασέβεια μέσω του προέδρου της (αυτό ακριβώς τόνισε ο Εμανουέλ Μακρόν την Παρασκευή όταν έγιναν γνωστές οι εξελίξεις) τότε οι αναταράξεις είναι σαφώς πιο μεγάλες. Είχε που είχε προβλήματα ο γαλλογερμανικός άξονας στην εν γένει λειτουργία του, τώρα απέκτησε άλλο ένα.

Ως προς την πολιτική γεωγραφία των δυνάμεων, τα πράγματα είναι επίσης πολύπλοκα. Το Λαϊκό Κόμμα (η Ευρωπαϊκή δεξιά δηλαδή) στηρίζει την απόφαση της Κομισιόν. Επικαλείται το κίνδυνο να κινηθούν πιο γρήγορα χώρες όπως η Κίνα και η Ευρώπη να αποκλειστεί από την αγορά της Λατινικής Αμερικής. Συν τοις άλλοις, η συμφωνία φαίνεται να έχει πολλά οφέλη για τις μεγάλες γερμανικές εταιρίες οχημάτων και όχι μόνο.

Ακόμα όμως και μέσα στο Λαϊκό Κόμμα, οι διχογνωμίες βασιλεύουν. Οι Γάλλοι δεξιοί δεν μπορούν να στραφούν κατά του συμφέροντος της χώρας τους και κατά την επιθυμία του προέδρου τους. Ξέρουν καλά ότι η εφαρμογή της συμφωνίας και η αθρόα εισαγωγή αγροτική προϊόντων που παρασκευάζονται χωρίς τους ελέγχους από τους οποίους περνούν τα αντίστοιχα ευρωπαϊκά θα επιφέρει μεγάλα πλήγματα στους Γάλλους αγρότες.

Για τη Γαλλία ο πρωτογενής τομέας παραμένει ακόμα ισχυρός αλλά και…πολυπληθής με ότι αυτό συνεπάγεται για την ισχύ τους.

“Για τη Γαλλία ο κίνδυνος θα είναι πολύ σοβαρός” μάς λέει η ευρωπαϊκή πηγή. “Γι’ αυτό και είναι αρκετά πιθανό η επιθυμία της Κομισιόν να καταρρεύσει μέσα στο ίδιο το ευρωκοινοβούλιο, να παραπεμφθεί δηλαδή η Κομισιόν στο Ανώτατο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης”.

Ηδη σχετικές κινήσεις στο νομικό κομμάτι έχουν γίνει. Οι νομικές υπηρεσίες του ευρωκοινοβουλίου έχουν πιάσει δουλειά για την όσο το δυνατόν καλύτερη τεκμηρίωση αυτής της κίνησης. Και το παρασκήνιο, την ίδια ώρα, οργιάζει.

Ο Μακρόν ξέρει καλά ότι αν χάσει αυτή τη μάχη, η όποια υστεροφημία του θα πάει περίπατο. Θα ισοδυναμεί με ταπείνωση μία πολιτική ήττα τέτοιους μεγέθους από γερμανικά συμφέροντα. Το δε κόμμα του θα απειληθεί με εξαφάνιση ενώ ο δρόμος για την ακροδεξιά, που έτσι και αλλιώς είναι ανοιχτός, θα ανοίξει πλέον διάπλατα. Ετσι και αλλιώς οι γαλλικές εκλογές πλησιάζουν.

Οι Γερμανοί όμως, με τις χώρες που παραδοσιακά επηρεάζουν, δεν θα καμφθούν εύκολα. Με ποσοστά οικονομικής ανάπτυξης που τείνουν προς το μηδέν η γερμανική οικονομία ψάχνει εναγωνίως το άνοιγμα σε νέες αγορές και η Λατινική Αμερική (με τους χαμηλούς δασμούς που προβλέπει η Mercosur) φαντάζει μεγάλη ευκαιρία.

Στο πλευρό της βρίσκεται και η Ισπανία με τις παραδοσιακά καλές σχέσεις με τις χώρες της Λατινική Αμερική. Πιστεύει, όπως και η Γερμανία, ότι η Mercosur αποτελεί κρίσιμο μέρος της προσπάθειας της ΕΕ να ανοίξει νέες αγορές, ώστε να αντισταθμίσει τις επιχειρηματικές απώλειες από τους αμερικανικούς δασμούς και να μειώσει την εξάρτησή της από την Κίνα, εξασφαλίζοντας πρόσβαση σε κρίσιμες πρώτες ύλες.

