Της Άννας Στεργίου

Η μεγάλη εικόνα: Η Ελλάδα από μόνη της είναι μία χώρα, που προσφέρεται για τουρισμό, διότι διαθέτει ήλιο, θάλασσα, ωραίες παραλίες, από ικανοποιητικές ως εξαιρετικές τουριστικές υπηρεσίες σε πολλές περιοχές της χώρας κι έχει βελτιώσει και τους οδικούς της άξονες. Έχει κουλτούρα φιλοξενίας, δυνατά στελέχη, ξενοδόχους συνήθως δεύτερης γενιάς και μία χώρα με αμύθητους αρχαιολογικούς θησαυρούς, ιστορία, πολιτιστικά γεγονότα, λιγότερα αθλητικά γεγονότα κ.ά.

Κυρίως όμως διαθέτει πολλές και διαφορετικές ομορφιές, που είναι συγκλονιστικές για τον επισκέπτη. Από την Κρήτη ως την Ξάνθη κι από τη Σάμο και τις Κυκλάδες ίσαμε την Ήπειρο και την Κέρκυρα η ιστορία, η αρχιτεκτονική, οι συνήθειες έχουν κοινά χαρακτηριστικά αλλά και πολύ διαφορετικά στοιχεία, που μπορεί κάποιος να δει και να διαπιστώσει από κοντά.

Οικονομικά στοιχεία: Στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος δείχνουν πως το ταξιδιωτικό ισοζύγιο παρουσίασε πλεόνασμα 1,99 δισ. ευρώ τον Οκτώβριο και 19,47 δισ. ευρώ την περίοδο Ιανουαρίου-Οκτωβρίου 2025. Oι εισπράξεις αυξήθηκαν κατά 8,2% τον Οκτώβριο και κατά 8,9% στο δεκάμηνο ενώ χωρίς να έχει τελειώσει ο χρόνος το αεροδρόμιο της Αθήνας κλείνει με 34 εκατ. Επιβάτες και χώρια αυτούς, που ήρθαν οδικώς ή από άλλα αεροδρόμια.

Έως τα μέσα του 2025, η Ελλάδα είχε ήδη υποδεχτεί πάνω από 660.000 Αμερικανούς ταξιδιώτες, μετά τις απευθείας πτήσεις, βελτιώνοντας αισθητά τα τουριστικά της μεγέθη σ΄ αυτήν την αγορά. Γερμανοί, Ιταλοί κ.ά. προτίμησαν τη χώρα μας, η οποία άνοιξε κάποια παράθυρα και σε χώρες, που δεν ήταν παραδοσιακές τουριστικές αγορές.

Τα αγκάθια

Η εργασιακή εξουθένωση: Η εφαρμογή του 13ωρου ήταν φυσικά μία ήττα για το εργατικό κίνημα, με πρώτα θύματα τους εργαζόμενους στον ξενοδοχειακό κλάδο και την εστίαση. Οι ατέλειωτες ώρες δουλειάς φυσικά και δεν ωφέλησαν τους εργαζόμενους, οι οποίοι βίωσαν καθεστώς εργασιακής εξουθένωσης και πολλοί ξενοδοχοϋπάλληλοι ήταν δυσεύρετοι με αποτέλεσμα να χρειαστούν εισαγωγές εργαζομένων.

Οι ατέλειωτες ώρες δουλειάς απομακρύνουν το ελληνικό προσωπικό ενώ δημιουργούν και μία πικρή γεύση για τους ανθρώπους που δουλεύουν στον τουρισμό. Μολονότι διαμαρτυρήθηκαν επανειλημμένα για να πάρει πίσω η κυβέρνηση ένα μνημονιακό μέτρο, που τους είχε τάξει, πως θα το καταργήσει κι αφορούσε στο ταμείο ανεργίας τους, τους άφησε έκθετους.

