Για κάθε 10 δολάρια  ανόδου του πετρελαίου, σύμφωνα με τους ειδικούς προστίθεται  0,1-0,2% στον πληθωρισμό μεγάλων οικονομιών, αλλά η παρατεταμένη σύγκρουση εντείνει τα οικονομικά προβλήματα, κυρίως στην ανάπτυξη και στην κατανάλωση.

Ένας τομέας που μπορεί να πληγεί είναι και τα ηλεκτρονικά προϊόντα που φτάνουν στην Ευρώπη από την Κίνα.

Η επίδραση του πολέμου

Είναι ενδεικτικό ότι το 2024, οι εισαγωγές ηλεκτρονικών προϊόντων από την Κίνα στην ΕΕ μειώθηκαν ελαφρά σε σχέση με το 2023, με τα ηλεκτρικά μηχανήματα, συσκευές και εξαρτήματα να φτάνουν τα 96,8 δισ. ευρώ, τις τηλεπικοινωνίες και εξοπλισμό ήχου τα 60,9 δισ. ευρώ, και τα μηχανήματα γραφείου και επεξεργασίας δεδομένων τα 45,9 δισ. ευρώ – συνολικά 39,3% όλων των εισαγωγών από Κίνα.(ec.europa)

Οι συνολικές εισαγωγές από Κίνα έφτασαν τα 517,8 δισ. ευρώ, με ελαφρά πτώση 0,5% σε ετήσια βάση, ενώ η Κίνα παρέμεινε πρώτος προμηθευτής (21,3% των εισαγωγών ΕΕ). (infocons)

Τα ηλεκτρονικά κυριαρχούν λόγω ζήτησης σε smartphones, υπολογιστές και εξαρτήματα, με πάνω από 4,5 δισ. μικροδέματα, 91% από Κίνα.

Το διάστημα Ιανουάριος – Οκτώβριος 2025, οι συνολικές εισαγωγές από Κίνα αυξήθηκαν 11,77% φτάνοντας 521 δισ. δολάρια, με κορυφαία ηλεκτρονικά όπως επεξεργαστές δεδομένων (36 δισ. δολ.) και smartphones (34 δισ. δολ.), καλύπτοντας 13,5% του συνόλου. (Πηγή: gtaic)

Τα μικροδέματα ηλεκτρονικού εμπορίου αυξήθηκαν 26% στα 5,8 δισ., κυρίως από Temu/Shein. Οι εξαγωγές υψηλής τεχνολογίας της Κίνας προς την ΕΕ αυξήθηκαν 7,5%, με εμπόριο 700 δισ. δολ. στα πρώτα 10 μήνες. (Πηγή: english.scio.gov)

Ελλείψεις στα ράφια και αύξηση των τιμών

Ο CEO της Zer group, Θεοδόσης Ζερβουδάκης, που ασχολείται με τις εισαγωγές ηλεκτρονικών προϊόντων, εξηγεί στο libre:

«Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ σε συνδυασμό με το κλείσιμο του εναέριου χώρου στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, σε όλες τις χώρες του Κόλπου δημιουργεί τεράστια προβλήματα στο εμπόριο και φυσικά στο ηλεκτρονικό εμπόριο. 

Μην ξεχνάμε ότι η κύρια πηγή εσόδων εισροών των εμπορευμάτων είναι η Κίνα, είναι η Ασία», τονίζει ο ίδιος, και προσθέτει: «Όλα αυτά τα προϊόντα είτε έρχονται – τα πιο πολλά τα ογκώδη – ακτοπλοϊκά που σημαίνει ότι αυτή τη στιγμή χρειάζονται 28 ημέρες. Όταν θα είχαμε κόμιστρα π.χ. 4.000€ θα φτάσουν 12.000€ και οι 28 ημέρες θα γίνουν πλέον δυόμιση μήνες και παραπάνω».

Σύμφωνα με τον κ. Ζερβουδάκη «όλο αυτό διογκώνει τις τιμές, θα δημιουργήσει έλλειψη στην αγορά και θα υπάρχει πάρα πολύ μεγάλη ακρίβεια».

Εν κατακλείδι «πάρα πολλά πράγματα κυρίως μικρά σε μέγεθός όπως κινητά τηλέφωνα και μικρά laptop φτάνουν αεροπορικός, αυτά όλα είχαν σαν ενδιάμεσο σταθμό το Ντουμπάι κυρίως και το Μπαχρέιν. Τώρα αυτή η πόρτα έχει κλείσει και δημιουργεί τεράστιο πρόβλημα στην τροφοδοσία και στην Ελλάδα, οι τιμές είναι αναμενόμενο θα ξεκινήσουν την ανοδική πορεία λόγω της μεγάλης έλλειψης που σε λίγες μέρες θα φανεί και στα Ελληνικά ράφια για όλες τις εισαγωγικές εταιρείες!» 

Σύμφωνα με τον ίδιο, «ο προβληματισμός αυτός έχει εκφραστεί από διάφορους προέδρους, ιδιαίτερα μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Η άσκηση εξωτερικής πολιτικής στα πλαίσια του Ψυχρού Πολέμου ήταν ιδιαίτερα δύσκολη, καθώς τα εθνικά συμφέροντα στο διπολικό σύστημα επέβαλαν επιλογές και συμμαχίες εκτός δημοκρατικού ήθους και πρακτικής».

Η κληρονομιά του Ψυχρού Πολέμου και ο Αϊζενχάουερ

«Ο Αϊζενχάουερ, ένας πρόεδρος που προέδρευσε σε μια παρεμβατική εξωτερική πολιτική, κατανοώντας το κόστος της αυτοκρατορίας έναντι της εσωτερικής δημοκρατίας, προειδοποίησε για τις παγίδες και τους συνεχείς πολέμους που θα προκαλούσε η στρατιωτικοποίηση της εξωτερικής πολιτικής, καθώς και για τη δημιουργία ενός ‘‘στρατιωτικού βιομηχανικού συμπλέγματος’’», τονίζει ο κ. Βαμβακάς και συνεχίζει: «Αυτό, στην τελική ανάλυση, θα δημιουργούσε συνεχείς και ατέρμονες συγκρούσεις, θυσιάζοντας την εσωτερική δημοκρατία και δημιουργώντας την ανάγκη για συνεχή πολεμική ετοιμότητα, ενώ παράλληλα θα μετατρεπόταν η κοινή γνώμη από ελεγκτή της κρατικής εξουσίας σε υποστηρικτή της.

«Ο στρατηγός Αϊζενχάουερ καταλάβαινε έμπρακτα κάτι που έγινε αργότερα κατανοητό από πολλούς αναλυτές: υπάρχουν όρια στις κοινωνίες, και ιδιαίτερα στις δημοκρατίες, σε αντίθεση με τις ανάγκες συντήρησης ή εξάπλωσης μιας ηγεμονικής αυτοκρατορίας. Όταν το 2008, ενώ η Αμερική ήταν απασχολημένη σε δύο μέτωπα —Ιράκ και Αφγανιστάν—, ο Andrew Bacevich δημοσίευσε το “Limits to Power”, ανταποκρινόμενος στην οικονομική και ανθρώπινη κόπωση των Αμερικανών πολιτών να στηρίζουν τις εκστρατείες του νεοσυντηρητισμού της κυβέρνησης Bush, έκρουε τον κώδωνα του κινδύνου».

Όπως δηλώνει ο ίδιος στη συνέχεια, «αυτή ακριβώς η κόπωση έφερε στο προσκήνιο δύο απρόοπτες προεδρίες που υποσχέθηκαν τα ίδια πράγματα: αποχώρηση από τα μεγαλεπήβολα αυτοκρατορικά σχέδια και επιστροφή στην ελπίδα, την ίδια ισχύ της δημοκρατίας και στην επαναφορά του μεγαλείου της Αμερικής. Η εκλογή των Ομπάμα και Τραμπ έχουν κοινά χαρακτηριστικά, και σε πολλές περιοχές οι ψηφοφόροι του Ομπάμα έγιναν και ψηφοφόροι του Τραμπ μεταξύ 2008 και 2016».

Ο Πρόεδρος Τραμπ και το μέτωπο του Ιράν

«Η αλλαγή πλεύσης για τον Ομπάμα στο Κάιρο το 2009 ώθησε στη δημοκρατία της πλατείας και στην πολιτική των συμμαχιών, ενώ για τον Τραμπ ήταν ο μόνος πρόεδρος που ολοκλήρωσε πολέμους χωρίς να αρχίσει καινούργιους. Σε μεγάλο βαθμό, η επανεκλογή του Τραμπ το 2024 βασίστηκε σε αυτή ακριβώς την υπόσχεση, και η ανεπανάληπτη εμμονή του για το Νόμπελ Ειρήνης είχε ως υπόβαθρο το κόστος των πολέμων του Bush και την απέχθεια του Αμερικανικού λαού σε οποιαδήποτε παρόμοια επιχείρηση», περιγράφει ο Αναπληρωτής Καθηγητής Πολιτικών Επιστημών και Διεθνών Σχέσεων.

Και καταλήγει: «Δυστυχώς για τον Τραμπ και για τους Αμερικανούς πολίτες, οι επιλογές στην εξωτερική πολιτική δεν κοστολογούνται βραχυπρόθεσμα, αλλά αφήνουν και μακροπρόθεσμα απόνερα. Η επίθεση του Ισραήλ και των ΗΠΑ στο Ιράν αποτελεί το αποκορύφωμα μιας διαρκούς σύγκρουσης που πλέον έρχεται στο προσκήνιο, και ο «πρόεδρος της ειρήνης» θα πρέπει να διαχειριστεί μια κατάσταση με έναν λαό που δεν διαθέτει ούτε τις αντοχές ούτε τις γεωπολιτικές βλέψεις, ενώ πληρώνει εμπράκτως τα σπασμένα της προηγούμενης ηγεμονικής εξωτερικής πολιτικής. Ο Τραμπ αντιμετωπίζει ένα μεγάλο δίλημμα, καθώς δεν θα έχει τα περιθώρια ούτε καν εβδομάδων σε έναν πόλεμο που ήρθε από το παρελθόν, ενώ θα συμμετέχει ταυτόχρονα στη δίκη του για τη διακυβέρνηση».

Χρόνης Διαμαντόπουλος

Παγκόσμιοι κλυδωνισμοί και ενεργειακή αβεβαιότητα

Σύμφωνα με την εκτίμηση του Προέδρου του ΕΒΕΠ, η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια νέα δοκιμασία. Ο κ. Κορκίδης τονίζει χαρακτηριστικά: «Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή ενδέχεται να δημιουργήσει στη παγκόσμια οικονομία κλυδωνισμούς, μειώνοντας το παγκόσμιο ΑΕΠ από -0,2% έως και -1%, αυξάνοντας τον πληθωρισμό +1% και επιβραδύνοντας τις επενδύσεις προς αποφυγή ρίσκου».

Το μέγεθος της ζημιάς θα εξαρτηθεί από τη διάρκεια και τη διασπορά των μαχών, με το πετρέλαιο να αποτελεί τη «θρυαλλίδα» των εξελίξεων. Ο κίνδυνος στα Στενά του Ορμούζ, από όπου διέρχεται το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου, μπορεί να εκτοξεύσει το Brent πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι, επαναφέροντας ισχυρές πληθωριστικές πιέσεις στην Ευρώπη μέσω των τιμών LNG και φυσικού αερίου.

Οι Πέντε «Πληγές» για την Ελλάδα

Για τη χώρα μας, ο Βασίλης Κορκίδης εντοπίζει άμεσες και έμμεσες επιπτώσεις σε πέντε κρίσιμους τομείς: ναυτιλία, εμπόριο, ενέργεια, τουρισμό και γεωπολιτική σταθερότητα.

Ναυτιλία και Λιμάνια

Σύμφωνα με τον κ. Κορκίδη «στην εμπορική ναυτιλία, πιθανές επιθέσεις ή εμπλοκές στα Στενά του Ορμούζ και στην Ερυθρά Θάλασσα θα οδηγήσουν σε αύξηση ναύλων και ασφαλίστρων κατά κινδύνων πολέμου, ανακατεύθυνση πλοίων μέσω Ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδας, καθυστερήσεις και μειωμένη αξιοπιστία των logistics, με αποτέλεσμα υψηλότερο λειτουργικό κόστος και πιέσεις στις ναυλώσεις για τις ελληνόκτητες εταιρείες. Η διαταραχή του εμπορίου και των εισαγωγών, ιδίως μέσω της Διώρυγας του Σουέζ, είναι προφανές ότι θα επηρεάσει εκ νέου την εφοδιαστική αλυσίδα, τη μεταποίηση και το λιανικό εμπόριο, καθώς οι εισαγωγές πρώτων υλών, σιτηρών και πετροχημικών επηρεάζονται άμεσα, αυξάνοντας το κόστος εισαγωγών σε ενέργεια, πρώτες ύλες και τεχνολογικά προϊόντα, ενώ δημιουργούν ανασφάλεια στις εξαγωγές προς χώρες της Μέσης Ανατολής και Αφρικής».

Τουρισμός

Όπως εξηγεί επίσης ο Πρόεδρος του ΕΒΕΠ «σε διεθνές επίπεδο οι χρηματοπιστωτικές αγορές είναι σύνηθες να αντιδρούν με πτώση μετοχών και μεταβλητότητα ομολόγων, κυρίως σε κλάδους υψηλής ενεργειακής εξάρτησης, ενώ παρατηρείται άνοδος του χρυσού και του δολαρίου ως ασφαλή καταφύγια και υποχώρηση νομισμάτων αναδυόμενων αγορών. Επίσης, αναμένονται τάσεις μείωσης επενδύσεων, κάμψης τουρισμού και εξαγωγών, περιορισμού ροών πετρελαίου, ακόμη και αντίστροφης μετανάστευσης, καθώς αυξάνεται η στρατιωτική επιτήρηση».

Εμπόριο και ακρίβεια

«Τις πιθανές επιπτώσεις από την νέα σύρραξη και τη διαταραχή των εμπορευματικών ροών θα βιώσουν και πάλι τα λιμάνια της Ανατολικής Μεσογείου και ιδιαίτερα το λιμάνι του Πειραιά το οποίο, ως γνωστόν, έχει απωλέσει μεγάλο μέρος της εμπορευματικής κίνησης του από την κατάσταση στην Ερυθρά Θάλασσα», τονίζει ο κ. Κορκίδης στη συνέχεια και εξηγεί: «Η νέα σύρραξη εξανεμίζει τις ελπίδες των Μεσογειακών λιμένων για μια ειρηνική περίοδο ανάκαμψης, καθώς μεγάλες εταιρίες διακίνησης εμπορευματοκιβωτίων διαβλέποντας την κατάσταση θα «ανακρούσουν πρύμναν» σε σχεδιασμούς διέλευσης από το Σουέζ. Παράλληλα, η άνοδος των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου, ως απότοκο της αντίδρασης των αγορών θα επιβαρύνει, άμεσα τις οδικές, ακτοπλοϊκές και αεροπορικές μεταφορές, το κόστος παραγωγής και τις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας, ενισχύοντας τις πληθωριστικές πιέσεις, ιδίως σε τρόφιμα και ενέργεια.