Tελευταίο, αλλά όχι έσχατο το περιβαλλοντικό κομμάτι. Στις περισσότερες χώρες που έχουν υπογράψει τη Mercosur επιτρέπονται ουσίες απαγορευμένες στην ΕΕ (όπως φυτοφάρμακα και ζιζανιοκτόνα, τα οποία είναι απαγορευμένα ή μη εγκεκριμένα στην ΕΕ, αυξητικοί παράγοντες στην κτηνοτροφία κα). H εφαρμογή της συμφωνίας θα προκαλέσει πλημμυρίδα από τα προϊόντα αυτά στην ευρωπαϊκή αγορά. Το θέλουμε; 

Νίκος Γιαννόπουλος

Η Νίκη Ευελπίδου δραστηριοποιείται επιστημονικά στη Νάξο τα πολλά τελευταία χρόνια. Είναι καθηγήτρια στο ΕΚΠΑ και τα ερευνητικά της ενδιαφέροντα εντοπίζονται στη Γεωμορφολογία, τις Μεταβολές θαλάσσιας στάθμης, τις Φυσικές καταστροφές, και τη Γεωαρχαιολογία.

Την περασμένη εβδομάδα βρέθηκε στη Νάξο και προχώρησε σε σειρά εξαντλητικών αυτοψιών.

“Οι καιρικές συνθήκες που αντιμετώπισε το νησί “ανέβασαν” τη θάλασσα. Ηρθε στη συνέχεια το κύμα και κάθισε από πάνω στο μισό μέτρο που είχε ανέβει η θάλασσα και έτσι προκλήθηκαν πολλές ζημιές” τονίζει στο Libre.gr η Ελληνίδα επιστημόνισσα.

“Συζητάμε για την κλιματική αλλαγή και δικαίως. Σκεφτείτε ότι η στάθμη στα επόμενα χρόνια θα ανέβει στο σημείο που πήγε την προηγούμενη εβδομάδα. Εν τω μεταξύ με το που ανεβαίνει η στάθμη, βαθαίνουν οι πυθμένες και έτσι τα κύματα που φτάνουν στις παραλίες γιγαντώνονται με ό,τι αυτό συνεπάγεται” συμπληρώνει.

Η κα Ευελπίδου τονίζει, επίσης, αυτό που θα έπρεπε να είναι προφανές και αυτονόητο: “Στις περισσότερες παραλίες του νησιού έχουν πραγματοποιηθεί ανθρώπινες επεμβάσεις, αυτό είναι γνωστό σε όλους. Τα πράγματα είναι απλά. Αν αυτές οι επεμβάσεις δεν είχαν γίνει, θα είχαμε κάτι για να μας προφυλάσσει. Παράδειγμα: Τους υποθαλάσσιους υφάλους. Οι ακτόλιθοι βυθισμένοι λειτουργούν ως φυσικός κυματοθραύστης”.

Στην παραλία της Πλάκας στη Νάξο και όχι μόνο είχαν λάβει χώρα τα αμέσως προηγούμενα χρόνια παράνομοι εκβραχισμοί. Ιδιώτες πήραν την πρωτοβουλία να βγάλουν μεγάλους βράχους από το βυθό έτσι ώστε η παραλία να γίνει πιο ελκυστική για τους τουρίστες. Ουδείς αρμόδιος επενέβη. Ούτε καν ο Δήμος.

“Ξέρετε, το ίδιο γίνεται σε όλη την Ελλάδα” υπογραμμίζει η καθηγήτρια του ΕΚΠΑ. “Θέλουμε παραλίες αλά Χαβάη. Η συγκεκριμένη τάση άρχισε από την Ιταλία πριν πολλά χρονιά, εδώ απλά επαναλαμβάνεται. Και έχουμε ευθύνες όλοι. Και εμείς οι επιστήμονες που δεν το έχουμε επικοινωνήσει όσο θα έπρεπε και εσείς οι δημοσιογράφοι που δεν το έχετε προβάλλει όσο θα έπρεπε”.

Συνεχίζει στο ίδιο μήκος κύματος: “Οι επιχειρήσεις που έβγαλαν τους βράχους από τη θάλασσα προφανώς δεν γνώριζαν τις συνέπειες αυτής της πράξης. Τα κύματα, το είπα και πριν, γίνονται ασυνήθιστα μεγάλα κάτι που το χειμώνα δημιουργεί μεγάλα προβλήματα όπως έγινε αυτές τις ημέρες αντιληπτό στη Νάξο. Οι ακτόλιθοι εκτείνονται σε τρεις σειρές σε διαφορετικά βάθη. Ευτυχώς πειράζουν μόνο αυτούς που βρίσκονται κοντά στην ακτή. Δεν υπάρχει επίσης, σε σημεία, ούτε η προστασία από τις αμμοθίνες. Ειδικά στα σημεία που έχουν επιπεδωθεί, δεν μπορούν να επιτελέσουν τη φυσική λειτουργία τους”.