Τιμές πανάκριβες και υψηλοί ναύλοι: Πολλά από τα ελληνικά νησιά έγιναν απλησίαστα για τον Έλληνα ταξιδιώτη, τα ναύλα για τα καράβια έγιναν πολύ δύσκολο να καλυφθούν για τον μέσο οικογενειάρχη ενώ τα παράπονα δεν έλειψαν για το πανάκριβο ελληνικό τραπέζι, σε μέρη, που θεωρούνται πια οι τοπ προορισμοί. Στην πλατφόρμα συζητήσεων Reddit, χρήστες ανέφεραν εμπειρίες όπου ένιωθαν ότι υπάρχουν υπερβολικές χρεώσεις σε καταστήματα ή πιέσεις για πληρωμή σε μετρητά.

Διαμαρτυρήθηκαν και για μεταφορείς- ταξιτζήδες κι υπερβολικές χρεώσεις. Όμως, είναι αλλιώς μία κουβέντα να μένει σ΄ ένα αρνητικό δημοσίευμα κι αλλιώς είναι να πολλαπλασιάζεται, όταν κι άλλοι προσθέτουν ανάλογες εμπειρίες. Σύμφωνα με ερώτηση που έγινε από το ΠΑΣΟΚ στη Βουλή «μια τετραμελής οικογένεια με εσωτερική καμπίνα και αυτοκίνητο από το εξωτερικό ταξιδεύει με 696 ευρώ, όταν στην Ελλάδα για την αντίστοιχη διαδρομή το κόστος ανέρχεται σε 1.105,50 ευρώ».

Ελληνική Φιλοξενία: Ταυτόχρονα προβλήματα, που είχαν σχέση με τους υπαλλήλους στον τουρισμό και την εστίαση δεν λύθηκαν απειλώντας εν τέλει την ελληνική φιλοξενία, που ήταν ο πιο σημαντικός παράγοντας, γίνεται ολοένα και πιο διεθνιστική ελλοχεύοντας τον κίνδυνο ν΄ απαξιωθεί, αφού γίνεται ολοένα και πιο απόμακρη. Τα προβλήματα που μπορεί να μη φαίνονται στον κόσμο. Όμως, υπάρχουν και μέσα στα ξενοδοχεία, όταν η επιλογή εργαζομένων είναι από πολλές και διαφορετικές χώρες, που συχνά έχουν πολιτικά προβλήματα μεταξύ τους και βγαίνουν και πάνω στην ένταση της δουλειάς.

Οι επιμέρους εικόνες: Το «όσα βλέπει η πεθερά» συνεχίστηκε και φέτος. Δρόμοι ωραίοι στη μπροστινή πλευρά και ουκ ολίγοι να’ ναι η χαρά της λακκούβας, ακόμη και σε τουριστικές περιοχές. Σκουπίδια πεταμένα ακόμη και σε καθαρά τουριστικές περιοχές, προβλήματα στις παραλίες κ.ά.

Η ταξιδιωτική κρίση στη Σαντορίνη. Το διάστημα 26–28 Ιανουαρίου 2025 σημειώθηκαν δεκάδες έως χιλιάδες μικροί σεισμοί γύρω από τη Σαντορίνη και στα θαλάσσια νερά βόρεια/βορειοανατολικά της καλδέρας. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα στις 6 Φεβρουαρίου 2025 η ελληνική κυβέρνηση να κηρύξει σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης στη Σαντορίνη λόγω της συνεχιζόμενης σεισμικής δραστηριότητας, με δεκάδες χιλιάδες σεισμούς που έπληξαν το νησί. Η τουριστική κίνηση τον Ιούλιο ήταν περίπου 15% χαμηλότερη από το κανονικό, αν και υπήρξε σταδιακή επαναφορά των κρατήσεων και των αφίξεων σε σχέση με τον Ιούνιο ώσπου η κατάσταση εξομαλύνθηκε.

Διαχείριση αδέσποτων ζώων: Η εμπειρία των επισκεπτών ήταν συνολικά θετική αλλά δεν έλειπαν και τα παράπονα για τη διαχείριση των ζώων στις πλατφόρμες Reddit, Tripadvisor και Google Reviews Τα παράπονα σε πλατφόρμες για τα αδέσποτα ήταν κυρίως από ζωόφιλους που θεώρησαν πως δεν υπάρχει μέριμνα από το κράτος ή την αυτοδιοίκηση, απ΄ όσους φοβούνταν μήπως εκδηλώσουν επιθετική συμπεριφορά προς αυτούς ή τα παιδιά τους.