Σε διεθνές επίπεδο οι χρηματοπιστωτικές αγορές είναι σύνηθες να αντιδρούν με πτώση μετοχών και μεταβλητότητα ομολόγων, κυρίως σε κλάδους υψηλής ενεργειακής εξάρτησης, ενώ παρατηρείται άνοδος του χρυσού και του δολαρίου ως ασφαλή καταφύγια και υποχώρηση νομισμάτων αναδυόμενων αγορών».

Παρά τις προκλήσεις, ο κ. Κορκίδης επισημαίνει ότι η Ελλάδα καλείται να διατηρήσει λεπτές ισορροπίες, ενώ ταυτόχρονα «ενισχύεται ο ρόλος της ως ενεργειακού κόμβου LNG και γεωπολιτικού συμμάχου».

Του Μιχάλη Χριστοδουλίδη*

Σε όρους όμως καθαρά αγοραίας τιμής, η Ελλάδα δεν συγκαταλέγεται στις ακριβές ενεργειακά οικονομίες της Ευρώπης. Αντίθετα, βρίσκεται κοντά στη μέση της κατάταξης, φθηνότερη από χώρες όπως η Γερμανία, το Βέλγιο ή η Δανία. Αν η αξιολόγηση περιοριζόταν αποκλειστικά σε αυτή τη μέτρηση, θα μπορούσε κανείς να συμπεράνει ότι το ηλεκτρικό ρεύμα στη χώρα είναι σχετικά προσιτό.

Ωστόσο, η εικόνα μεταβάλλεται ριζικά όταν το κόστος της ενέργειας δεν εξετάζεται ως απόλυτη τιμή προϊόντος αλλά ως πραγματική οικονομική επιβάρυνση. Η σύγκριση με βάση το ποσοστό του μέσου καθαρού μηνιαίου μισθού που απαιτείται για μια βασική κατανάλωση 500 kWh δείχνει ότι στην Ελλάδα η σχετική επιβάρυνση φτάνει το 8,58% του εισοδήματος, κατατάσσοντας τη χώρα στην 24η θέση μεταξύ των 27 κρατών-μελών, δηλαδή τέταρτη χειρότερη στην Ευρωπαϊκή Ένωση ως προς την πραγματική αγοραστική πίεση στα νοικοκυριά. Με άλλα λόγια, η κιλοβατώρα μπορεί να είναι σχετικά φθηνή, αλλά το ρεύμα ως δαπάνη είναι ακριβό για τον μέσο πολίτη.

Σε αυτό το σημείο αξίζει να γίνει μια κρίσιμη διάκριση που συχνά χάνεται στον δημόσιο διάλογο, άλλο πράγμα είναι η τιμή της κιλοβατώρας και άλλο ο τελικός μηνιαίος λογαριασμός ηλεκτρικής ενέργειας. Η πρώτη αφορά το καθαρό ενεργειακό προϊόν, ο δεύτερος περιλαμβάνει ένα ευρύ πλέγμα πρόσθετων χρεώσεων — ρυθμιζόμενα τέλη, φόρους, επιβαρύνσεις δικτύου και λοιπά κόστη — που αυξάνουν σημαντικά το τελικό ποσό που καλείται να πληρώσει ο καταναλωτής. Έτσι, ακόμη και αν η βασική τιμή χρέωση της ηλεκτρικής ενέργειας παραμένει κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, η συνολική επιβάρυνση του λογαριασμού διογκώνεται, επιδεινώνοντας τη σχετική θέση της Ελλάδας στην κατάταξη του πραγματικού κόστους ηλεκτρικής ενέργειας.

Η δυναμική αυτή συνδέεται άμεσα με ένα ευρύτερο κοινωνικοοικονομικό φαινόμενο, την ενεργειακή φτώχεια. Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat για το 2024, η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις τρεις χειρότερες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως προς την έκταση του φαινομένου, μαζί με τη Βουλγαρία και τη Λιθουανία. Η κατάταξη αυτή δεν προκύπτει επειδή η χώρα διαθέτει από τις υψηλότερες τιμές ενέργειας, αλλά επειδή το συνολικό ενεργειακό κόστος —σε συνδυασμό με το επίπεδο εισοδημάτων— απορροφά δυσανάλογο μέρος των οικονομικών πόρων των νοικοκυριών. Με άλλα λόγια, η ενεργειακή επιβάρυνση στην Ελλάδα δεν είναι απλώς ζήτημα αγοράς αλλά αποτέλεσμα της σχέσης μεταξύ τιμών, πρόσθετων χρεώσεων και αγοραστικής δύναμης.

Η σύγκριση των στοιχείων οδηγεί σε ένα σαφές συμπέρασμα: Η Ελλάδα δεν βρίσκεται αντιμέτωπη τόσο με πρόβλημα υψηλών ονομαστικών τιμών όσο με πρόβλημα συνολικού ενεργειακού κόστους σε σχέση με το διαθέσιμο εισόδημα. Η φαινομενικά “μέση” τιμή της κιλοβατώρας, όταν μεταφράζεται σε πραγματικό λογαριασμό και σταθμίζεται με τη μισθολογική πραγματικότητα, μετατρέπεται σε μια από τις πιο βαριές ενεργειακές επιβαρύνσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση, εξηγώντας γιατί η χώρα εμφανίζεται ταυτόχρονα κάτω από τον μέσο όρο τιμών αλλά κοντά στην κορυφή της ενεργειακής πίεσης που βιώνουν τα νοικοκυριά .

Μια ουσιαστική σύγκλιση της Ελλάδας με τον μέσο ευρωπαϊκό όρο ως προς το ποσοστό του εισοδήματος που απαιτείται για την κάλυψη βασικών ενεργειακών αναγκών δεν μπορεί να επιτευχθεί με μία μόνο παρέμβαση, αλλά προϋποθέτει ένα συνδυαστικό πλέγμα πολιτικών.

Σε πρώτο επίπεδο, απαιτείται μείωση του κόστους παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας μέσω μεγαλύτερης διείσδυσης χαμηλού κόστους εγχώριων πηγών και αποτελεσματικότερης λειτουργίας της αγοράς, ώστε η βασική τιμή της κιλοβατώρας να συμπιεστεί περαιτέρω. Παράλληλα, εξίσου κρίσιμη είναι η μείωση της κατανάλωσης μέσα από την ενεργειακή θωράκιση του κτιριακού αποθέματος, με στοχευμένα και επαρκώς χρηματοδοτούμενα προγράμματα τύπου «Εξοικονομώ» που θα μειώνουν μόνιμα τις ανάγκες σε ενέργεια.

Ταυτόχρονα, πρέπει να αντιμετωπιστεί το ζήτημα των πρόσθετων επιβαρύνσεων στους λογαριασμούς: η σταδιακή μείωση ή αναδιάρθρωση χρεώσεων όπως το ΕΤΜΕΑΡ, καθώς και η αποσύνδεση μη ενεργειακών επιβαρύνσεων —όπως δημοτικά τέλη και λοιποί φόροι— από τον λογαριασμό ρεύματος θα περιόριζε το τελικό κόστος για τον καταναλωτή. Μόνο μέσω ενός τέτοιου συνδυασμού χαμηλότερου κόστους παραγωγής, μικρότερης κατανάλωσης και εξορθολογισμού των εξωγενών χρεώσεων μπορεί να μειωθεί ουσιαστικά η ενεργειακή επιβάρυνση των νοικοκυριών και να πλησιάσει η Ελλάδα τον ευρωπαϊκό μέσο όρο στην πραγματική προσιτότητα της ηλεκτρικής ενέργειας.

*Διπλ. Μηχανολόγος Μηχανικός ΑΠΘ, Ενεργειακός Αναλυτής

Όπως επισημαίνει, ο στρατηγικός στόχος για τις εθνικές εκλογές του 2027 παραμένει η κατάκτηση μιας τρίτης συνεχόμενης αυτοδυναμίας, με γνώμονα τη συνέπεια στην υλοποίηση του προγράμματός της και το όραμα για την Ελλάδα του 2030. Παρά τις αναπόφευκτες «φθορές» από την επταετή διακυβέρνηση, ο κ. Σμυρλής υπογραμμίζει την προσήλωση της ΝΔ σε μεταρρυθμίσεις που ενισχύουν το εισόδημα, την άμυνα και το ψηφιακό κράτος, στέλνοντας παράλληλα ένα σαφές μήνυμα κατά της παραπληροφόρησης και των τεχνητών εντάσεων στην πολιτική ζωή.

Συνέντευξη

Χρόνης Διαμαντόπουλος

–Η ΝΔ, σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις απέχει πολύ από την αυτοδυναμία. Μπορεί να την πετύχει και αν όχι με ποιον θα συγκυβερνήσει; Από που πρέπει να αναζητήσει συμμάχους, από τα δεξιά της ή από τα αριστερά της;

Οι δημοσκοπήσεις είναι ένα χρήσιμο εργαλείο που αξιοποιούν τα κομματικά επιτελεία. Όλες οι έρευνες, δείχνουν ότι η ΝΔ προηγείται με μεγάλη διαφορά από το δεύτερο κόμμα και τα άλλα κόμματα. Βέβαια είναι ξεκάθαρο, ότι παρά τη σημαντική αποδοχή που εξακολουθούμε να έχουμε, από τις Ελληνίδες και τους Έλληνες, λόγω της  συνέπειας που έχουμε ως προς την υλοποίηση του κυβερνητικού μας προγράμματος και της αποτελεσματικής διαχείρισης κρίσεων, υπάρχουν και αυτονόητες φθορές μέσα στα επτά χρόνια διακυβέρνησης του τόπου από την Κυβέρνησή μας. Είναι αυτονόητο ότι διαρκώς εργαζόμαστε για να διορθώνουμε λάθη και να λαμβάνουμε περισσότερες και ακόμη πιο αποτελεσματικές πρωτοβουλίες. Κύριε Διαμαντόπουλε, το έχει τονίσει ο Πρόεδρος της ΝΔ και Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης. Στόχος μας στις επερχόμενες εθνικές εκλογές, που θα διεξαχθούν το 2027, είναι να διεκδικήσουμε αυτοδύναμη κυβέρνηση για τρίτη συνεχόμενη φορά με το βλέμμα στραμμένο στην Ελλάδα του 2030. Κι πιστεύουμε ότι ο ελληνικός λαός θα αξιολογήσει θετικά τα πεπραγμένα μας και θα  μας εμπιστευθεί ξανά. Άρα, η συζήτηση περί αναζήτησης συμμάχων δεν είναι κάτι που υπάρχει στη σκέψη μας.

–Σε ποιους τομείς οφείλει η κυβέρνηση να στρέψει το έργο της για να πετύχει τους στόχους της;

Όπως σας είπα και παραπάνω η Κυβέρνησή μας κάνει πράξη με προσήλωση, αποφασιστικότητα και ταχύτητα το πρόγραμμα, για το οποίο μας επέλεξαν οι Ελληνίδες και οι Έλληνες. Σε κάθε πεδίο πολιτικής έχουν γίνει πολλά. Μικρά και μεγάλα βήματα που διευκολύνουν την καθημερινότητα των πολιτών, και πολλά άλλα που δυναμώνουν την Ελλάδα στην Ευρώπη και τον κόσμο.

To επόμενο διάστημα, θα συνεχίσουμε με τη διοργάνωση προσυνεδρίων και σε άλλες περιοχές σε όλη την επικράτεια. Συζητάμε και ενημερώνουμε τα στελέχη μας, μιλάμε και ακούμε τις τοπικές κοινωνίες

Ενδεικτικά και μόνο, θα ήθελα να αναφέρω την αύξηση τους εισοδήματος, τις φοροελαφρύνσεις, τη μείωση της ανεργίας, τη δημιουργία χιλιάδων νέων θέσεων εργασίας, το ψηφιακό κράτος (gov.gr) που διευκολύνει χιλιάδες πολίτες κάθε  μέρα, την ενδυνάμωση της αμυντικής θωράκισης της χώρας με νέους εξοπλισμούς μετά από πολλά χρόνια, τις σπουδαίες ενεργειακές συμφωνίες της Πατρίδας μας. Σίγουρα θα πρέπει να συνεχιστεί η μεγάλη προσπάθεια που κάνουμε εδώ και χρόνια για την αντιμετώπιση της ακρίβειας, που επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό από εξωγενείς παράγοντες και πλήττει τους περισσότερο αδύναμους συμπολίτες μας. Η κοινωνική συνοχή και η κοινωνική δικαιοσύνη είναι άλλωστε στον πυρήνα των πολιτικών μας.

–Ξεκίνησε ο Προσυνεδριακός διάλογος και τον  Μάϊο θα πραγματοποιηθεί το Συνέδριο της ΝΔ. Τι σηματοδοτεί αυτό το Συνέδριο;

Ο προσυνεδριακό διάλογος είναι σε εξέλιξη. Ξεκινήσαμε από την Ήπειρο. Λίγες ημέρες πριν, όπως γνωρίζετε, πραγματοποιήσαμε και το δεύτερο Προσυνέδριο μας στην Αλεξανδρούπολη και το επόμενο διάστημα, θα συνεχίσουμε με τη διοργάνωση προσυνεδρίων και σε άλλες περιοχές σε όλη την επικράτεια.

Στο κόμμα της ΝΔ προσπαθούμε, εδώ και χρόνια, να απαντάμε έγκαιρα στη διασπορά fake news

Συζητάμε και ενημερώνουμε τα στελέχη μας, μιλάμε και ακούμε τις τοπικές κοινωνίες. Με αποκορύφωμα το 16^ο Τακτικό μας Συνέδριο που θα πραγματοποιηθεί στις 15-17 Μαΐου στην Αθήνα, κατά τη διάρκεια του οποίου, θα συζητήσουμε για το πως οραματιζόμαστε την Ελλάδα του 2030 και βέβαια θα γίνει η επίσημη έναρξη της προετοιμασίας των εκλογών του 2027.

–Ποιος είναι ο ρόλος των fake news στην άσκηση της πολιτικής;

Ζούμε σε μια σύνθετη και ενδιαφέρουσα εποχή που πραγματικά οι δυνατότητες που μας παρέχει η τεχνολογία, η τεχνητή νοημοσύνη, τα social media είναι τεράστιες, κι αυτό είναι αναμφισβήτητα εξαιρετικά σπουδαίο και χρήσιμο για τη ζωή μας. Προφανώς πρέπει όλοι να λειτουργούμε με ηθική, με κανόνες και μέτρο.