“Μετά από αυτήν την καταστροφή” υποστηρίζει η κυρία Ευελπίδου, “πρέπει να καθίσουμε να μιλήσουμε με ειλικρίνεια για τις συνέπειες των ανθρώπινων παρεμβάσεων. Νομίζω ότι πλέον υπάρχουν ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι που μπορούν να καταλάβουν. Αρα, είναι μία ευκαιρία να μιλήσουμε, να εξηγήσουμε κυρίως στους επιχειρηματίες και τη δημοτική αρχή τι επιφέρουν αυτές οι παρεμβάσεις. Να πούμε και αυτό: Όταν στρώνουμε δρόμους γύρω από παραλίες που δεν θα έπρεπε καν να υπάρχουν με άργιλο και χαλίκι δημιουργούμε πρόβλημα ακόμα και στη βιοποικιλότητα των παραλιών”.

Υπάρχει, τέλος, και το ζήτημα των διόδων του βρόχινου νερού και άλλων υλικών που φτάνει στην παραλία: “Πλέον αυτό το υλικό δεν φτάνει εύκολα στην παραλία. Οι περιοχές έχουν χτιστεί μαζικά, το ίζημα από τα βουνά δεν φτάνει στην παραλία. Πρέπει να φροντίσουμε να φτάνει ελεύθερο κατά το δυνατόν, είναι υλικό που το θέλουμε. Aλλά τα ρέματα τα περιορίζουμε” τόνισε η κα Ευελπίδου.

Εδώ μία πιο επιστημονική προσέγγιση της Ελληνίδας Πανεπιστημιακού

Νίκος Γιαννόπουλος

Αυτό που δεν είχαμε εξετάσει ήταν το επίπεδο του ψηφιακού burnout. Στα ελληνικά το ονομάζουμε ψηφιακή εξουθένωση ενώ ο αγγλικός όρος που έχει επικρατήσει είναι το Digitan Burnout.

Ιδού και ο σχετικός ορισμός: Η ψηφιακή κόπωση ή digital burnout είναι μια χρόνια κατάσταση εξουθένωσης που προκύπτει από συνεχή και παρατεταμένη αλληλεπίδραση με ψηφιακές συσκευές και εργαλεία, οδηγώντας σε μειωμένη συγκέντρωση, ψυχολογική και φυσική κόπωση, άγχος και αρνητικές συνέπειες στην ευημερία του εργαζομένου.

Eρευνα που διεξήχθη στις ΗΠΑ σε 1000 ενήλικες έδειξε σχεδόν τα δύο τρίτα αναφέρουν επαναλαμβανόμενη ψηφιακή εξουθένωση, δηλαδή ψηφιακό burnout. Εξειδικεύοντας περισσότερο η έρευνα κατέδειξε ότι το 47% δηλώνει ότι οι διαδικτυακές εφαρμογές και ο browser του αποσπούν την προσοχή τόσο συχνά όσο τους βοηθούν στη συγκέντρωση.

Την ίδια ώρα, ευρωπαϊκή ανάλυση έδειξε ότι η καθημερινή τηλεργασία συνδέεται με αυξημένες πιθανότητες άγχους, κατάθλιψης και burnout συγκριτικά με την απουσία τηλεργασίας. Αυτό δείχνει ότι η συχνότητα τηλεργασίας καθαυτή είναι παράγοντας που επηρεάζει την ψυχική υγεία — όχι μόνο η ένταση εργασίας.

Ειδικά για το κομμάτι της εργασίας η κατάσταση μπορεί να χαρακτηριστεί ακόμα και ως ανησυχητική. Όταν το 79% των εργαζόμενων αναφέρουν ότι η εταιρία τους δεν έχει λάβει κανένα μέτρο για να μειώσει την ψηφιακή κόπωση αντιλαμβάνεται ταυτόχρονα κανείς ότι το πρόβλημα δεν έχει γίνει καθόλου αντιληπτό από την εργοδοτική πλευρά.

Το πιο σοβαρό στοιχείο; Το 60% των εργαζόμενων αισθάνονται πίεση να απαντούν ακόμα και μετά το ωράριο εργασίας.Κάτι που όμως γίνεται κατά κόρον παρά τις κατά τόπους νομοθεσίες που έχουν καθιερώσει το δικαίωμα “μη απάντησης” σε κλήση ή μήνυμα από την εργασία μετά το πέρας του ωραρίου. Σχετικός τέτοιος νόμος υπάρχει στη Γαλλία και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες.

Ακόμα και στενά οικονομικά (και επιχειρηματικά) προσεγγίσει κανείς την κατάσταση, διαπιστώνει ότι υπάρχει ζήτημα. Όπως δημοσίευσε πρόσφατα το Forbes το 44% των υπαλλήλων γραφείων δηλώνει απώλεια 50 και πλέον ωρών εργασίας την εβδομάδα εξαιτίας της χρήσης πολλαπλών ψηφιακών εργαλείων και notifications. Μειώνεται, δηλαδή, και η παραγωγικότητα. Και όσο για την ευημερία, φαίνεται να έχει χαθεί προ πολλού.