Χειμερινός τουρισμός και μπλόκα: Ο Σύνδεσμος Ελληνικών Τουριστικών Επιχειρήσεων (ΣΕΤΕ), σε ανακοίνωσή του επισήμανε ότι παρακολουθεί με ιδιαίτερη ανησυχία τη συνέχιση των αποκλεισμών στο οδικό δίκτυο, σε μία κρίσιμη συγκυρία για τη χριστουγεννιάτικη περίοδο και τον χειμερινό τουρισμό. Η απώλεια της περιόδου των Χριστουγέννων, τόνισε, απειλεί τη βιωσιμότητα των επιχειρήσεων χειμερινού τουρισμού. «Η απώλειά της δεν συνιστά απλώς μία πρόσκαιρη ζημία, αλλά θέτει ζήτημα επιβίωσης, με άμεσες επιπτώσεις για χιλιάδες εργαζόμενους και τις τοπικές κοινωνίες που εξαρτώνται από τη λειτουργία τους», ανέφερε.

Πισίνες: Ο νόμος για τις πισίνες άλλαξε σε ό, τι αφορά στη φύλαξη και στη χρήση θαλασσινού νερού, αλλά αυτό δεν σταμάτησε τα προβλήματα, αφού και πάλι υπήρξαν θύματα – παιδιά, που έπεσαν μέσα και δεν βγήκαν ποτέ.  

Υπερτουρισμός: Πρόκειται για το μεγαλύτερο πρόβλημα που είναι σε εξέλιξη αυτή τη στιγμή και στην Ευρώπη και επηρεάζει και την Ελλάδα. Ορδές τουριστών, που έρχονται συνήθως συγκεκριμένες χρονικές περιόδους με ολέθρια αποτελέσματα για μνημεία αιώνων, αλλαγές στην καθημερινότητα των πολιτών, με κυκλοφοριακό χάος, αδυναμίες στη διαχείριση κυρίως του νερού και του ρεύματος αλλά ακόμη περισσότερο των σκουπιδιών. Υπάρχουν περιοχές, που είναι υπερκορεσμένες τουριστικά και άλλες που είναι εντελώς υποανάπτυκτες, παρότι έχουν ιστορικά μνημεία ή φυσικές ομορφιές. Μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης προωθείται σύγχρονο μοντέλο διακυβέρνησης στον τουρισμό με την υποστήριξη της σύστασης και λειτουργίας των Οργανισμών Διαχείρισης και Προώθησης Προορισμών (DMOs Destination Management Organizations), σε περιφέρειες και δήμους της χώρας.

Προσβασιμότητα: Η Ελλάδα, παρά τις προσπάθειες που έχουν καταβληθεί, είναι πολύ πίσω σε ό, τι αφορά στην προσβασιμότητα. Πέρα από τις όποιες δυσκολίες υπάρχουν για τα παλαιά ξενοδοχεία ή για τις περιοχές που είναι αμφιθεατρικά χτισμένες και τους παραδοσιακούς οικισμούς για τον λεγόμενο ασημένιο τουρισμό ή τον τουρισμό ΑμΕΑ είναι ελάχιστες οι περιοχές, που μπορεί κάποιος να απολαύσει και να χαρεί με ασφάλεια τις διακοπές του, βγαίνοντας από το ξενοδοχείο, ακόμη κι αν το ίδιο έχει φροντίσει για τις υποδομές του.

Περίπου 30,9% των ξενοδοχείων στην Ελλάδα διαθέτουν ειδικά διαμορφωμένα δωμάτια για άτομα με αναπηρία (ΑμεΑ), σύμφωνα με στοιχεία του Ινστιτούτου Τουριστικών Ερευνών και Προβλέψεων (ΙΤΕΠ). Όμως, σ’ αυτό το ζήτημα έχουν ευθύνη και οι δήμοι και το κεντρικό κράτος, που, όπως διαμαρτύρονται, τους υποχρηματοδοτεί.