Δυστυχώς, πολλές φορές παρατηρούμε ότι στην πολιτική, διασπείρονται fake news με στόχο τον αποπροσανατολισμό των πολιτών, τη χειραγώγηση της κοινής γνώμης, την «δολοφονία» χαρακτήρων και την καλλιέργεια συνωμοσιών. Αυτό σίγουρα προκαλεί μεγάλο προβληματισμό, αδικεί ανθρώπους, προκαλεί τεχνητές εντάσεις που διχάζουν τους πολίτες, και οφείλουμε να είμαστε σε επαγρύπνηση.

Θα πρέπει να έχουμε φίλτρα, γνώση, καλή ενημέρωση και κριτική σκέψη για όλα που διαβάζουμε και ακούμε. Στο κόμμα της ΝΔ προσπαθούμε, εδώ και χρόνια, να απαντάμε έγκαιρα στη διασποράfake news και πάντα πιστεύουμε ότι η αντικειμενική ενημέρωση είναι προς όφελος της κοινωνίας και της ποιότητας της δημοκρατίας.

Ο κ. Μάντζος κατηγορεί ευθέως την Κυβέρνηση για αποτυχία στην ενεργειακή πολιτική, επισημαίνοντας ότι οι επιλογές της οδηγούν σε ενεργειακή φτώχεια, καθώς το δίκτυο μοιράζεται σε λίγους ισχυρούς παίκτες αποκλείοντας τους μικρούς παραγωγούς. Παράλληλα, αναφέρεται με σκληρά λόγια στα φαινόμενα αδιαφάνειας και διαφθοράς, τονίζοντας ότι η ΝΔ προσεγγίζει το κράτος ως «λάφυρο», με αποτέλεσμα το κράτος δικαίου να πλήττεται από την κομματική σκοπιμότητα. Όσον αφορά την εξωτερική πολιτική, ξεκαθαρίζει ότι ο διάλογος με την Τουρκία δεν μπορεί να εξαντλείται σε συμβολισμούς επισκέψεων, αλλά απαιτεί σαφή εθνική στρατηγική και απτά αποτελέσματα.

Θέτοντας το ΠΑΣΟΚ σε τροχιά αυτόνομης και ανοδικής πορείας, ο Δημήτρης Μάντζος υποστηρίζει ότι το συνέδριο του κόμματος θα αποτελέσει τον «βατήρα» για να οδηγηθεί η Νέα Δημοκρατία στα έδρανα της αντιπολίτευσης.

Συνέντευξη στον Χρόνη Διαμαντόπουλο

-Κύριε Μάντζο, το τελευταίο διάστημα τα εθνικά θέματα βρίσκονται σχεδόν καθημερινά στην επικαιρότητα. Η επίσκεψη του πρωθυπουργού στην Τουρκία είχε θετικό η αρνητικό πρόσημο;

Η εξωτερική πολιτική δεν προσφέρεται για μικροκομματική εκμετάλλευση. Κάθε δίαυλος επικοινωνίας με την Τουρκία είναι κατ’ αρχήν θετικός, εφόσον όμως στηρίζεται σε σαφή εθνική στρατηγική και σεβασμό του διεθνούς δικαίου, ιδίως όσον αφορά στη μοναδική προς επίλυση διαφορά, την οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο.

Το ζητούμενο δεν είναι οι συμβολισμοί των επισκέψεων, αλλά τα απτά αποτελέσματα: αποκλιμάκωση της έντασης, πρόοδος σε Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης και σαφές πλαίσιο διαλόγου. Ο διάλογος Ελλάδας-Τουρκίας οφείλει να συνεχιστεί, χωρίς αυταπάτες, με ρεαλισμό και απόλυτη επίγνωση των θέσεων της άλλης πλευράς.

Δυστυχώς, η σημερινή Κυβέρνηση έχει αποτύχει στην ενεργειακή πολιτική αποκλείοντας ουσιαστικά τις ενεργειακές κοινότητες και τους μικρούς παραγωγούς από το δίκτυο

Η χώρα μας οφείλει πάντα να βλέπει τον χάρτη από ψηλά. Με έγκαιρη πληροφόρηση και ανάλυση δεδομένων σε όλη την Ανατολική Μεσόγειο, ιδίως τον ρόλο της Τουρκίας, σε όλη την περιοχή της Μέσης Ανατολής και Βόρειας Αφρικής, από την Αίγυπτο ως τη Συρία και τις περιοχές των Κούρδων.

Σε έναν κόσμο ολοένα και πιο αβέβαιο, η συναντίληψη στην εθνική υψηλή στρατηγική είναι αναγκαία. Οφείλουμε να τη διαμορφώσουμε.

-Η πολιτική για την ενέργεια που ακολουθεί η κυβέρνηση, δηλαδή ο λεγόμενος «κάθετος άξονας» και οι εξορύξεις βρίσκουν σύμφωνο το ΠΑΣΟΚ; Είναι στη σωστή κατεύθυνση;

Για εμάς, η ενεργειακή πολιτική οφείλει να υπηρετεί τρεις στόχους: ενεργειακή ασφάλεια, χαμηλό κόστος για πολίτες και επιχειρήσεις και πράσινη μετάβαση με κοινωνική δικαιοσύνη. Δυστυχώς, η σημερινή Κυβέρνηση έχει αποτύχει και στους τρεις. Αποκλείοντας ουσιαστικά τις ενεργειακές κοινότητες και τους μικρούς παραγωγούς από το δίκτυο, που μοιράζεται σε λίγους ισχυρούς παίκτες, διαμορφώνει συνθήκες ενεργειακής φτώχειας και κλειστής αγοράς.

Νοικοκυριά, επιχειρήσεις και αγρότες πληρώνουν δυσανάλογα υψηλή τιμή ρεύματος σε σχέση με την αγοραστική τους δύναμη. Εξ άλλου, όσον αφορά στις μεγάλες επενδύσεις, προφανώς αυτές είναι αναγκαίες, όμως έχουν καθυστερήσει απελπιστικά από το 2011 που η Κυβέρνηση ΠΑΣΟΚ τις σχεδίασε, με συνέπεια απώλεια αξίας των ορυκτών πόρων, εξ αιτίας των πράσινων στόχων της ΕΕ.

Η Κυβέρνηση ΝΔ εκείνη που χαρακτηρίζεται πλέον από αδιαφάνεια, ευνοιοκρατία και περιστατικά διαφθοράς. Αυτή η ατιμωρησία οφείλει να λάβει τέλος

Ο λεγόμενος «κάθετος άξονας» διασύνδεσης μπορεί να ενισχύσει τη γεωπολιτική θέση της χώρας, εφόσον εντάσσεται σε έναν ολοκληρωμένο σχεδιασμό για τη μείωση της ενεργειακής εξάρτησης της Ελλάδας.

Άλλωστε, ενεργειακός κόμβος δεν θα γίνει η χώρα μόνο με LNG και εξορύξεις, αλλά με πράσινη ενέργεια, κάτι που απαιτεί επενδύσεις σε δίκτυα και αποθήκευση. Ως ΠΑΣΟΚ, στηρίζουμε ένα ισορροπημένο ενεργειακό μείγμα με έμφαση στις ΑΠΕ με ολοκληρωμένο χωροταξικό σχεδιασμό και σε συνθήκες διαφάνειας και ενεργειακής δημοκρατίας.

-Τα σκάνδαλα, που παρακολουθούμε να αποκαλύπτονται το τελευταίο διάστημα, έχουν πολιτική απόχρωση; Ρωτώ γιατί είδαμε πολλές αντιπαραθέσεις εντός της Βουλής για τον αν είναι «μπλε» ή «πράσινα» κάποια από αυτά.

Θέλω να είμαι σαφής. Ποτέ δεν εφηύραμε σκάνδαλα ή υποθέσεις φανταστικές για να πλήξουμε την Κυβέρνηση. Προτιμούμε την πολιτική αντιπαράθεση πάνω στις ιδέες και τις προτάσεις μας. Θα θέλαμε το κράτος δικαίου να μείνει αλώβητο από την κομματική διαπάλη. Όμως είναι η Κυβέρνηση ΝΔ εκείνη που χαρακτηρίζεται πλέον από αδιαφάνεια, ευνοιοκρατία και περιστατικά διαφθοράς. Όλα πηγάζουν από μια στρεβλή προσέγγιση σε ένα κράτος – «λάφυρο», όπου το κόμμα που κυβερνά κάνει ό,τι θέλει για όποιον θέλει, ελεύθερα και ασύδοτα.

Ενεργειακός κόμβος δεν θα γίνει η χώρα μόνο με LNG και εξορύξεις, αλλά με πράσινη ενέργεια, κάτι που απαιτεί επενδύσεις σε δίκτυα και αποθήκευση

Αυτή η ατιμωρησία οφείλει να λάβει τέλος. Η δημοκρατία έχει τη δύναμη, αρκεί οι θεσμοί της να αφεθούν να λειτουργήσουν ανεμπόδιστα. Όσον αφορά στην απόπειρα εξίσωσης και συμψηφισμών, από μια Κυβέρνηση που κυβερνά ήδη επτά χρόνια, αυτή δεν στέκει σε καμία λογική. Η Κυβέρνηση ΝΔ είναι αυτή που έχει την ευθύνη για ελέγχους σε όλα τα πεδία της δημόσιας διοίκησης άρα έχει και την αντικειμενική ευθύνη για όσα συμβαίνουν. Η προσπάθεια να μετακυλίσουν τις ευθύνες στο ΠΑΣΟΚ δεν πείθει κανέναν και αντιθέτως εξοργίζει τους πολίτες που βλέπουν πως κάθε τρεις και λίγο ένα νέο σκάνδαλο απασχολεί την επικαιρότητα για το οποίο η κυβέρνηση ως εκ θαύματος ποτέ δεν ξέρει, ποτέ δεν είδε, ποτέ δεν γνωρίζει τίποτα. Δεν πείθουν, πλέον, ούτε τον καθρέφτη τους.

-Το ΠΑΣΟΚ για κάποιους λόγους δεν απορροφά την μείωση της επιρροής κομμάτων όπως π.χ. ο ΣΥΡΙΖΑ ΠΣ. Πού οφείλεται αυτό κατά τη γνώμη σας;

Η πολιτική δεν λειτουργεί με αυτόματες μετακινήσεις ψηφοφόρων, στη λογική των «συγκοινωνούντων δοχείων». Θα ήταν πολύ απλό αλλά και πολύ επιφανειακό. Η φθορά ενός κόμματος δεν συνεπάγεται αυτόματα ενίσχυση ενός άλλου. Απαιτείται αξιοπιστία, ανανέωση προσώπων και σαφές πολιτικό στίγμα -όλα όσα προσπαθούμε και κάνουμε, με ακόμη μεγαλύτερη δυναμική, στην πορεία προς το συνέδριο αλλά και μετά από αυτό.

Το ΠΑΣΟΚ – Κίνημα Αλλαγής οικοδομεί σταθερά την αυτόνομη πορεία του, με προγραμματικό λόγο και υπεύθυνη αντιπολίτευση. Η διεύρυνση του χώρου μας με προοδευτικούς και δημοκράτες πολίτες, με δυνάμεις της κοινωνικής αντιπολίτευσης, είναι ένα ιστορικό στοίχημα για την ενίσχυση της Δημοκρατικής Παράταξης.

Πιστεύουμε ότι μέσα από συνεπή δουλειά και προτάσεις για την καθημερινότητα των πολιτών, η δυναμική μας θα ενισχυθεί. Αυτό εξ άλλου είναι που βλέπουμε και στην κοινωνία. Όπου βρισκόμαστε, είναι διάχυτο το αίτημα για πολιτική αλλαγή, αίτημα ισχυρό, δεσμευτικό, που σκοπεύουμε να υλοποιήσουμε.

-Από το συνέδριο του κόμματος στα τέλη Μαρτίου τι προσδοκίες έχετε; Υπάρχει περίπτωση να βγει λαβωμένο το ΠΑΣΟΚ;

Το ΠΑΣΟΚ θα βγει ενισχυμένο και ενωμένο από το συνέδριο, δεν υπάρχει καμία αμφιβολία για αυτό. Όλα τα στελέχη μας δουλεύουν προς αυτή την κατεύθυνση και το γνωρίζω καλά. Πολλές φορές εκφράζονται διαφορετικές απόψεις, πάντα όμως στον βωμό της σύνθεσης και με το βλέμμα στραμμένο στον κοινό μας στόχο: την πολιτική αλλαγή.

Πιστεύουμε ότι μέσα από συνεπή δουλειά και προτάσεις για την καθημερινότητα των πολιτών, η δυναμική μας θα ενισχυθεί

Η πορεία προς το συνέδριο χαρακτηρίζεται από πυκνό και έντονο προσυνεδριακό διάλογο, με σαφή περιφερειακό σχεδιασμό. Πραγματικά, γυρίσαμε και γυρίζουμε όλη την Ελλάδα, συζητήσαμε με τους πολίτες, διαγνώσαμε προβλήματα και διαμορφώσαμε λύσεις.

Όλα όσα συγκεντρώσαμε αποτελούν σπάνιο πλούτο για το συνέδριο. Θα μας δώσουν τη δύναμη να μετατρέψουμε το συνέδριο σε ένα σημαντικό πολιτικό γεγονός, κοινωνικής και όχι εσωκομματικής αναφοράς, σε έναν βατήρα για να πραγματοποιήσουμε το άλμα προς τα εμπρός. Το συνέδριό μας δεν αποτελεί το τέλος αλλά την αρχή, την αρχή μιας διαδρομής που θα οδηγήσει την Νέα Δημοκρατία στα έδρανα της αντιπολίτευσης, για να μπορέσει ο λαός μας να ανασάνει ξανά.

Την ίδια στιγμή, η συζήτηση ανοίγει και στο πολιτικό πεδίο. Σε ένα σκηνικό έντονης ρευστότητας, ο Θωμάς Μαλούτας τοποθετείται για τα υπό διαμόρφωση εγχειρήματα της Μαρίας Καρυστιανού και του Αλέξη Τσίπρα, εξετάζοντας αν και πώς μπορούν να απαντήσουν σε βαθύτερα κοινωνικά αιτήματα ή αν κινδυνεύουν να αναπαράγουν την ήδη υπάρχουσα κατακερματισμένη πραγματικότητα. Με άξονα το στεγαστικό, η συνέντευξη φωτίζει τη σύνδεση κοινωνικής κρίσης και πολιτικής αναδιάταξης, θέτοντας το ερώτημα όχι μόνο ποιος εκπροσωπεί ποιον, αλλά και με ποιο σχέδιο για το μέλλον.