Αυτή η εξαιρετικά δυσάρεστη κατάσταση συνδέεται με φαινόμενα όπως τεχνολογικό στρες, δυσκολία αποσύνδεσης και αίσθημα υποχρέωσης για συνεχή ψηφιακή παρουσία. Το τελευταίο είναι εξουθενωτικό. Διακόπτουμε ακόμα και τον ύπνο μας πολλές φορές για να απαντήσουμε σ’ ένα μήνυμα ή να διαπιστώσουμε ποιοι έχουν αλληλεπιδράσει σ’ ένα πρόσφατο post μας στα social media.

Οπως ίσως έχει γίνει ήδη αντιληπτό η αντιμετώπιση της ψηφιακής κόπωσης δεν αφορά μόνο την ατομική διαχείριση του χρόνου, αλλά κυρίως τις δομικές αλλαγές στον τρόπο οργάνωσης της εργασίας.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αναγνωρίζει το burnout ως φαινόμενο και επισημαίνει ότι οι παρεμβάσεις πρέπει να στοχεύουν στο εργασιακό περιβάλλον και όχι αποκλειστικά στο άτομο.

Αντίστοιχα, ο Διεθνής Οργανισμός Εργασίας έχει τονίσει την ανάγκη για πολιτικές που περιορίζουν την υπερσύνδεση και διασφαλίζουν σαφή όρια μεταξύ εργασίας και προσωπικού χρόνου.

Σε θεωρητικό, τουλάχιστον, επίπεδο, οι λύσεις μπορεί να περιλαμβάνουν τον περιορισμό των ψηφιακών ειδοποιήσεων, την καθιέρωση «no-meeting» ωρών, τη μείωση του αριθμού εργαλείων επικοινωνίας και την εκπαίδευση για υγιή ψηφιακή χρήση.

Παράλληλα, προγράμματα ψυχολογικής υποστήριξης και κουλτούρα που δεν επιβραβεύει τη διαρκή διαθεσιμότητα μπορούν να λειτουργήσουν προστατευτικά.

Για να γίνουν όμως πραγματικότητα όλα τα παραπάνω χρειάζονται γενναίες επενδύσεις. Πρώτα απ’ όλα σε επίπεδο κράτους, κυρίως σε ότι αφορά την εκπαίδευση της νέας γενιάς αλλά και τη νομοθέτηση για την προστασία των εν ενεργεία εργαζόμενων. Κατά δεύτερο οι επιχειρήσεις οφείλουν να βάλουν και αυτές το χέρι στην τσέπη για να προστατεύσουν τόσο τους εργαζόμενους όσο και την παραγωγικότητά τους.

Είναι σαφές ότι η ψηφιακή ανθεκτικότητα, τελικά, δεν είναι τεχνικό ζήτημα αλλά ζήτημα εργασιακής κουλτούρας και προσαρμογής σε μία εποχή όπου τα πάντα μοιάζουν πολύ διαφορετικά σε σχέση ακόμη και με το πρόσφατο παρελθόν. 

Νίκος Γιαννόπουλος

Στη θεωρία, δηλαδή, αυτού του είδους η πρόοδος “κουμπώνει” απόλυτα με τις ανάγκες της τρίτης ηλικίας και ειδικά των ανθρώπων που λόγω του γήρατος δυσκολεύονται να μετακινηθούν. Στην πραγματικότητα όμως υπάρχει ένα μεγάλο, σχεδόν ανυπέρβλητο πρόβλημα. Η ψηφιακή “επιμόρφωση” των ανθρώπων της τρίτης ηλικίας.

Είναι κοινό μυστικό και σίγουρα όλοι έχουμε τουλάχιστον ένα παράδειγμα να επικαλεστούμε από το στενό οικογενειακό μας ή φιλικό μας κύκλο ηλικιωμένου ο οποίος δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει το διαδίκτυο, δεν μπορεί να στείλει ή να λάβει e-mail και να χειριστεί σύγχρονα ψηφιακά εργαλεία.

Ανθρώπινο είναι βέβαια. Ουδείς οφείλει να είναι εξοικειωμένος σ’ αυτή την ηλικία. Υπάρχουν, έτσι και αλλιώς, πολλοί ανασταλτικοί παράγοντες, εκτός από την ηλικία. Η κούραση είναι μία από αυτές.

Ωστόσο, το πρόβλημα της έλλειψης ψηφιακών δεξιοτήτων, που πολλές φορές αφορά και ανθρώπους μικρότερους από 60 ετών υπάρχει. Και εκ των πραγμάτων, πρέπει να αντιμετωπιστεί.

Το κράτος έχει όλα τα σχετικά στοιχεία που αποκαλύπτουν το μέγεθος του προβλήματος στα χέρια του. Σύμφωνα με την έκθεση Digital Decade Strategic Roadmap του ελληνικού Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης, σε όλη την Ελλάδα το 2023 περίπου 52,4 % του πληθυσμού 16-74 ετών έχει τουλάχιστον βασικές ψηφιακές δεξιότητες — ποσοστό κάτω από τον μέσο όρο της ΕΕ (55,6 %).