Συνέντευξη

Χρόνης Διαμαντόπουλος

–Με την κυβέρνηση να υλοποιεί ένα πακέτο 2,6 δισ. ευρώ για τη διετία 2025-2026 (συμπεριλαμβανομένου του “Σπίτι μου ΙΙ” και των φοροαπαλλαγών για κενά ακίνητα), θεωρείτε ότι αυτά τα κίνητρα αρκούν για να αναχαιτίσουν την εκρηκτική άνοδο των ενοικίων στην Αθήνα ή απλώς επιδοτούν τη ζήτηση χωρίς να λύνουν το πρόβλημα της έλλειψης προσφοράς;

Τα τελευταία χρόνια, το ζήτημα της στέγασης έχει έρθει στο κοινωνικό και πολιτικό προσκήνιο στην Ελλάδα, ενώ για πολλές δεκαετίες έμοιαζε θέμα που λυνόταν από μόνο του. Τα παραδοσιακά συστήματα της αυτοστέγασης και της αντιπαροχής έκαναν ιδιωτική / οικογενειακή υπόθεση την πρόσβαση στην κατοικία και όχι κοινωνικό πρόβλημα που έπρεπε να λύνεται με τη βοήθεια της πολιτείας. Σήμερα, η πρόσβαση στην κατοικία για πολλούς/ές είναι πολύ δύσκολη και δεν λύνεται χωρίς μέτρα πολιτικής. Η οξύτητα του προβλήματος είναι τέτοια που ακόμη και η σημερινή κυβέρνηση, που θέλει να ρυθμίζει την αγορά όσο λιγότερο γίνεται, αναγκάζεται να ακολουθεί πολιτικές για τη στέγη ώστε να αντιμετωπίσει το πρόβλημα.

Οι πολιτικές που αναπτύσσει η κυβέρνηση για τη στέγαση δεν φαίνεται να έχουν σημαντικό αποτέλεσμα, παρά τη σημαντική επένδυση, όπως αναφέρατε. Οι τιμές και τα νοίκια εξακολουθούν να ανεβαίνουν με ταχείς ρυθμούς, πολύ μεγαλύτερους από το χαμηλό ρυθμό αύξησης των εισοδημάτων. Οι λόγοι της αναποτελεσματικότητας των σχετικών πολιτικών είναι πολλαπλοί.

Τα σημερινά μέτρα (για τη στεγαστική κρίση) δεν επαρκούν για την αντιμετώπιση του προβλήματος. Είναι μέτρα στη λογική της αγοράς, ενώ χρειάζονται και μέτρα που υπερβαίνουν τη λογική της

Βασικός παράγων είναι ότι στρέφονται κυρίως στην τόνωση της ζήτησης, μέσω επιδομάτων, που γρήγορα τα εξουδετερώνει η αγορά αναπροσαρμόζοντας τις τιμές στο νέο επίπεδο της ζήτησης, εφόσον δεν υπάρχουν συνοδευτικές ρυθμίσεις. Εξίσου βασικός παράγων είναι ότι η παραγωγή νέων κατοικιών δεν απευθύνεται σήμερα στις ανάγκες εκείνων που τις χρειάζονται περισσότερο. Απευθύνεται σχεδόν εξολοκλήρου στη ζήτηση υψηλών και μεσαίων στρωμάτων και σε ξένους επενδυτές. Αυτό δεν καθιστά πιο προσιτές τις παλαιότερες κατοικίες, των οποίων οι τιμές επίσης ανεβαίνουν, κάτι που προκύπτει και από τα προγράμματα Σπίτι μου Ι & ΙΙ που αύξησαν την αγοραστική δύναμη της ζήτησης για παλαιότερες κατοικίες. Παράλληλα, σχεδόν το σύνολο της στεγαστικής ενίσχυσης αφορά την πρόσβαση στην ιδιοκατοίκηση και όχι στην ενοικίαση, που αφορά περισσότερο τις πιο ευάλωτες κοινωνικές κατηγορίες.

Τα σημερινά μέτρα δεν επαρκούν για την αντιμετώπιση του προβλήματος. Είναι μέτρα στη λογική της αγοράς, ενώ χρειάζονται και μέτρα που υπερβαίνουν τη λογική της. Χρειάζεται, κυρίως, η παραγωγή (ή ανακαίνιση) αποθέματος κατοικιών με ικανοποιητικές προδιαγραφές που θα μπορούν να στεγάσουν εκείνες/ους που δεν έχουν πρόσβαση σε αυτές με τους όρους της αγοράς.

–Έχουν ληφθεί, όμως και κάποια άλλα μέτρα, όπως είναι η απαγόρευση νέων βραχυχρόνιων μισθώσεων στα τρία κεντρικά δημοτικά διαμερίσματα της Αθήνας για το 2025-2026 και η αύξηση του ορίου επένδυσης για τη Golden Visa στην Αθήνα (έχει εκτοξευθεί στα 800.000 ευρώ). Μπορούν αυτά το μέτρα να λύσουν ένα μέρος του στεγαστικού προβλήματος στην πρωτεύουσα ή τελικά αποτελούν μια πρόσκαιρη λύση που δεν αντιμετωπίζουν τη ρίζα της ακρίβειας;

Δυστυχώς τα μέτρα αυτά είναι καθυστερημένα, περιορισμένα και δεν βασίζονται σε πλήρη καταγραφή του προβλήματος. Είναι μέτρα σπασμωδικά, διαισθητικά και όχι τεκμηριωμένα και χωρίς αποτίμηση. Σπασμωδικά και αποσπασματικά, γιατί δεν προλαμβάνουν το πρόβλημα, αλλά προσπαθούν κάπως να περιορίσουν τις επιπτώσεις του, αφού αυτές έχουν αναπτυχθεί. Διαισθητικά, γιατί δεν βασίζονται σε τεκμηριωμένες μελέτες: Γιατί τα τρία κεντρικά διαμερίσματα της Αθήνας και όχι περιοχές πιο λεπτομερώς καθορισμένες με βάση το πρόβλημα; Πώς αξιολογήθηκαν οι εναλλακτικές μικρότερες ή μεγαλύτερες αυξήσεις του ορίου για τη Golden Visa ή και η κατάργησή της; Χωρίς αποτίμηση, γιατί δεν προβλέπεται κάποιος μηχανισμός που θα αξιολογήσει τα αποτελέσματα αυτής της πολιτικής μέσα σε ένα συγκεκριμένο χρονικά διάστημα.

Αντιπρόταση που θα μπορούσε να εφαρμοστεί αύριο και να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά το πρόβλημα, δεν υπάρχει. Και δεν θα μπορούσε να υπάρχει στις παρούσες συνθήκες

Συνεπώς, τα μέτρα για να αντιμετωπίσουν τις αρνητικές επιπτώσεις της βραχυχρόνιας μίσθωσης και της Golden Visa είναι πρόσκαιρα και σπασμωδικά. Τα δύο αυτά φαινόμενα / διαδικασίες αποτέλεσαν και αποτελούν επιταχυντές για το στεγαστικό πρόβλημα στην Αθήνα. Η ρίζα του προβλήματος είναι πέρα από τους επιταχυντές, κάτι που σημαίνει ότι χρειάζονται πιο ολοκληρωμένες λύσεις για να αντιμετωπισθεί το πρόβλημα ουσιαστικά και όχι πυροσβεστικά. Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι ανάλογα μέτρα δεν λύνουν το πρόβλημα, αλλά τουλάχιστον το περιορίζουν, όταν οι πολιτικές αντιμετώπισης της βραχυχρόνιας μίσθωσης αναπτύσσεται με πιο τεκμηριωμένο και ολοκληρωμένο τρόπο, όπως στο Βερολίνο, τη Βαρκελώνη, το Παρίσι και τη Λισαβόνα.

Το στεγαστικό ζήτημα χρειάζεται πολιτική βούληση (όχι γενική και αόριστη, αλλά επικεντρωμένη σε μια ρεαλιστική επίλυση για όσους/ες δεν έχουν τη δυνατότητα πρόσβασης σε προσιτή και αξιοπρεπή κατοικία με τους όρους της αγοράς) και πραγματική τεκμηρίωση ώστε να αναπτυχθούν εύστοχες και αποτελεσματικές πολιτικές που θα μπορούν να το αντιμετωπίσουν ουσιαστικά. Η τεκμηρίωση είναι συχνά πρόσχημα για να μην γίνεται τίποτα. Στις συγκεκριμένες συνθήκες, η τεκμηρίωση πρέπει να αναπτύσσεται παράλληλα με τις πολιτικές και συνεχώς να τις ανακατευθύνει.

–Κύριε Μαλούτα, υπάρχει αντιπρόταση; Υπάρχει επί της ουσίας λύση στο τεράστιο αυτό πρόβλημα που λειτουργεί ως προπομπός άλλων μεγαλύτερων προβλημάτων;

Αντιπρόταση που θα μπορούσε να εφαρμοστεί αύριο και να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά το πρόβλημα, δεν υπάρχει. Και δεν θα μπορούσε να υπάρχει μέσα σε συνθήκες που η τεκμηρίωση πάνω στην οποία θα μπορούσε να δομηθεί δεν είναι επαρκής και ολοκληρωμένη. Υπάρχουν δουλειές προς αυτή την κατεύθυνση, οι οποίες προσπαθούν να περιγράψουν το πρόβλημα και να δώσουν κάποιες κατευθύνσεις για μια αποτελεσματική στεγαστική πολιτική. Σκέπτομαι τη δουλειά που κάναμε με τη Δήμητρα Σιατίτσα πριν από λίγους μήνες για το ΕΛΙΑΜΕΠ (https://www.eliamep.gr/wp-content/uploads/2025/09/Policy-briefs-special-edition-Leventis-8-EL-final.pdf), την πιο πρόσφατη δουλειά της ΔιαΝΕΟσις (https://www.dianeosis.org/2026/01/i-stegasi-stin-ellada/), δουλειές που βασίζονται σε δεδομένα της Τράπεζας της Ελλάδος κ.ά. Χρειάζονται όμως περισσότερα, όπως ένα μητρώο δημόσιων κτηρίων και εκτάσεων (με το μέγεθος, τη χρήση, την κατάσταση, τη χωροθέτηση κ.λπ.), ένα μητρώο κενών κατοικιών (με το ιδιοκτησιακό καθεστώς και όλα τα προηγούμενα) και πολλά άλλα που αφορούν διαθέσιμους και δυνητικά προσβάσιμους πόρους, ανάγκες κ.λπ.

Όσον αφορά την επιλογή των συνεργασιών για τα παραδοσιακά κόμματα εξουσίας, το ερώτημα είναι διαφορετικό για το καθένα. Τεχνικά οι συμμαχίες και συμμαχικές κυβερνήσεις είναι προτιμότερες από τις αυτοδύναμες κομματικές εξουσίες λόγω και των αμοιβαίων ελέγχων που θεωρητικά μπορούν να φέρουν

Στο άμεσο μέλλον προσπαθούμε με μια ομάδα ειδικών σε αυτό το θέμα να φτιάξουμε ένα πρόπλασμα για την πολιτική στο στεγαστικό. Η δυσκολία αφορά την έλλειψη αρκετών δεδομένων που θα μπορούσαν να ποσοτικοποιήσουν με ακρίβεια τις ενέργειες που κανείς μπορεί να υλοποιήσει, αλλά και την αδυναμία να δώσει κανείς λύσεις στο στεγαστικό χωρίς να εμπλακεί με άλλα ζητήματα. Για παράδειγμα, είναι δύσκολο να λύσει κανείς μακροπρόθεσμα το πρόβλημα ενός νοικοκυριού να στεγαστεί, αν δεν το συνδυάσει παράλληλα και με τις συνθήκες που βρίσκονται τα ενήλικα μέλη του σε σχέση με την απασχόληση. Με αυτή την έννοια, το στεγαστικό δεν είναι προπομπός, αλλά ένα οξυμένο κομμάτι, σε αυτή τη συγκυρία, του μεγαλύτερου κοινωνικού προβλήματος.

–Να μιλήσουμε και τα πολιτικά, καθώς είστε και μέλος του επιστημονικού συμβουλίου του Ινστιτούτου Τσίπρα. Με τις δημοσκοπήσεις να δείχνουν ρευστότητα μετά και την πιθανή εμφάνιση δύο νέων κομμάτων από τον κ. Τσίπρα και την κα Καρυστιανού, πιστεύετε ότι βρισκόμαστε μπροστά σε μια “μετα-μεταπολιτευτική” φάση όπου τα παραδοσιακά κόμματα εξουσίας θα αναγκαστούν σε συνεργασίες που μέχρι πρότινος θεωρούνταν αδιανόητες;

Να πω, πρώτα απ’ όλα, ότι είμαι μέλος στο επιστημονικό συμβούλιο του Ινστιτούτου Τσίπρα με στόχο και προοπτική, σε αυτή τη φάση, να επεξεργαστούμε με μια ομάδα συνεργατών/τριών ρεαλιστικές λύσεις για το στεγαστικό. Το επιστημονικό συμβούλιο δεν έχει κάποιο πολιτική αρμοδιότητα. Συνεπώς, οι απαντήσεις μου σε αυτού του είδους ερωτήσεων είναι προσωπικές και δεν πρέπει να θεωρηθεί ότι αντανακλούν κάτι περισσότερο. 

Στη «μετα-μεταπολιτευτική» φάση νομίζω ότι έχουμε μπει αρκετά χρόνια πριν, με τη γενική και πολιτική ρευστότητα που έφερε η κρίση. Σήμερα, η ρευστότητα στο πολιτικό (και ευρύτερο) σκηνικό προέρχεται, κυρίως, από τις αυξημένες ανισότητες, δυσκολίες και τις περιορισμένες προοπτικές για τους πολλούς/ές στο εσωτερικό και τις απρόβλεπτες, για τους περισσότερους/ες από εμάς, μεγάλες αλλαγές σε παγκόσμιο επίπεδο και τον αμήχανο τρόπο με τον οποίο αυτές αντιμετωπίζονται.

Η ρευστότητα στο χώρο τα ευρείας Αριστεράς είναι δεδομένη. Όποιος/α φέρει στο προσκήνιο μια πειστική πολιτική πρόταση θα αρχίσει την αναδιάταξή του και, ενδεχομένως, θα έχει και τον πρώτο λόγο

Όσον αφορά την επιλογή των συνεργασιών για τα παραδοσιακά κόμματα εξουσίας, το ερώτημα είναι διαφορετικό για το καθένα. Για τη ΝΔ η πιθανή συνεργασία δείχνει κυρίως προς τα δεξιά (την άκρα δεξιά), μέρος της οποίας έχει στο εσωτερικό της. Μια τέτοια συνεργασία θα την απομακρύνει ακόμη περισσότερο από το κέντρο, αναγκαζόμενη να ξεχάσει και όσα ψήγματα της έχουν απομείνει από μια φιλελεύθερη πολιτική ατζέντα. Για το ΠΑΣΟΚ δεν είναι δεδομένο ότι έχει, ή θα ξαναέχει, την παραδοσιακή του θέση στον προοδευτικό χώρο την οποία διεκδικεί. Οι πιθανές συνεργασίες στο χώρο της ευρείας Αριστεράς μοιάζουν πιο ρευστές. Οι περισσότερες δυνάμεις αυτού του χώρου χρειάζεται να αποσαφηνίσουν ποιους/ες προσπαθούν να εκπροσωπήσουν –ένα διεθνές πρόβλημα αυτού του χώρου, τουλάχιστον στο Δυτικό κόσμο–  και, ανάλογα με αυτή την αποσαφήνιση, θα μπορούσαν να χτίσουν σταθερές πολιτικές συμμαχίες.

Τεχνικά οι συμμαχίες και συμμαχικές κυβερνήσεις είναι προτιμότερες από τις αυτοδύναμες κομματικές εξουσίες, λόγω και των αμοιβαίων ελέγχων που θεωρητικά μπορούν να φέρουν. Στην πραγματικότητα, βέβαια, όλα μπορούν να στραβώσουν όταν δεν υπάρχουν στοιχειώδεις δημοκρατικές διαδικασίες μέσα στα κόμματα και όταν οι συνεργασίες δεν βασίζονται σε σαφείς κανόνες. Πέρα από αυτά, πάντως, το ζήτημα των συνεργασιών είναι πολύ διαφορετικό ανάλογα με την πλευρά του πολιτικού τόξου, γιατί το πρωτεύον είναι το κοινωνικό και πολιτικό περιεχόμενο κάθε συνεργασίας.

–Οι πληροφορίες θέλουν τον Αλέξη Τσίπρα να προχωρά στην ίδρυση ενός νέου πολιτικού φορέα εντός του 2026, πέρα από τα στενά όρια του σημερινού ΣΥΡΙΖΑ. Σε ένα κατακερματισμένο πολιτικό σκηνικό, ποιο είναι το “κενό” που φιλοδοξεί να καλύψει ο πολιτικός σχηματισμός του κ. Τσίπρα και πώς θα επηρεάσει τις ισορροπίες με το ΠΑΣΟΚ;

Στο χώρο της ευρείας Αριστεράς υπάρχει η παγιωμένη πολυδιάσπαση με βασικούς άξονες τη ρευστότητα –κυρίως στο Δυτικό κόσμο– των κοινωνικών κατηγοριών που αυτός ο χώρος εκπροσωπεί και, παράλληλα, την κατοχύρωση της αναπαραγωγής των πολιτικών οντοτήτων που έχουν αναπτυχθεί σε κάθε σύστημα. Αφήνοντας στην άκρη το δεύτερο ζήτημα, το βασικό διακύβευμα είναι ο εντοπισμός της κοινωνικής βάσης στην οποία πρέπει να απευθύνεται ένας φορέας αυτού του πολιτικού χώρου και η λειτουργική σύνδεση μαζί του, δηλαδή η πειστική του αφήγηση ότι την εκπροσωπεί, διεκδικεί αποτελεσματικά αυτά που χρειάζεται και την εμπνέει για μια πορεία προς ένα κοινωνικά δίκαιο μέλλον για όλες/ους.

Για ορισμένους φορείς αυτού του πολιτικού χώρου η εκπροσώπηση είναι παραδοσιακά δεδομένη. Για τους περισσότερους είναι ζητούμενο (εμπρόθετα ή όχι) η σχετική επιλογή που θα δώσει ταυτότητα και στο φορέα που εκπροσωπεί τη συγκεκριμένη κοινωνική οντότητα. Με ρεαλιστικούς όρους, από τη δική μου ματιά, χρειάζεται ο προσδιορισμός των κοινωνικών κατηγοριών-στρωμάτων-τάξεων που θα επέλεγαν πολιτικές που μειώνουν τις κοινωνικές ανισότητες, εναντιώνονται στις διακρίσεις, θωρακίζουν τη βιωσιμότητα και αναβαθμίζουν τις συνθήκες διαβίωσης για όλες/ους, δίνουν προοπτικές για ένα καλύτερο και βιώσιμο μέλλον στις νέες γενιές, θεμελιώνοντας ένα συλλογικό τρόπο συμβίωσης και αλληλεγγύης.

Η μετακίνησή της (Μαρία Καρυστιανού) στο πολιτικό σκηνικό, κατά πάσα πιθανότητα, θα της αφαιρέσει την καθολική αποδοχή που απέκτησε λόγω της πολύ άσχημης συγκυρίας που βρέθηκε η ζωή της

Το ΠΑΣΟΚ κινήθηκε προς αυτή την κατεύθυνση πριν από αρκετές δεκαετίες. Στην πορεία κινήθηκε προς την αντίθετη κατεύθυνση ακολουθώντας πολλά άλλα σοσιαλιστικά κόμματα. Σήμερα μοιάζει επικεντρωμένο στην αναβίωσή του, έχοντας όμως ένα αμφίσημο παρελθόν και με ένα στελεχικό δυναμικό που δεν βλέπει προς την ίδια κατεύθυνση.

Από το χώρο της Αριστεράς θα μπορούσε να προκύψει μια πρωτοβουλία προς αυτή την κατεύθυνση. Για ορισμένους/ες θα μπορούσε να είναι συνέχεια και της κυβερνητικής του κληρονομιάς μέσα στην κρίση. Όσο μεγαλύτερη η επιτυχία μιας τέτοιας πρωτοβουλίας, τόσο περισσότερο ενωτική θα μπορούσε να είναι σε κοινωνικό και πολιτικό επίπεδο.

Η ρευστότητα στο χώρο τα ευρείας Αριστεράς είναι δεδομένη. Όποιος/α φέρει στο προσκήνιο μια πειστική πολιτική πρόταση θα αρχίσει την αναδιάταξή του και, ενδεχομένως, θα έχει και τον πρώτο λόγο. Τίποτα, πάντως, δεν είναι δεδομένο.

–Η Μαρία Καρυστιανού έχει δηλώσει ότι το κόμμα που βρίσκεται υπό ίδρυση δεν θα έχει παραδοσιακό “δεξιό ή αριστερό” πρόσημο, αλλά θα επικεντρώνεται στην απόδοση δικαιοσύνης και τη θεσμική θωράκιση. Μπορεί ένα μονοθεματικό κόμμα – με αφετηρία την τραγωδία των Τεμπών – να εξελιχθεί σε μια βιώσιμη πολιτική δύναμη με προτάσεις για τη διακυβέρνηση της χώρας;

Δεν έχω παρακολουθήσει με προσοχή τις κινήσεις της Μαρίας Καρυστιανού. Η μετακίνησή της στο πολιτικό σκηνικό, κατά πάσα πιθανότητα, θα της αφαιρέσει την καθολική αποδοχή που απέκτησε λόγω της πολύ άσχημης συγκυρίας που βρέθηκε η ζωή της. Αυτή είναι προσωπική της επιλογή και σε κανέναν δεν πέφτει λόγος.

Η προσπάθεια ενός νέου κόμματος να παρακάμψει το παραδοσιακό πολιτικό πρόσημο ‘Αριστερά-Δεξιά’ προβάλλεται ως βήμα που αφήνει πίσω το (κακό) παρελθόν και ταιριάζει με το μέλλον. Είναι μια προσπάθεια να αντλήσει εκλογείς από όλους τους πολιτικούς χώρους, αποφεύγοντας να δώσει –όσο γίνεται– το πολιτικό στίγμα του.

Από τον χώρο της Αριστεράς θα μπορούσε να προκύψει μια πρωτοβουλία. Για ορισμένους/ες θα μπορούσε να είναι συνέχεια και της κυβερνητικής κληρονομιάς του Αλέξη Τσίπρας μέσα στην κρίση

Δεν είναι κάτι νέο, όπως και η συλλήβδην και ταυτόχρονα επιλεκτική απόρριψη προσώπων επειδή έχουν αναμειχθεί στην πολιτική στο παρελθόν, κάτι που έμμεσα δείχνει το πολιτικό του στίγμα. Επιπλέον, οι αμφιβολίες για το τι θα έπρεπε να προβλέπει ο νόμος για τις αμβλώσεις και οι αναρτήσεις για τα ελληνοτουρκικά που αναφέρονται σε ‘εθνική προδοσία’ είναι ανησυχητικές και μοιάζουν να απευθύνονται σε ένα ακροδεξιό ακροατήριο.

Ένα κόμμα/κίνημα που ξεκίνησε μονοθεματικά από ένα συγκλονιστικό συμβάν θα μπορούσε, ίσως, να εξελιχθεί σε μια βιώσιμη πολιτική δύναμη. Εξαρτάται όμως από το όραμα κοινωνίας στο οποίο παραπέμπει, από τις πολιτικές προτάσεις που βάζει στο τραπέζι και από το ανθρώπινο δυναμικό που θα το ενσαρκώσει. Σε λίγο καιρό θα ξέρουμε περισσότερα, αλλά φοβάμαι ότι η πολιτική του ταυτότητα που διαφαίνεται –έστω και αν προσπαθεί να την αποφύγει– θα προδιαγράψει και την πορεία του.

Του Μιχάλη Χριστοδουλίδη*

Σήμερα, ενεργειακές αναβαθμίσεις  έχουν ολοκληρωθεί σε 42 δημόσια νοσοκομεία της χώρας. Αν και πρόκειται για ένα σημαντικό βήμα, ο αριθμός αυτός αποκτά πραγματική διάσταση όταν συγκριθεί με το σύνολο των περίπου 125 δημόσιων νοσοκομείων που λειτουργούν στο ΕΣΥ.

Με άλλα λόγια, μόλις το ένα τρίτο των νοσοκομείων έχει μέχρι σήμερα ενεργειακά αναβαθμιστεί, (πηγή: ΕΛΣΤΑΤ 2024), ενώ τα δύο τρίτα εξακολουθούν να λειτουργούν με παλαιές, ενεργοβόρες υποδομές. Το συνολικό ποσό που έχει δοθεί μέχρι σήμερα είναι κοντά στα 162 εκατ. ευρώ. Το μεγαλύτερο πρόβλημα στα ενεργοβόρα νοσοκομεία, πέραν της απουσίας θερμομονωτικής θωράκισης του κελύφους τους (θερμοπρόσοψη,  ενεργειακά κουφώματα ) είναι ο χαμηλός βαθμός απόδοσης των συστημάτων ψύξης θέρμανσης, λόγω πεπαλαιωμένων συστημάτων και μηχανημάτων (δεκαετίας 80 και 90) και κυρίως της ανυπαρξίας έξυπνων συστημάτων διαχείρισης της ενέργειας με σκοπό την εξοικονόμηση ενέργειας (BMES).

Η κατάσταση αυτή συνδέεται άμεσα με την ηλικία των κτηρίων. Πολλά νοσοκομεία κατασκευάστηκαν πριν την εφαρμογή σύγχρονων ενεργειακών κανονισμών, χωρίς επαρκή θερμομόνωση και με παρωχημένα συστήματα θέρμανσης και ψύξης. Ως αποτέλεσμα, η κατανάλωση πρωτογενούς ενέργειας μπορεί να ξεπερνά τα 300 kWh ανά τετραγωνικό μέτρο ετησίως, κατατάσσοντάς τα συχνά στις χαμηλότερες ενεργειακές κατηγορίες όπως στην Ε, Ζ και Η.

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η εικόνα εμφανίζεται πιο ώριμη. Τα τελευταία χρόνια, μέσω οργανωμένων στρατηγικών ανακαινίσεων, αρκετά κράτη-μέλη έχουν προχωρήσει σε εκτεταμένες ενεργειακές παρεμβάσεις στα νοσοκομεία τους, επιτυγχάνοντας μειώσεις κατανάλωσης που φτάνουν ακόμη και το 40%. Νεότερες ή ανακαινισμένες εγκαταστάσεις σε χώρες της Βόρειας και Κεντρικής Ευρώπης αξιοποιούν πλέον αυτοματισμούς, σύγχρονα συστήματα διαχείρισης ενέργειας και ανανεώσιμες πηγές, με αποτέλεσμα να κατατάσσονται σε σαφώς καλύτερες ενεργειακές κατηγορίες. 

Η Ελλάδα έχει αρχίσει να καλύπτει το έδαφος μέσω ευρωπαϊκών πόρων και εθνικών προγραμμάτων, με παρεμβάσεις όπως θερμομονώσεις, αντικατάσταση μηχανολογικού εξοπλισμού και αξιοποίηση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Παρά ταύτα, η ενεργειακή μετάβαση του νοσοκομειακού τομέα δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί.

Η αναβάθμιση των νοσοκομείων δεν αποτελεί μόνο περιβαλλοντική υποχρέωση στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών στόχων για το κλίμα. Είναι ταυτόχρονα μια στρατηγική επένδυση στη βιωσιμότητα του Εθνικού Συστήματος Υγείας, στη μείωση των λειτουργικών δαπανών και στη δημιουργία σύγχρονων υποδομών που μπορούν να ανταποκριθούν στις αυξημένες απαιτήσεις της δημόσιας υγείας στο μέλλον.

Λόγω της υψηλής ενεργειακής κατανάλωσης σε συνδυασμό με την χαμηλή αποδοτικότητα επιβαρύνεται δυσανάλογα ο κρατικός προϋπολογισμός των νοσοκομείων, χρήματα που χάνονται από την αγορά νέων ιατρικών μηχανημάτων και θεραπευτικού εξοπλισμού. 

Πάντως αν και στον τομέα της ενεργειακής θωράκισης των νοσοκομείων του ΕΣΥ υπάρχει αρκετός δρόμος, ωστόσο έχουν γίνει σημαντικά βήματα μετά την έξοδο της χώρας από τα πέτρινα χρόνια των μνημονίων.

*Διπλ Μηχανολόγος Μηχανικός ΑΠΘ, Ενεργειακός Επιθεωρητής

Η συνέντευξη αναδεικνύει την προσπάθεια της κυβέρνησης να ισορροπήσει ανάμεσα στις απαιτήσεις της κοινωνίας για ταχύτερα αποτελέσματα και στον σχεδιασμό μεγάλων τομών, όπως η Συνταγματική Αναθεώρηση και το αναπτυξιακό πλάνο για την περιφέρεια με ορίζοντα το 2035. Παράλληλα, ο Υφυπουργός αναλύει τον «αναβαθμισμένο», όπως λέει, γεωπολιτικό ρόλο της Ελλάδας μέσα από τη συμφωνία με τη Chevron και τη συμμετοχή σε διεθνείς πρωτοβουλίες ειρήνης, υπογραμμίζοντας ότι η σταθερότητα της χώρας αποτελεί πλέον «ψήφο εμπιστοσύνης» από διεθνείς εταίρους.