Η χώρα συγκαταλέγεται στις ευρωπαϊκές με χαμηλότερη πρόοδο στην ψηφιακή κατάρτιση γενικά — και ειδικά μεταξύ των μεγαλύτερων ηλικιών, σύμφωνα με τα ευρήματα. 

Άλλη έρευνα, που διεξήχθη σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, έδειξε ότι στην Ελλάδα σχεδόν το 50 % των ατόμων 55 ετών και άνω δεν διαθέτουν ούτε βασικές ψηφιακές δεξιότητες, με ένα έντονο χάσμα συγκριτικά με τους νέους κάτω των 35 ετών (περίπου 90 % ψηφιακά ικανοί).

Σε μέτριο επίπεδο ψηφιακές γνώσεις έχει μόλις το 2% των ατόμων άνω το 60 ετών. Όλα αυτά καταδεικνύουν ότι το ψηφιακό χάσμα στη χώρα μεταξύ νεότερων και μεγαλύτερων είναι, θα έλεγε κανείς, χαώδες.

Τα στοιχεία δείχνουν επίσης ότι το χάσμα δεν είναι μόνο ηλικιακό αλλά και μορφωτικό. Στην Ελλάδα η διαφορά μεταξύ όσων έχουν υψηλό και χαμηλό μορφωτικό επίπεδο σε βασικές ψηφιακές δεξιότητες είναι μία από τις μεγαλύτερες στην ΕΕ.

Η αλλαγή και τα εμπόδια 

Στο επίκεντρο της λύσης βρίσκεται το πρόγραμμα «Ψηφιακή Μέριμνα για την Τρίτη Ηλικία», που χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ανάκαμψης, με στόχο την εκπαίδευση πολιτών άνω των 65 ετών σε βασικές ψηφιακές δεξιότητες.

Τα σεμινάρια περιλαμβάνουν χρήση έξυπνου κινητού, πλοήγηση στο διαδίκτυο, ηλεκτρονικές πληρωμές και πρόσβαση σε δημόσιες υπηρεσίες. Παράλληλα, αρκετοί δήμοι υλοποιούν δωρεάν μαθήματα ψηφιακής μεταμόρφωσης σε ΚΑΠΗ και δημοτικά κέντρα δια βίου μάθησης, δίνοντας έμφαση στην πρακτική εξάσκηση.

Την ίδια στιγμή, τράπεζες και πάροχοι υπηρεσιών επιχειρούν να διατηρήσουν υβριδικά μοντέλα εξυπηρέτησης, συνδυάζοντας ψηφιακά εργαλεία με φυσική παρουσία, ώστε να μη χαθεί η πρόσβαση για όσους δεν είναι εξοικειωμένοι με την τεχνολογία. 

Σε ορισμένες περιπτώσεις, παρέχονται ειδικές τηλεφωνικές γραμμές υποστήριξης αποκλειστικά για ηλικιωμένους. Ακόμα όμως και αυτά τα εργαλεία δεν είναι αρκετά για να καλύψουν τη ζήτηση. Στην Ελλάδα οι ηλικιωμένοι είναι πολλοί και η απόσυρση των παραδοσιακών τρόπων εξυπηρέτησης έγιναν μάλλον απότομα και χωρίς διαβούλευση.

Παρά τα βήματα προόδου, ειδικοί επισημαίνουν ότι η επιτυχία αυτών των δράσεων εξαρτάται από τη συνέπεια, τη γεωγραφική κάλυψη και την εξατομικευμένη προσέγγιση. Η ψηφιακή ένταξη δεν αφορά μόνο την εκμάθηση μιας εφαρμογής, αλλά την ενίσχυση της αυτονομίας και της ασφάλειας των πολιτών σε ένα περιβάλλον που αλλάζει διαρκώς.

Σε τελική ανάλυση το ζητούμενο πλέον δεν είναι αν η Ελλάδα θα ψηφιοποιηθεί πλήρως, αλλά αν αυτή η μετάβαση θα είναι συμπεριληπτική για όλους. Όμως, ως προς αυτό, υπάρχει ακόμα σημαντική απόσταση να διανυθεί. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι περίπου 1,3 εκατ. άνθρωποι στην Ελλάδα δεν χρησιμοποιούν καθόλου το internet (δηλαδή το 13 % του πληθυσμού).  Εκκινούμε την προσπάθεια από πολύ πίσω. 

Νίκος Γιαννόπουλος

Μην απορήσετε αλλά ο χαρταετός είναι αντικείμενο…κινέζικο. “Και αυτό;” θα ρωτήσει κάποιος αρνητικά προδιατεθειμένος στα σύγχρονα κινέζικα αντικείμενα που ο αστικός μύθος τα θέλει να χαλούν εύκολα. Ναι, και αυτό όπως δείχνουν ιστορικές πηγές.

Ο κινεζικός πολιτισμός, πανάρχαιος και μάλλον υποτιμημένος στην Ελλάδα, έχει πολύ μεγάλες ρίζες στο παρελθόν και θαυμαστά κατορθώματα να επιδείξει. Ο χαρταετός δεν είναι βέβαια ένα θαυμαστό κατόρθωμα, τι θα λέγατε όμως αν μαθαίνατε ότι ανακαλύφθηκε (στην Κίνα) τον 4ο αιώνα πχ;

Κατασκευαζόταν από μετάξι και άλλα υλικά και όπως ξέρουμε χρησιμοποιούνταν τόσο για θρησκευτικές τελετές όσο και τα μετρήσεις αποστάσεων και αποστολές σημάτων. Εξαπλώθηκε σχετικά γρήγορα και σε άλλες περιοχές της Απω Ανατολής (Κορέα, Ιαπωνία) ενώ αργότερα έφτασε στην Ινδία και στη Μέση Ανατολή.

Η έρευνα εικάζει, με αρκετές πιθανότητες επαλήθευσης, ότι ο χαρταετός ως έθιμο έφτασε στον ελληνικό χώρο στους ύστερους βυζαντινούς χρόνους και στα πρώτα χρόνια της οθωμανικής κατάκτησης μέσω, πάντα, των εμπορικών δρόμων της Ασίας.

Οι πρώτες γραπτές αναφορές για τους χαρταετούς ως λαϊκή διασκέδαση συναντώνται τον 17ο αιώνα και αφορούν την Κωνσταντινούπολη, τότε πρωτεύουσα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας αλλά με πολύ ενεργό και ζωντανό το ελληνικό στοιχείο. Στις περιοχές της σημερινής Ελλάδας το έθιμο έφτασε λίγο αργότερα.

Τον 19ο αιώνα υπάρχουν πια σαφείς μαρτυρίες για το πέταγμα του χαρταετού την Καθαρά Δευτέρα τόσο στην Αθήνα (πρωτεύουσα του νεοσύστατου ελληνικού κράτους) όσο και στον Πειραιά.

Σε καθαρά θρησκευτικό επίπεδο το πέταγμα του χαρταετού (την ημέρα, μάλιστα, που αρχίζει η σαρακοστή) συμβολίζει την πνευματική ανάταση αλλά και τη μετάβαση, σταδιακά από την απομόνωση του χειμώνα στην εξωστρέφεια της άνοιξης.

Το πέταγμα του χαρταετού ως έθιμο καταγράφηκε από τους πρώτους επιστήμονες που σύστησαν την ελληνική λαογραφία. Ηδη, από τις αρχές του 20ου αιώνα έχει προχωρήσει σε συγκεκριμένες αναφορές ο θεμελιωτής της λαογραφίας στη χώρα μας Νίκολαος Πολίτης. Ο Πολίτης εντάσσει το έθιμο στη γενικότερη αποκριάτικη και σαρακοστιανή κουλτούρα.

Αλλοι λαογράφοι, όπως ο Γεώργιος Μέγας, μιλούν αργότερα για παγιωμένο, πια, έθιμο, συστατικό της ελληνικής παράδοσης, κυρίως στις αστικές περιοχές αλλά όχι μόνο.

Το έθιμο παραμένει μέχρι και σήμερα ζωντανό σε πολλές χώρες της Ασίας όπως η Ιαπωνία, η Κίνα, η Ταϊλάνδη, το Αφγανιστάν και η Ινδία.

Στη δε Παλαιστίνη το πέταγμα το αετού έχει αποκτήσει έναν ιδιαίτερο συμβολισμό, κυρίως για τον εδώ και χρόνια δοκιμαζόμενο λαό της Γάζας. Για τους Παλαιστίνιους συμβολίζει, την ελευθερία και την ελπίδα και γι’ αυτό το λόγο έχουν διοργανωθεί κατά καιρούς μαζικές εκδηλώσεις πετάγματος χαρταετού.

Συμπερασματικά το πέταγμα του χαρταετού, από τις αρχαίες του ρίζες στην Κίνα έως τη σημερινή του παρουσία στην ελληνική Καθαρά Δευτέρα, αποδεικνύει πως τα έθιμα ταξιδεύουν, μεταμορφώνονται και αποκτούν νέα νοήματα.

Γίνεται έτσι σαφές ότι ακόμη και το πιο απλό λαϊκό έθιμο μπορεί να κρύβει μια μακρά, πολυπολιτισμική διαδρομή που συνεχίζεται στον χρόνο και παρά την πρόοδο της τεχνολογίας.