Συνέντευξη

Χρόνης Διαμαντόπουλος

–Κύριε Κοντογεώργη την περασμένη Πέμπτη, ο υφυπουργός Εξωτερικών Χάρης Θεοχάρης εκπροσώπησε τη χώρα μας στο «Ανώτατο Συμβούλιο για την Ειρήνη» – τον «μικρό ΟΗΕ» – που διοργάνωσε ο Ντόναλντ Τραμπ. Θα ήθελα να σας ρωτήσω δύο πράγματα. Το πρώτο είναι, εάν δόθηκε κάποιο ποσό για τη συμμετοχή της χώρας μας σε αυτή τη διοργάνωση όπως ζητούσε ο Αμερικανός Πρόεδρος και το δεύτερο γιατί αποφασίστηκε τελικά να  εκπροσωπηθεί η Ελλάδα σ’ ένα σχήμα που ο δημιουργός του φιλοδοξεί να καταργήσει τον ΟΗΕ;

Η Ελλάδα συμμετείχε στη συγκεκριμένη διαδικασία δια του αρμόδιου υφυπουργού, Χάρη Θεοχάρη, με καθεστώς παρατηρητή και όχι ως πλήρες μέλος. Αντίστοιχη, εκπροσώπηση υπήρξε, εξάλλου, και από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, καθώς και από χώρες που έχουν άμεσο ενδιαφέρον για την περιοχή. Θέλω να ξεκαθαρίσω, όμως, ότι δεν δόθηκε κανένα χρηματικό ποσό για τη συμμετοχή της χώρας μας.

Η χώρα μας στηρίζει κάθε πρωτοβουλία που συμβάλλει στην σταθερότητα στην περιοχή. Σε αυτό το πνεύμα, υποστηρίξαμε και το ολοκληρωμένο σχέδιο για τον τερματισμό της σύρραξης στη Γάζα, υπερψηφίσαμε το ψήφισμα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ και η χώρα μας θα συμβάλει στην σταθεροποίηση και την ανασυγκρότηση της περιοχής.

Η αναθεώρηση του Συντάγματος είναι μια κορυφαία κοινοβουλευτική διαδικασία που αγγίζει τον πυρήνα της δημοκρατικής μας λειτουργίας

Άλλωστε η Ελλάδα -χώρα μέλος της ΕΕ, του ΝΑΤΟ και έχουσα στρατηγική σχέση και με τις ΗΠΑ- μπορεί να διαδραματίσει, ως δύναμη σταθερότητας, εξισορροπητικό ρόλο στην ευρύτερη περιοχή. Αυτός ο ρόλος αναγνωρίζεται διεθνώς και δεν προκύπτει συγκυριακά. Αυτό που έχει σημασία είναι ότι η παρουσία μας σε τέτοιες πρωτοβουλίες αντανακλά την αξιοπιστία που έχει οικοδομήσει η ελληνική εξωτερική πολιτική, πάντοτε σύμφωνα με τις αρχές του καταστατικού χάρτη του ΟΗΕ και το διεθνές δίκαιο και σε απόλυτο συντονισμό με την ευρωπαϊκή οικογένεια.

–Η Συνταγματική Αναθεώρηση είναι από τα θέματα που η κυβέρνηση επιθυμεί να διατηρήσει στη δημόσια συζήτηση. Εάν η ΝΔ, θέλει πραγματικά να κάνει σημαντικές αλλαγές στο Σύνταγμα, γιατί η κυβέρνηση που στηρίζει δεν έπραξε όσα θεσμικά απαιτούνταν για μεγάλα θέματα όπως οι υποκλοπές, το τραγικό δυστύχημα των Τεμπών αλλά εσχάτως το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ;

Η πρωτοβουλία για τη Συνταγματική Αναθεώρηση, 50 χρόνια μετά το Σύνταγμα του 1975, δεν προέκυψε ως απάντηση σε επιμέρους ζητήματα της επικαιρότητας, αλλά ως ανάγκη να ανταποκριθούμε στις προκλήσεις ενός κόσμου που αλλάζει με ταχύτητα, ώστε ο καταστατικός μας χάρτης να ανταποκρίνεται επαρκώς στις ανάγκες του παρόντος και του μέλλοντος.

Η αναθεώρηση του Συντάγματος δεν είναι κομματική πρωτοβουλία ούτε εργαλείο πολιτικής αντιπαράθεσης. Είναι μια κορυφαία κοινοβουλευτική διαδικασία που αγγίζει τον πυρήνα της δημοκρατικής μας λειτουργίας. Ο Πρωθυπουργός άνοιξε τη συζήτηση προσδιορίζοντας συγκεκριμένους άξονες και καλώντας όλες τις πολιτικές δυνάμεις να συμμετάσχουν. Μπορεί να μην συμφωνήσουμε σε όλα —οι πολιτικές διαφορές είναι υπαρκτές και θεμιτές— όμως οφείλουμε να μπορούμε να συζητούμε νηφάλια για ζητήματα που σχετίζονται με την ποιότητα της δημοκρατίας, την εμπιστοσύνη στους θεσμούς και τη σταθερότητα της χώρας.

Mετά την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων (με τη Chevron), περνάμε στη φάση των ερευνών, οι οποίες αναμένεται να ξεκινήσουν το δεύτερο εξάμηνο του 2026

Και είναι αυτή η κυβέρνηση που δεν κρύφτηκε, αλλά αναγνώρισε με ειλικρίνεια αστοχίες και προχώρησε σε διορθωτικές παρεμβάσεις στο θεσμικό πλαίσιο. Όμως, η εύκολη, πολλές φορές μηδενιστική κριτική δεν μπορεί να αποτελεί λόγο υπαναχώρησης από μια τόσο σημαντική θεσμική διαδικασία. Αντιθέτως, σε μια τέτοια διαδικασία έχουμε ακόμα μεγαλύτερη ευθύνη να κρατήσουμε τον διάλογο σε επίπεδο ουσίας και όχι σε επίπεδο εντυπώσεων. Όταν η συζήτηση εκτρέπεται σε τοξικότητα, τελικά ζημιώνεται η ίδια η δημοκρατία. Με σοβαρότητα, μετριοπάθεια και καθαρό προσανατολισμό, μπορούμε να διαμορφώσουμε ευρύτερες συγκλίσεις όπου αυτό είναι εφικτό. Η ενίσχυση των θεσμών δεν είναι υπόθεση μιας παράταξης, είναι υπόθεση εθνικής ευθύνης.

–Κύριε υφυπουργέ τελικά ήταν «μία σπουδαία και ιστορική συμφωνία», αυτή που υπογράφτηκε με την Chevron για θέματα ενέργειας και εάν «ναι», γιατί;

Με τις υπογραφές της συμφωνίας με τη Chevron η Ελλάδα κάνει ένα ουσιαστικό βήμα ενίσχυσης της οικονομικής, ενεργειακής και γεωπολιτικής της θέσης. Η συμφωνία αυτή ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο: μετά την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων, περνάμε στη φάση των ερευνών, οι οποίες αναμένεται να ξεκινήσουν το δεύτερο εξάμηνο του 2026.

Η έκταση που τίθεται πλέον προς διερεύνηση σχεδόν διπλασιάζεται, από περίπου 48.000 σε 94.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα, γεγονός που αποτυπώνει τη δυναμική της εθνικής στρατηγικής στον τομέα των υδρογονανθράκων. Παράλληλα, το οικονομικό όφελος είναι σαφές: Ένα σημαντικό μέρος  των κερδών θα κατευθύνεται άμεσα στο Ελληνικό Δημόσιο, ενώ πρόσθετο όφελος θα προκύπτει μέσω της συμμετοχής του κράτους στη HELLENiQ ENERGY.

Για εμάς το ζητούμενο είναι να συνεχίσουμε τη δουλειά με συνέπεια, να συνομιλούμε ουσιαστικά και με ειλικρίνεια με την κοινωνία και να παρουσιάζουμε ένα πειστικό σχέδιο, μια ρεαλιστική προσδοκία για την επόμενη ημέρα

Η Ελλάδα ακολουθεί μια συνεκτική ενεργειακή πολιτική: επενδύει σε αγωγούς, τερματικούς σταθμούς LNG και διασυνδέσεις, ενισχύει τον ρόλο της ως κόμβου για τον κάθετο διάδρομο φυσικού αερίου στην Ευρώπη, ενώ ταυτόχρονα επιταχύνει τις επενδύσεις στις ανανεώσιμες πηγές. Οι υδρογονάνθρακες δεν αναιρούν την πράσινη μετάβαση, αποτελούν μέρος μιας ρεαλιστικής στρατηγικής ενεργειακής ασφάλειας. Η έκβαση των ερευνών προφανώς δεν μπορεί να προεξοφληθεί, όμως η επιλογή να προχωρήσουμε με σοβαρούς διεθνείς εταίρους αποτυπώνει αυτοπεποίθηση, σχέδιο και πίστη στις δυνατότητες της χώρας.

Η παρουσία της δεύτερης μεγαλύτερης ενεργειακής εταιρείας παγκοσμίως σε τέσσερα θαλάσσια οικόπεδα νότια της Κρήτης και της Πελοποννήσου δεν αποτελεί απλώς μια επιχειρηματική εξέλιξη, συνιστά ψήφο εμπιστοσύνης στις προοπτικές και στη σταθερότητα της χώρας. Ταυτόχρονα, ενισχύει έμπρακτα την άσκηση των κυριαρχικών μας δικαιωμάτων και αναβαθμίζει τον ρόλο της Ελλάδας στον ενεργειακό χάρτη της Ανατολικής Μεσογείου.

–Όταν διαβάζετε τις δημοσκοπήσεις, το ποσοστό της πρόθεσης ψήφου, που δεν ξεπερνάει το 28%, πως το βλέπετε; Είναι μισογεμάτο ή μισοάδειο το ποτήρι;

Οι δημοσκοπήσεις είναι μια αποτύπωση της στιγμής. Είναι, όμως, και ένα χρήσιμο εργαλείο για να διαβάζουμε τα μηνύματα της κοινωνίας και να προσαρμόζουμε την πολιτική μας όπου χρειάζεται. Αυτό που καταγράφεται σταθερά είναι ότιη Νέα Δημοκρατία, μετά από έξι και πλέον χρόνια διακυβέρνησης, εξακολουθεί να διατηρεί καθαρό προβάδισμα έναντι των κομμάτων της αντιπολίτευσης. Σε ένα περιβάλλον διεθνών κρίσεων και εσωτερικών προκλήσεων, η διατήρηση αυτής της σχέσης εμπιστοσύνης δεν είναι αυτονόητη.

Η επιτυχία της παράταξης τα τελευταία χρόνια οφείλεται ακριβώς στο ότι διαμόρφωσε ένα ευρύ, μεταρρυθμιστικό μέτωπο, με καθαρούς άξονες, που υλοποιούνται μέσα από τις πολιτικές μας

Προφανώς ακούμε την κριτική και αναγνωρίζουμε ότι υπάρχουν απαιτήσεις και προσδοκίες που πρέπει να απαντηθούν με μεγαλύτερη ταχύτητα και αποτελεσματικότητα. Για εμάς το ζητούμενο είναι να συνεχίσουμε τη δουλειά με συνέπεια, να συνομιλούμε ουσιαστικά και με ειλικρίνεια με την κοινωνία και να παρουσιάζουμε ένα πειστικό σχέδιο, μια ρεαλιστική προσδοκία για την επόμενη ημέρα. Όσο η κυβέρνηση παράγει απτά αποτελέσματα και καταθέτει μια καθαρή πρόταση για την Ελλάδα του μέλλοντος, τόσο ενισχύονται οι προϋποθέσεις για μια νέα εκλογική νίκη. Η στόχευσή μας παραμένει η αυτοδυναμία και προφανώς τους τελικούς συσχετισμούς θα καθορίσουν με την ψήφο τους οι συμπολίτες μας.

–Η Νέα Δημοκρατία, από που κινδυνεύει να χάσει ψήφους από τα αριστερά της ή τα δεξιά της; Προς τα που πάει το εκλογικό σώμα;

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης, με την πολιτική που έχει εφαρμόσει, έχει ισχυροποιήσει τη χώρα κοινωνικά, οικονομικά και γεωπολιτικά. Ταυτόχρονα, έχει διατηρήσει και διευρύνει μια κοινωνική συμμαχία που στηρίζεται στην επιθυμία για πρόοδο. Αυτό συμβαίνει γιατί η πολιτική της Νέας Δημοκρατίας απευθύνεται στο σύνολο της κοινωνίας, σε όλους τους Έλληνες. Δεν επενδύουμε στη λογική των διαχωρισμών και των περιχαρακώσεων, αλλά στη ανάγκη της ενότητας και της προόδου όλων με αξιοκρατία, ευκαιρίες, κοινωνική κινητικότητα, κοινωνική εμπιστοσύνη.

Η έμφαση στην περιφέρεια δεν είναι αποτέλεσμα συγκυριακού άγχους ούτε αντίδραση σε επιμέρους κινητοποιήσεις. Είναι μια στρατηγική επιλογή που υλοποιείται συστηματικά. Ο πρωτογενής τομέας έχει κρίσιμο ρόλο και οι πολιτικές που έχουμε ανακοινώσει προχωρούν

Η επιτυχία της παράταξης τα τελευταία χρόνια οφείλεται ακριβώς στο ότι διαμόρφωσε ένα ευρύ, μεταρρυθμιστικό μέτωπο, με καθαρούς άξονες, που υλοποιούνται μέσα από τις πολιτικές μας: ισχυρή οικονομία, υπεύθυνο πατριωτισμό, ενίσχυση του κοινωνικού κράτους και των πιο ευάλωτων, ενεργό και διαμορφωτικό ρόλο της χώρας στο διεθνές περιβάλλον. Η δική μας προσέγγιση είναι ότι δεν μπορούμε να αφήσουμε κανέναν πίσω. Δεν είναι τυχαίο ότι, όπως αποτυπώνεται ακόμα στις δημοσκοπήσεις, πολίτες που αυτοτοποθετούνται στην κεντροαριστερά, το σύγχρονο κέντρο και την παραδοσιακή κεντροδεξιά και δεξιά, στηρίζουν τον Πρωθυπουργό και την παράταξη και περιμένουν από εμάς να συνεχίσουμε με ακόμα μεγαλύτερη ένταση τη δουλειά μας.

Οι πολίτες τελικά αναζητούν σταθερότητα, σοβαρότητα και σχέδιο και με βάση αυτά αξιολογούν το έργο μας. Όσο η κυβέρνηση ανταποκρίνεται σε αυτές τις ανάγκες με συνέπεια και μετριοπάθεια, τόσο θα διατηρεί την εμπιστοσύνη ενός ευρέος κοινωνικού ακροατηρίου.

–Βλέπουμε ότι τον τελευταίο καιρό η κυβέρνηση τρέχει πιο συστηματικά πολιτικές για την περιφέρεια. Αυτό προδίδει άγχος για το εκλογικό αποτέλεσμα δεδομένων και των πρόσφατων αγροτικών κινητοποιήσεων που φαίνεται να έχουν πληγώσει την Νέα Δημοκρατία στις περιοχές αυτές;

Η έμφαση στην περιφέρεια δεν είναι αποτέλεσμα συγκυριακού άγχους ούτε αντίδραση σε επιμέρους κινητοποιήσεις. Είναι μια στρατηγική επιλογή που υλοποιείται συστηματικά. Η ισόρροπη ανάπτυξη αποτελεί βασική μας δέσμευση, γιατί δεν μπορεί να υπάρξει ισχυρή Ελλάδα με αδύναμη περιφέρεια.