Ιδού και μερικά τιπ για να φτάσει ο χαρταετός σου όσο πιο ψηλά γίνεται:

• Ιδανικός άνεμος είναι μέτριος (5–20 χλμ/ώρα). Πολύ δυνατός μπορεί να σπάσει το σκοινί ή τον χαρταετό.
• Βεβαιώσου ότι ο χαρταετός είναι καλά στερεωμένος, με ισχυρό πλαίσιο και ίσιο χαρτί ή ύφασμα.
• Χρησιμοποίησε ισχυρό, όχι πολύ λεπτό σκοινί και κράτησε τη λαβή σταθερά με το ένα χέρι.
• Αφήνεις το σκοινί αργά για να πάρει τον άνεμο και να ανέβει ομαλά.
• Κινήσεις πάνω–κάτω με τη λαβή βοηθούν στη σταθεροποίηση.
• Απόφυγε ηλεκτροφόρα καλώδια και συνθήκες καταιγίδας.

Νίκος Γιαννόπουλος

Όμως με τον 4713/2020 έγιναν δυνατές οι απολύσεις υπό το γενικό εργατικό πλαίσιο του ιδιωτικού τομέα — χωρίς ειδικά εκπαιδευτικά κριτήρια ή πρόσθετη κρατική έγκριση.

Πρακτικά οι εργοδότες του χώρου μπορούν να προβούν σε «αναιτιώδη καταγγελία» της σύμβασης ενός εκπαιδευτικού, δηλαδή χωρίς να χρειάζεται να τεκμηριώσουν συγκεκριμένο λόγο απόλυσης πέρα από τους κοινούς όρους του εργατικού δικαίου.

Όπως ήταν αναμενόμενο, έγινε “πάρτι” απολύσεων αφού, εκτός των άλλων, η εφαρμογή του νέου νόμου συνέπεσε και με τα μεγάλα κύματα της πανδημίας κατά τα οποία το μάθημα γινόταν με τηλεκπαίδευση.

Ηδη, στα πρώτα δύο χρόνια της εφαρμογής του νόμου, το 2022 δηλαδή, διαπιστώθηκαν ότι είχαν αποχωρήσει από τα σχολεία (είτε με απόλυση είτε με παραίτηση) περίπου 1300 εκπαιδευτικοί.

Οι παραιτήσεις, όπως τονίζουν εκπαιδευτικές πηγές, προέκυπταν αφού διαπιστωνόταν σαφή επιδείνωση στις εργασιακές συνθήκες και μεγάλη εντατικοποίηση της εργασίας (επέκταση ωραρίου και νέα καθήκοντα χωρίς να δίνεται πρόσθετη αμοιβή).

Στις αρχές της σχολικής σεζόν 2025-2026 η ΟΙΕΛΕ (το σωματείο των ιδιωτικών εκπαιδευτικών) επισήμως ενημέρωσε ότι οι συνολικές αποχωρήσεις υπολογίζονταν σε 4.000. Το νούμερο αποκτά μεγαλύτερη σημασία και ιδιαίτερο βάρος αν λάβει κανείς υπόψη του τον αριθμό των ιδιωτικά εκπαιδευτικών στα σχολεία το 2020.

Υπολογίζονταν, λοιπόν, σε 10.000, κάτι που σημαίνει ότι μέσα σε πέντε χρόνια χάθηκαν, λόγω της ελαστικοποίησης του καθεστώτος των απολύσεων και της επιδείνωσης των συνθηκών εργασίας σχεδόν το 40% των θέσεων δουλειάς στο χώρο.

Εχει, δε, καταγραφεί αρκετές φορές ότι κάποιες απολύσεις συνοδεύτηκαν με επαναπροσλήψεις με δυσμενέστερους για τους εργαζόμενους εκπαιδευτικούς όρους, ακόμα και αν μιλούσαμε για το ίδιο άτομο!

Αν σ’ όλα αυτά υπολογίσει κανείς ότι “αιμορραγία” προσωπικού παρατηρείται και στα δημόσια σχολεία (όχι πάντως σ’ αυτήν την ένταση) γεννάται η εξής απορία: Ποιος θα εκπαιδεύσει τα ελληνόπουλα του άμεσου μέλλοντος;

Το εκπαιδευτικό επάγγελμα τείνει να γίνει εντελώς αντιδημοφιλές, καθόλου ελκυστικό και ιδιαίτερα προβληματικό σε ότι αφορά τις οικονομικές αποδοχές είτε στο δημόσιο είτε στον ιδιωτικό τομέα. Ποιος, τέλος πάντων, επιθυμεί να γίνει εκπαιδευτικός σήμερα;

Το φαινόμενο βέβαια δεν είναι μόνο ελληνικό, ωστόσο στην Ελλάδα παρατηρείται έξαρση τα τελευταία χρόνια. Σε δέκα χρόνια, αν δεν γίνει κάτι εξαιρετικά δραστικό, η κατάσταση θα είναι μάλλον ακόμα χειρότερη.

Όπως έχει γράψει και άλλη φορά σε ρεπορτάζ του το Libre, το μεγαλύτερο ποσοστό των εκπαιδευτικών μέσης εκπαίδευσης στο δημόσιο σχολείο είναι από 50 ετών και πάνω. Πολλοί, δε, είναι μεγαλύτεροι των 60!

Όλα αυτά την ίδια ώρα που σε σχολές όπως οι φιλολογίες και τα μαθηματικά τμήματα οι βάσεις εισαγωγής κατρακυλούν λόγω έλλειψης ενδιαφέροντος. 

Νίκος Γιαννόπουλος

Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία της Eurostat, περίπου 1 στους 10 εργαζομένους στην Ελλάδα βρίσκεται σε κίνδυνο φτώχειας. Το ποσοστό αυτό ξεπερνά τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, γεγονός που τοποθετεί τη χώρα σε δυσμενέστερη θέση σε σχέση με πολλές άλλες ευρωπαϊκές οικονομίες.

Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι το πρόβλημα δεν αφορά μόνο όσους εργάζονται μερικώς ή εποχικά. Σημαντικό ποσοστό εργαζομένων πλήρους απασχόλησης — ανθρώπων που δουλεύουν κανονικό οκτάωρο — εξακολουθεί να βρίσκεται κάτω από το όριο κινδύνου φτώχειας.

Η εικόνα γίνεται εντονότερη στις ευέλικτες μορφές εργασίας. Στη μερική απασχόληση, το ποσοστό όσων κινδυνεύουν από φτώχεια είναι σχεδόν διπλάσιο και τείνει στο 20%.

Πίσω από αυτούς τους αριθμούς βρίσκονται, κατά κύριο λόγο, εργαζόμενοι στον τουρισμό, στο λιανεμπόριο, στις υπηρεσίες, νέοι άνθρωποι με επισφαλείς συμβάσεις, αλλά και γονείς που αδυνατούν να καλύψουν το αυξανόμενο κόστος στέγασης, ενέργειας και βασικών αγαθών. Οι επισφαλώς εργαζόμενοι έτσι βρίσκονται ακόμη περισσότερο εκτεθειμένοι στις σύγχρονες μορφές φτώχειας και προφανώς βιώνουν μεγαλύτερη ανασφάλεια, εργασιακή αλλά και προσωπική.

Το φαινόμενο αυτό αναδεικνύει μια βαθύτερη μεταβολή που έχει φτάσει να χαρακτηρίζει την ελληνική κοινωνία, ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια. Η εργασία δεν λειτουργεί πλέον αυτόματα ως μηχανισμός κοινωνικής προστασίας ούτε κοινωνικής κινητικότητας. 

Για δεκαετίες, η πλήρης απασχόληση, και αν μιλάμε για την Ελλάδα περισσότερο στο δημόσιο, θεωρούνταν το βασικό «δίχτυ ασφαλείας» απέναντι στη φτώχεια. Σήμερα, ωστόσο, η στασιμότητα των μισθών, η αύξηση του κόστους ζωής και η διάδοση ευέλικτων μορφών απασχόλησης δημιουργούν μια νέα κατηγορία εργαζομένων που επιβιώνουν χωρίς να εξασφαλίζουν οικονομική σταθερότητα.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση, ως σύνολο χωρών, δεν απειλείται βέβαια λιγότερο. Το σχετικό ποσοστό “φτωχών” εργαζομένων (ακόμη και πλήρους απασχόλησης) τείνει προς το 8% του ενεργού εργατικού δυναμικού. 

Ωστόσο στην Ελλάδα γιγαντώνεται για μερικούς πολύ σοβαρούς λόγους που μπορούμε να κατανοήσουμε: 

• Μεγάλο ποσοστό μισθωτών βρίσκεται στο όριο ή κοντά στο κατώτατο μισθό ο οποίος είναι εντελώς ανεπαρκής παρά τις τελευταίες αυξήσεις.
• Την ίδια οι περισσότερες ελληνικές επιχειρήσεις είναι πολύ μικρές (κάτω από 10 άτομα) και δεν διαθέτουν μεγάλη μισθολογική δυνατότητα.
• Πολλοί εργαζόμενοι δουλεύουν σε εποχικές δουλειές (σεζόν στον τουρισμό κατά κύριο λόγο) και αρκετούς μήνες το χρόνο παραμένουν άνεργοι.

Αν λάβει, τέλος, κανείς στα υπόψη του ότι το 35% του μισθού (πολλές φορές και το 40%) δίνεται για ανάγκες στέγασης (ενοίκιο ή στεγαστικό δάνειο) καταλαβαίνει ότι οι εργαζόμενοι στην Ελλάδα εκκινούν από μειονεκτικότερη θέση σε σχέση με τους περισσότερους Ευρωπαίους συναδέλφους τους στη μάχη επιβίωσης που δίνουν εναντίον της φτώχειας.