Ο πρωτογενής τομέας έχει κρίσιμο ρόλο και οι πολιτικές που έχουμε ανακοινώσει προχωρούν. Όμως η περιφέρεια δεν ταυτίζεται μόνο με την αγροτική παραγωγή, αφορά σε υποδομές, υπηρεσίες υγείας παιδείας, πρόσβαση σε εργασία, επιχειρηματικότητα.

Η Ελλάδα -χώρα μέλος της ΕΕ, του ΝΑΤΟ και έχουσα στρατηγική σχέση και με τις ΗΠΑ- μπορεί να διαδραματίσει, ως δύναμη σταθερότητας, εξισορροπητικό ρόλο στην ευρύτερη περιοχή

Γι’ αυτό και προχωρούμε σε ένα ολοκληρωμένο σχέδιο μέχρι το 2035, που ενσωματώνει την περιφερειακή διάσταση σε 10 εθνικές πολιτικές και περιλαμβάνει 50 Τοπικά Σχέδια Ανάπτυξης — ένα για κάθε περιφερειακή ενότητα. Διαμορφώνουμε ένα νέο μοντέλο συνεργασίας με την τοπική αυτοδιοίκηση, με ουσιαστική διαβούλευση και κοινές δεσμεύσεις. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσονται και θεσμικές παρεμβάσεις, όπως η δημιουργία Ειδικής Γραμματείας για τις ορεινές περιοχές και πρωτοβουλίες για τη νησιωτικότητα και την αποκέντρωση.

Για εμάς, η περιφέρεια είναι θεμέλιο της εθνικής συνοχής. Ο τελικός στόχος είναι ξεκάθαρος: να διασφαλίσουμε ότι κάθε πολίτης, εφόσον το επιθυμεί, μπορεί να μείνει και να δημιουργήσει στον τόπο όπου γεννήθηκε και μεγάλωσε. Αυτό δεν είναι προεκλογικό σύνθημα, είναι επιλογή πολιτικής με ορίζοντα δεκαετίας, που υπηρετεί την ανθεκτικότητα και τη βιώσιμη ανάπτυξη της χώρας συνολικά.

Χρόνης Διαμαντόπουλος

Μέσα από διαφορετικές προσεγγίσεις πέντε ειδικοί αναδεικνύουν το κρίσιμο ζήτημα της μνήμης έναντι της λήθης και την επιτακτική ανάγκη για έναν ειλικρινή  αναστοχασμό. Κεντρικός άξονας του προβληματισμού είναι η απουσία ενός κεντρικού Μουσείου Εθνικής Αντίστασης στην Αθήνα, ένα κενό που διαφοροποιεί την Ελλάδα από τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.

Οι πέντε επιστήμονες αναλύουν πως οι πληγές του Εμφυλίου Πολέμου, η μετεμφυλιακή κυριαρχία των νικητών και η δυσκολία της πολιτείας να αναγνωρίσει τον πρωταγωνιστικό ρόλο της Αριστεράς στην Αντίσταση, εμπόδισαν τη δημιουργία μιας ενιαίας εθνικής αφήγησης.

Παράλληλα, τίθενται σοβαρά ζητήματα για τη νομική φύση των ναζιστικών εγκλημάτων ως εγκλημάτων πολέμου και τη διαρκή εκκρεμότητα των γερμανικών αποζημιώσεων. Συνολικά, οι αναλύσεις αυτές υπογραμμίζουν ότι η Ιστορία δεν είναι ένα ουδέτερο πεδίο, αλλά ένας χώρος ευθύνης που απαιτεί την τεκμηρίωση της αλήθειας και την απόδοση τιμής σε όσους θυσιάστηκαν για την ελευθερία.

• Ειδικότερα, ο Καθηγητής Σύγχρονης Πολιτικής και Κοινωνικής Ιστορίας στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών του ΑΠΘ Γιώργος Μαργαρίτης εστιάζει στην πολιτική ευθύνη του μετεμφυλιακού κράτους για την αποσιώπηση της ταυτότητας των εκτελεσμένων και την έλλειψη μνημείων.
• Η ιστορικός Μαρία Ρεπούση αναδεικνύει τις αντιφάσεις της επίσημης εθνικής αφήγησης και το πώς ο Εμφύλιος εμπόδισε τη δημιουργία μιας ενιαίας μνήμης για την Αντίσταση και τον δοσιλογισμό.
• Ο Ομοτ. Καθηγητής Διεθνών και Ευρωπαϊκών Θεσμών Στέλιος Περράκης αναλύει το γεγονός από τη νομική σκοπιά του Διεθνούς Δικαίου, χαρακτηρίζοντας την εκτέλεση ως έγκλημα πολέμου και συνδέοντάς τη με τις γερμανικές επανορθώσεις.
• Ο ιστορικός Μενέλαος Χαραλαμπίδης προτείνει την ίδρυση ενός κεντρικού Μουσείου Εθνικής Αντίστασης στην Αθήνα ως φορέα τεκμηρίωσης και ανάδειξης της ιστορικής αλήθειας.
• Ο ιστορικός Στάθης Κουτρουβίδης προσεγγίζει το θέμα μέσα από τη σπανιότητα του αρχειακού υλικού και την ανάγκη του πολίτη να θυμάται για να κρίνει ελεύθερα.

Στάθης Κουτρουβίδης: Να θυμόμαστε και να μην ξεχάσουμε ποτέ

Οι φωτογραφίες, ιδίως αυτής της περιόδου, 1941-1944, της κατοχής δηλαδή, αποτελούν σπάνιο αρχειακό υλικό, δύσκολα εντοπίσιμο και πολύ πιο δύσκολα τεκμηριωμένο. Οπότε η εύρεση αρχειακού – φωτογραφικού υλικού ακόμα και μέσω δημοπρασίας στο eBay, μας οδηγεί σε ορισμένες βαθύτερες σκέψεις. Η σπανιότητα του υλικού δυσκολεύει πολλές φορές τη δουλειά μας. Ας επιμείνουμε λίγο περισσότερο στο γιατί συμβαίνει αυτό. Πρώτον, διότι οι εκτελέσεις γίνονταν με συνοπτικές διαδικασίες, οι εκτελεστές, ακόμα και όσοι έδιναν τις εντολές δεν ήθελαν να αφήνουν αποτυπώματα. Δεύτερον, διότι αποτελούν ενδεχόμενα πειστήριο ενός εγκλήματος – εάν είσαι και ο ηττημένος του πολέμου – όπως συνέβη με τις γερμανικές δυνάμεις. Σε μια τέτοια περίπτωση, εάν ήταν δυνατόν, όλες τις αποδείξεις των εγκλημάτων  τους θα ήθελαν, να τις καταχωνιάσουν, να τις σβήσουν δια παντός. Υπάρχει όμως και ένας τρίτος λόγος που σχετίζεται σε μεγάλο βαθμό με το τι ακολούθησε το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου στη χώρα. Οι αντίπαλες πτέρυγες στη χώρα μας έφτασαν στα άκρα, στην εμφύλια σύρραξη, οπότε, όλες οι πλευρές ήθελαν να ξεχάσουν, ή καλύτερα να μην θυμούνται το τόσο επώδυνο παρελθόν. Άλλωστε δεν λείπουν οι πληροφορίες σχετικά με την προσπάθεια πολλών αριστερών να κρύψουν στοιχεία και να καταστρέψουν μέρος του υλικού που διέθεταν, διότι στην περίπτωση που συλληφθούν ήταν πολύ πιθανόν η ύπαρξή του υλικού αυτού να τους ενοχοποιούσε. Στο ερώτημα τώρα εάν αυτό το υλικό μπορεί να χρησιμοποιηθεί στον αγώνα που καταβάλλει η χώρα για τη διεκδίκηση των γερμανικών αποζημιώσεων, θα έλεγα ότι περισσότερο εμπίπτει μια τέτοια σκέψη στη σφαίρα της πολιτικής και των διεθνών σχέσεων, παρά στην οπτική ενός ιστορικού.

Το υλικό αυτό όμως που εντοπίστηκε και προφανώς είναι μέρος ενός ευρύτερου συνόλου μας επαναφέρει σε ορισμένες γενικού χαρακτήρα σκέψεις και προβληματισμούς σε σχέση με τη σημασία του και την αναγκαιότητα διάσωσής του. Μας κάνει να σκεφτούμε πολύ πιο απτά, πολύ πιο ζωντανά, ποιοι ήταν τελικά αυτοί που έδωσαν και τη ζωή τους ακόμα ενάντια στον κατακτητή και στους συνεργάτες τους, όπως και κάτω από ποιες συνθήκες αυτοί οι άνθρωποι οδηγήθηκαν στο εκτελεστικό απόσπασμα, εκείνη την αποφράδα μέρα της 1^ης Μαΐου 1944. Παρόμοιες σκέψεις μας οδηγούν στο πιο προσφιλές πεδίο για εμάς τους ιστορικούς, αυτό των εννοιών της λήθης και της μνήμης, και κατά συνέπεια της μνημειακής χρήσης αυτού του σπουδαίου από όλες τις απόψεις τεκμηριωτικού υλικού που απεικονίζει ανθρώπους να κατευθύνονται με απαράμιλλο θάρρος, έχοντας πλήρως τη συναίσθηση το τις ακριβώς τους περιμένει, σε μια αργή πορεία προς το θάνατο. Και στο σημείο αυτό ας μιλήσουμε για ένα άλλο μεγάλο θέμα, αυτό της ύπαρξης ή μη κλειστών αρχείων γύρω από την περίοδο. Η λογική αυτή μας θέτει ένα παράλληλο προβληματισμό που σχετίζεται με τα λεγόμενα «κλειστά αρχεία» και εάν πρέπει αυτά να ανοίξουν. Σε μια τέτοια σκέψη, θα έλεγα ότι εάν υπάρχουν, προφανώς χρειάζεται να ανοίξουν, αλλά δεν γνωρίζω εάν υπάρχουν. Περισσότερο στη χώρα πάσχουμε από την έλλειψη αρχείων της περιόδου, ή και αυτά που υπάρχουν είναι μερικά, αποσπασματικά παρά ότι υπάρχουν τεκμήρια και συλλογές που αποκρύπτονται σήμερα για πολιτικούς ή άλλους λόγους.

Η εμφάνιση επομένως ακόμα και με αυτόν τον παράδοξο σχετικά τρόπο αυτών των δώδεκα φωτογραφιών μας θυμίζει στιγμές από το παρελθόν για τις οποίες όλο και περισσότερο ακούγονται σήμερα φωνές και απόψεις ότι πρέπει να ξεχάσουμε, να μην θυμόμαστε. Δεν συμφωνώ με μια τέτοια γενικά προσέγγιση, αντιθέτως καλό είναι να θυμόμαστε και να μην ξεχάσουμε ποτέ, γιατί με αυτόν τον τρόπο, όχι μόνο υπό την ιδιότητα του ιστορικού, αλλά και υπό την ιδιότητα του πολίτη, χάνουμε την ευκαιρία να κρίνουμε ελεύθερα και σε βάθος, να κατανοούμε τι συμβαίνει γύρω μας και γιατί.

Γιώργος Μαργαρίτης: Με αφορμή τις φωτογραφίες

Στην Γαλλία υπάρχει το Mont Valerien. Ένα παλιό φρούριο με μεσαιωνικές ρίζες που, στην διάρκεια του τελευταίου παγκόσμιου πολέμου, ήταν ο τόπος όπου οι Γερμανοί εκτελούσαν μαχητές της Αντίστασης και «ομήρους». Μετά τον πόλεμο έγινε μνημείο. Ο «Άγνωστος Στρατιώτης» της Αντίστασης. Η Γαλλία δεν ξέχασε όσους πολέμησαν τον Ναζισμό.

Στην Ελλάδα δεν υπάρχει τέτοιο μνημείο. Θα μπορούσε να είναι το Σκοπευτήριο στην Καισαριανή… Δεν είναι! Το γιατί το ξέρουν όλοι. Αυτό το κράτος, το αστικό κράτος που σήμερα κυβερνά, δημιουργήθηκε από τους νικητές του εμφυλίου πολέμου. Ποιοι ήταν αυτοί οι νικητές; Μα όσοι συνεργάστηκαν με τους Γερμανούς στην Κατοχή, όσοι στρατεύθηκαν με τους Βρετανούς τον Δεκέμβρη του ’44, όσοι προσκύνησαν τους Αμερικανούς στην συνέχεια. Ποιον εχθρό είχαν αυτοί; Μόνο έναν: τον ελληνικό λαό, αυτόν πολέμησαν λυσσαλέα στο πλευρό και στην υπηρεσία κάθε κατακτητή και δυνάστη.

Από αυτό το κράτος, από τις κυβερνήσεις αυτού του κράτους, ας μην περιμένουμε μνημεία της Αντίστασης, χώρους μνήμης και τα τοιαύτα. Στον Άγνωστο Στρατιώτη δεν μνημονεύεται καμία μάχη του ΕΛΑΣ ενάντια στους κατακτητές. Το είδαμε και με αφορμή τις φωτογραφίες που βρέθηκαν. Κομπιάζουν και μασάνε τα λόγια τους επίσημοι και ημιεπίσημοι όταν χρειάζεται να αναφερθούν στην πολιτική και ιδεολογική ταυτότητα των εκτελεσμένων. Πώς να ομολογήσουν ότι οι κομμουνιστές, ουσιαστικά μόνοι τους, πολεμούσαν και θυσιάζονταν για την ελευθερία, κοινωνική και εθνική – μαζί πάνε αυτά- του ελληνικού λαού, όταν οι αστοί στο Κολωνάκι έκαναν επικερδείς «δουλειές» με Ιταλούς και Γερμανούς και όταν καλούσαν τους Εγγλέζους να τους γλυτώσουν από την οργή του κόσμου στο τέλος του πολέμου.

Να πούμε ονόματα; Δεν χρειάζεται. Τα ξέρουν οι παλιοί και μπορούν εύκολα να τα βρουν, λίγο να ψάξουν, οι νέοι.

Και ξαφνικά! Μα τι έκπληξη ήταν αυτή! Από παντού ξεχύθηκαν οι πάντες να διεκδικούν Μουσεία Εθνικής Αντίστασης, ιδρύματα μελέτης, έρευνας και διδαχής για τον ηρωϊσμό των Ελλήνων. Των Ελλήνων γενικώς και αορίστως. Λες και δεν γνωρίζουν ότι στην Κατοχή Έλληνες λέγονταν όσοι δούλευαν με Γερμανούς και Ιταλούς και  Έλληνες ήταν, αληθινοί γιατί με τον δικό τους μόχθο κτίστηκε αυτό που λέμε Ελλάδα, αυτοί που πολεμούσαν, μάτωναν και πέθαιναν στα πεδία των μαχών και στα κάτεργα-σφαγεία των Γερμανο-ιταλών.

Όλοι ετούτοι οι όψιμοι υμνητές των διακοσίων της Καισαριανής ουδέποτε ως τώρα -ογδόντα χρόνια έχουν περάσει- ανησύχησαν που δεν είδαν μνημείο της Αντίστασης στην Αθήνα. Και που πασχίζουν ακόμα και το άγαλμα του Άρη Βελουχιώτη να εξαφανίσουν στην γενέτειρα πόλη του.

Ένα και μόνο πρόβλημα έχουν όλοι αυτοί. Να μην βρεθούν οι φωτογραφίες στα χέρια του ΚΚΕ. Να τις κλείσουν σε ένα δικό τους ίδρυμα δίπλα στους αντιστασιακούς της «Χ» -εκείνους με τις γερμανικές άδειες οπλοφορίας-, τον ΕΔΕΣ -και με τους Γερμανούς και με τους Βρετανούς- και όλων των ανάλογων σχημάτων που τίμησε και παλιότερα το ίδιο κράτος για τις υπηρεσίες τους στον αγώνα κατά του κομμουνισμού. Α ναι! Και τα «κλειστά» αρχεία. Όπως εκείνα του ΓΕΣ, των Ταγμάτων Ασφαλείας ή όπως τα άλλα, τα κρατικά, ελεύθερης πρόσβασης  μεν αλλά να μην θιγούν τα «προσωπικά δεδομένα» – όχι ονόματα δηλαδή….. Αλλά ξεχάστηκα… Επισήμως μόνο το ΚΚΕ έχει κλειστά τα Αρχεία του. Λες και πήγαν ποτέ να τα δουν…. Σε ετούτη την χώρα, σε ετούτο το καθεστώς, τίποτε καλύτερο δεν περιμένουμε.        

Στέλιος Περράκης: Μια νέα ευκαιρία για αναστοχασμό και ενδοσκόπηση

Δεν είναι σύνηθες στην Ελλάδα, αλλά η δημοσιοποίηση είδησης για φωτογραφίες από την εκτέλεση των «200» πατριωτών στην Καισαριανή την 1η Μαΐου 1944, κινητοποίησε πολλαπλές αντιδράσεις, ιστορική μνήμη, συναισθήματα. Στις σχετικές εξελίξεις καταγράφηκε η άμεση κινητοποίηση αρμόδιων Αρχών (Υπουργείο Πολιτισμού, Κεντρικό Συμβούλιο Νεότερων Μνημείων, Δημοτικό Συμβούλιο Καισαριανής κλπ) και, βέβαια, η αξιοσημείωτη διάθεση του Δημοσίου να αποκτήσει τα πολύτιμα τεκμήρια-φωτογραφίες· όχι μόνο ως πειστήριο, αλλά και κληροδότημα στην ιστορική διαχρονία του εθνικού φρονήματος/ήθους.

Πέραν, όμως, της συγκίνησης που προκαλεί η απεικόνιση τελευταίων στιγμών των Ελλήνων πατριωτών, η αντιμετώπιση της περήφανης στάσης, με ανθρώπινη αξιοπρέπεια, απέναντι στη βαρβαρότητα του ναζισμού, τα συνεπακόλουθα μηνύματα από το χθες στο σήμερα και επέκεινα, επιβάλλουν ένα γενικότερο αναστοχασμό για το διδακτικό χθες της Ιστορίας. Ακριβώς αυτή η μοναδική τεκμηρίωση -που ήδη αναγνωρίζεται από την Πολιτεία ως Μνημείο- για αυτά τα πρόσωπα, που βρέθηκαν σε ομηρία, φυλακισμένοι για χρόνια και χωρίς δικαστική απόφαση, πριν την εκτέλεσή τους, και για τα οποία επιχειρείται πλέον η «ταυτοποίησή» τους. Τούτο επαναφέρει, περισσότερο ζωντανεύει, την ηθική υποχρέωση/χρέος μας ως λαού και κράτους, στη Μνήμη αυτών των πατριωτών και όλων των άλλων που έπεσαν για την Πατρίδα, να ξαναδούμε ζητήματα της Κατοχής και τα εγκλήματα που τελέστηκαν τότε, χωρίς την αναγκαία/απαραίτητη κάθαρση στην μεταπολεμική Ελλάδα.

Η εκτέλεση των «200» στην Καισαριανή -τιμωρητική «απάντηση» στην επίθεση του ΕΛΑΣ και στον φόνο του υποστράτηγου Κρεχ στους Μολάους της Λακωνίας– συνιστά έγκλημα πολέμου, ακόμα και πριν από το καθεστώς του σύγχρονου Διεθνούς Ανθρωπιστικού Δικαίου -που οριοθετούν οι Συμβάσεις της Γενεύης του 1949– υπό το «παλαιό» Δίκαιο του πολέμου, την τέταρτη Σύμβαση της Χάγης του 1907 και τον Κανονισμό της. Τα διεθνή κείμενα απαγορεύουν την ομηρία αμάχων, τα μαζικά αντίποινα, τη λογική δηλαδή της συλλογικής ευθύνης, που ακολούθησαν οι Ναζί συστηματικά στην κατεχόμενη Ελλάδα. Μάλιστα, και με χαρακτηρισμό ως εθιμικών κανόνων, βρήκαν, στην Νυρεμβέργη, θέση στο κατηγορητήριο και σε ποινές που επιβλήθηκαν για ανάλογες μαζικές εκτελέσεις ομήρων. Τούτο αναδεικνύει και τη νομική ευθύνη για εθνική δίωξη των υπευθύνων τέτοιων σοβαρών εγκλημάτων. Και είναι θλιβερή αλήθεια ότι εγκλήματα πολέμου και δίωξη δωσιλόγων -πλην κάποιων εξαιρέσεων- δεν βρήκαν την πρέπουσα νομική/ηθική κάθαρση στη χώρα.

Η διαπίστωση αυτής της ατιμωρησίας και απονομής δικαιοσύνης συνειρμικά οδηγεί και στο ζήτημα της ανεκπλήρωτης νομικής διεκδίκησης των γερμανικών πολεμικών επανορθώσεων, ενώ διεξάγεται σήμερα, ενώπιον ελληνικών δικαστηρίων, η υπόθεση της «σφαγής» στο Δομένικο. Η διαδρομή, με ποικίλες εξελίξεις και εντάσεις κινήσεων, σε εθνικό και διεθνές επίπεδο, ενώπιον ποικίλων -κυρίως- δικαιοδοτικών οργάνων, εθνικών και διεθνών, θέτει πάντα -ως πρόκληση- το ζήτημα της υποχρέωσης αποκατάστασης της βλάβης κράτους/πολιτών. Η αρχή της δικαστικής ασυλίας του κράτους απέναντι στη βάναυση παραβίαση κανόνων «αναγκαστικού» χαρακτήρα στο πεδίο του Ανθρωπιστικού δικαίου και των Δικαιωμάτων του ανθρώπου, δεν μπορεί να διατηρεί ακόμα την «ισχύ» της και η εξελισσόμενη διεθνής πρακτική μαρτυρεί την τάση.

Η παρούσα συνθήκη προσφέρει μια νέα ευκαιρία για αναστοχασμό, ενδοσκόπηση. Στο ισοζύγιο των Αξιών, που δοκιμάζονται σήμερα στην ανθρωπότητα, πρέπει να μπει και αυτή η διάσταση. Εξάλλου, η διεθνής κατάσταση το υπογραμμίζει αβίαστα.

Μαρία Ρεπούση: Γιατί άραγε δεν υπάρχει στην Ελλάδα εθνικής εμβέλειας μουσείο εθνικής αντίστασης κατά της γερμανικής κατοχής;

Είναι ένα ερώτημα που μου δημιουργήθηκε με αφορμή τα φωτογραφικά ντοκουμέντα που είδαν πρόσφατα στο φως της δημοσιότητας, με εικόνες από την εκτέλεση αντιστασιακών την Πρωτομαγιά του 1944 στην Καισαριανή. Πού θα έπρεπε να είναι ο χώρος της έκθεσής τους; Ο χώρος όπου το κοινό θα μπορούσε να δει τι σήμαινε να ζεις την Κατοχή, να αντιστέκεσαι στους κατακτητές και να πεθαίνεις για την ελευθερία της πατρίδας σου; Ή ακόμα και να έρχεσαι σε επαφή όχι μόνο με τον ηρωισμό της Αντίστασης αλλά και με το αντίπαλο δέος της, τον δωσιλογισμό; Να φεύγεις με ερωτήματα από τη συνάντησή σου με ένα παρελθόν που δεν έχει μόνο φωτεινές ζώνες αλλά και γκρίζες;

Μα φυσικά σε ένα Εθνικό Μουσείο Εθνικής Αντίστασης, όπως αυτά που υπάρχουν σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες — ακόμα και σε χώρες που δεν συνδέθηκαν με τόσο καθοριστικό τρόπο με τη μαζικότητα της αντίστασης όσο η Ελλάδα, ή ακόμη και στην ίδια τη Γερμανία, που επιλέγει να προβάλλει τις εστίες αντίστασης στον εθνικοσοσιαλισμό ως μέρος της ιστορικής της αυτογνωσίας.

Στην Ελλάδα όμως, της μαζικής —και με διεθνή αναγνώριση— αντίστασης στη ναζιστική κατοχή και στα παρακλάδια της, δεν υπάρχει ανάλογο μουσείο εθνικής εμβέλειας. Η μνήμη της Αντίστασης οργανώθηκε κυρίως μέσα από τοπικούς χώρους μνήμης, δημοτικά μουσεία και ιστορικά μνημεία: την Καισαριανή, τα Καλάβρυτα, το Δίστομο, τις Κορυσχάδες. Ο εμφύλιος πόλεμος και τα πέτρινα χρόνια που τον ακολούθησαν δεν ευνόησαν την εθνική συμφιλίωση που απαιτεί ένα τέτοιο εγχείρημα για να σταθεί. Πράγματι, η δεκαετία του ’40 άφησε πληγές δύσκολα διαχειρίσιμες στο πλαίσιο μιας ενιαίας, εθνικού χαρακτήρα μουσειακής αφήγησης. Αυτή είναι η μία αλήθεια — αλλά όχι η μοναδική.

Η άλλη είναι ότι ένα τέτοιο μουσείο δεν θα μπορούσε να αποκρύψει πως τον κύριο όγκο της Αντίστασης τον σήκωσαν δυνάμεις της Αριστεράς· οι ίδιοι άνθρωποι που, στη μετεμφυλιακή επίσημη εθνική αφήγηση, παρουσιάζονταν ως «συμμορίτες» και «εχθροί του έθνους». Πως θα μπορούσε άραγε ένα εθνικό μουσείο να χειριστεί αυτήν την αντίφαση; Οι «προδότες» ήρωες; Δεν γίνονται αυτά. Ταυτόχρονα, δεν θα μπορούσε να προστατεύσει τη σιωπή γύρω από τους δωσίλογους, τους συνεργάτες των Γερμανών, τους μαυραγορίτες που πέρασαν με την πλευρά των νικητών του εμφυλίου και συνέχισαν την πλούσια πια ζωή τους αναβαθμισμένοι πολιτικά, κοινωνικά και οικονομικά. Ένα εθνικό μουσείο θα έπρεπε να μπορεί να αφηγηθεί όχι μόνο τον ηρωισμό, αλλά και τις σκοτεινές όψεις: την πείνα, τον φόβο, τις επιλογές συνεργασίας, την κοινωνική κινητικότητα μέσα από τον πόλεμο.

Η απουσία ενός Εθνικού Μουσείου Εθνικής Αντίστασης δεν είναι ένα ουδέτερο κενό στην ιστορική μας μνήμη. Είναι ένδειξη των αντιφάσεων της επίσημης ιστορικής αφήγησης με την ιστορική πραγματικότητα που αναδεικνύεται μέσα από τα ιστορικά ντοκουμέντα όπως οι φωτογραφίες της Καισαριανής. Η Ιστορία δεν είναι ουδέτερη· είναι πεδίο σύγκρουσης, μνήμης και ευθύνης. Και ίσως το πραγματικό ερώτημα δεν είναι μόνο γιατί δεν υπάρχει ένα τέτοιο μουσείο, αλλά γιατί δεν είμαστε έτοιμοι — ως κοινωνία — να το απαιτήσουμε.

Μενέλαος Χαραλαμπίδης: Να δημιουργηθεί επιτέλους ένα κεντρικό Μουσείο Εθνικής Αντίστασης

Το άνοιγμα των κλειστών αρχείων της κατοχής και η δημιουργία ενός Μουσείου Εθνικής Αντίστασης, είναι αλληλένδετα ζητήματα. Πρέπει να δημιουργηθεί επιτέλους ένα κεντρικό Μουσείο Εθνικής Αντίστασης στον Δήμο της Αθήνας. Και δεν θα έχει βέβαια να κάνει μόνο με το αντιστασιακό κίνημα που αναπτύχθηκε ή με όσα γίνονταν κατά την περίοδο της κατοχής στενά στην πόλη της Αθήνας.

Για να καλύψουμε ένα έλλειμμα που έχουμε σε σχέση με τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες – καθώς κάθε ευρωπαϊκή πρωτεύουσα διαθέτει ένα αντίστοιχο Μουσείο – μόνο στην Αθήνα δεν υπάρχει. Και παράλληλα, αυτό το Μουσείο θα μπορούσε να αναλάβει να αναζητά, να εντοπίζει και να αποκτά κρίσιμα τεκμήρια. Όπως, για παράδειγμα, αυτές τις φωτογραφίες που είδαμε, με πρόσωπα από τους κομουνιστές της Καισαριανής. Κρίσιμα τεκμήρια για τον αγώνα του ελληνικού λαού κατά του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Μέσα από αυτή τη διαδικασία – τεκμηρίωσης, αναζήτησης αρχειακού υλικού, ερευνητικών προγραμμάτων που θα τρέχει το Μουσείο – ο φορέας, γιατί σήμερα δεν έχουμε φορέα γι’ αυτά τα πράγματα, θα μπορούσε να είναι αυτό το Μουσείο. Μέσω των ερευνητικών προγραμμάτων θα μπορούσαμε να τεκμηριώσουμε τις απώλειες, ανθρώπινες απώλειες, κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Και με αυτόν τον τρόπο θα ενισχύαμε τα επιχειρήματά μας απέναντι σε οποιαδήποτε μορφή διεκδίκησης από το γερμανικό κράτος.

Έτσι, με τη δημιουργία ενός φορέα, ενός μουσείου, μπορούμε να καλύψουμε όλες αυτές τις συνθήκες, όλα τα μεγάλα ζητήματα.

Επίσης, είναι πολύ σημαντικό να μπορέσουμε να μιλήσουμε τεκμηριωμένα για αυτή τη δύσκολη περίοδο, που ακόμη κάποιοι θεωρούν ότι διχάζει τον ελληνικό λαό. Να μιλήσουμε λοιπόν για αυτά τα πράγματα και όχι να τα αφήσουμε κάτω από το χαλί. Γιατί αυτό δεν είναι η λύση.