ΞΕΕ κατά Booking.com. Το Ξενοδοχειακό Επιμελητήριο Ελλάδος (ΞΕΕ) έχει κινηθεί νομικά και έχει υποστηρίξει δράσεις, κυρίως μέσω συλλογικών αγωγών ή καταγγελιών, κατά πλατφορμών, όπως η Booking.com, εστιάζοντας σε θέματα ανταγωνισμού (ρήτρες ισοτιμίας τιμών, πνευματικών δικαιωμάτων και unfair practices, με στόχο την προστασία των Ελλήνων ξενοδόχων και τη βελτίωση των όρων συνεργασίας.

Άννα Στεργίου

Η κυβέρνηση τονίζει πως από τα 27 αγροτικά αιτήματα, τα 20 έχουν επιλυθεί ή είναι σε τροχιά επίλυσης και καλεί τους αγρότες στο τραπέζι του διαλόγου. Υποστηρίζει ότι έχει κάνει παρεμβάσεις ικανοποιώντας το 74% των αιτημάτων, προχωρώντας σε μείωση του κόστους ηλεκτρικής ενέργειας, προμήθεια πετρελαίου στην αντλία, τροποποίηση ασφαλιστικού κανονισμού του ΕΛΓΑ για αποζημίωση στο 100% της ζημιάς και χρηματοδοτικά εργαλεία για τη στήριξη του αγροτικού εισοδήματος.

Η υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ με τα ερωτήματα της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, οι καθυστερήσεις πληρωμών, που ήταν κουτσουρεμένες, τα παρατράγουδα από τις κατασχέσεις λογαριασμών λόγω ΕΛΓΑ, το πρόβλημα της ευλογιάς που πήρε μεγάλες διαστάσεις μετά τις αλλεπάλληλες θανατώσεις ζώων, έχει ξεσηκώσει και εξοργίσει, όχι μόνο γεωργούς και  κτηνοτρόφους, που παραδοσιακά πήγαιναν στα μπλόκα αλλά και μεγάλη μερίδα του παραγωγικού κόσμου, που υπό άλλες συνθήκες, ενδεχομένως ν΄ απολάμβανε τη ζεστασιά του σπιτιού του. Κι επειδή κάθε αγροτική κινητοποίηση έχει διαφορετικά ποιοτικά χαρακτηριστικά, ιδού μερικές από τις διαφορές που εντοπίσαμε στις αγροτικές κινητοποιήσεις του 2025, σε σχέση με άλλες χρονιές:  

ΗΛΙΚΙΑΚΟ ΠΡΟΦΙΛ: Οι φετινές κινητοποιήσεις έχουν μία βασική παράμετρο: είναι οι πιο «νεανικές» απ΄ όλες τις εποχές. Στον δρόμο εκτός από γνωστούς συνδικαλιστές μεγαλύτερης ηλικίας, υπάρχουν και πολλοί νέοι ή ακόμη και γιοι κι εγγόνια ανθρώπων, που ήταν σε παλαιότερες κινητοποιήσεις, και πήραν τη σκυτάλη.

ΜΑΖΙΚΟΤΗΤΑ: Τα φετινά μπλόκα είναι τα πιο μαζικά της τελευταίας τουλάχιστον 30ετίας. Οι αγροτοσυνδικαλιστές κι οι αγροτοσυνεταιριστές δεν έχουν πιάσει απλά τα καίρια σημεία. Αν αύριο αποφάσιζαν να κλείσουν όλη τη χώρα πιθανόν να το είχαν καταφέρει, διότι ελέγχουν τελωνεία, κεντρικές οδικές αρτηρίες, ακόμη κι επαρχιακούς δρόμους.

Παρότι δεν έχουν κλείσει μαζικά αεροδρόμια ή λιμάνια, υπάρχουν σε διάφορα σημεία δυσκολίες στην πρόσβαση αλλά χωρίς διάθεση για αντιπαράθεση με άλλες κοινωνικές ομάδες. Οι αγρότες ελέγχουν χειρουργικά τις μεταφορές, το εμπόριο, τον τουρισμό, τουλάχιστον οδικώς. Αυτή τη φορά υπάρχει και πιο μαζική συμμετοχή των κτηνοτρόφων και των ψαράδων, σε ορισμένες περιοχές της χώρας ενώ δεν έλειψαν και τα χάπενινγκ: π.χ. μοίρασμα πατατών ή μήλων σε ταξιδιώτες.

ΚΟΜΜΑΤΙΚΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ: Κομματικά τα μπλόκα είναι πολύχρωμα, όπως κι άλλες φορές, αλλά αυτή τη φορά είναι αρκετά μακριά από τις κομματικές γραμμές. Πρωταγωνιστές στη συνέχιση των κινητοποιήσεων είναι κι άνθρωποι που ψήφισαν τη Νέα Δημοκρατία. Παρότι το ΚΚΕ έχει ενισχυμένη παρουσία στα μπλόκα είναι κι από άλλους κομματικούς χώρους κι από ΠΑΣΟΚ, ΣΥΡΙΖΑ – ΠΣ κ.ά. Μολονότι σε κινητοποιήσεις προηγούμενων δεκαετιών τα κομματικά χρώματα είχαν τη σημασία τους, σήμερα εκτιμάται πως τα συνδικαλιστικά στελέχη σε μεγάλο βαθμό καθοδηγούν εκείνα τα κόμματα.

ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΕΣ ΚΙ ΟΣΟΙ ΚΑΤΗΓΓΕΙΛΑΝ ΤΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ ΤΟΥ ΟΠΕΚΕΠΕ: Στις κινητοποιήσεις σημαίνοντα ρόλο έπαιζαν ανέκαθεν πρόσωπα που ήταν στον χώρο των συνεταιρισμών ή του συνδικαλισμού με αγροτικούς συλλόγους. Αυτή τη φορά όμως παίζουν ιδιαίτερο ρόλο κι αυτοί που πρωταγωνίστησαν στις καταγγελίες απέναντι στα κυκλώματα του ΟΠΕΚΕΠΕ. Μεταξύ αυτών η οικογένεια Μόσχου, ο Δημήτρης Μόσχος, πρόεδρος του Συνδέσμου Ελληνικής Κτηνοτροφίας κι ο γιος του Θωμάς, ο πρόεδρος της ΕΘΕΑΣ, Παύλος Σατολιάς από την κραταιά ένωση συνεταιρισμών Καλαβρύτων, ο Δημήτρης Καπούνης από τους συνεταιριστές της Νάξου, η Διαμαντούλα Κρητικού, αγροτοσυνδικαλίστρια  από το Αμύνταιο κ.ά.

ΧΡΟΝΟΣ: Καθιερωμένοι μήνες αγροτικών κινητοποιήσεων, συνήθως ήταν ο Γενάρης και ο Φλεβάρης. Κι αυτό διότι ειδικά για τους κτηνοτρόφους ο Δεκέμβρης είναι μήνας που έχουν γέννες στο ζωικό τους κεφάλαιο. Ανάλογα με το μικροκλίμα της περιοχής άλλοι ελαιοκαλλιεργητές μάζευαν καρπό. Η ασφυκτική πίεση που δημιουργήθηκε στον αγροτικό χώρο, ειδικά με τις αλλεπάλληλες καθυστερήσεις στο θέμα των πληρωμών και τις μαζικές θανατώσεις ζώων, εξώθησαν τους παραγωγούς πιο γρήγορα από άλλες φορές να βγουν στους δρόμους.

ΧΩΡΟΘΕΤΗΣΗ ΜΠΛΟΚΩΝ: Η μεγάλη αλλαγή συνέβη στις κινητοποιήσεις κατά την περίοδο των Ολυμπιακών Αγώνων, όμως γενικότερα τα μεγάλα οδικά έργα άλλαξαν και τη χωροθέτηση των μπλόκων. Από την εποχή των Ολυμπιακών Αγώνων κι έπειτα κομβικά σημεία αποδείχτηκαν και η γέφυρα Ρίου – Αντιρρίου για τη Δυτική Ελλάδα, την Πελοπόννησο και την Ήπειρο αλλά και η γέφυρα Ακτίου – Πρέβεζας. Πολλά από τα μπλόκα που στήνονταν παλαιότερα σε άλλα σημεία έχουν περάσει πια στην ιστορία των αγροτικών κινητοποιήσεων κι έχουν αντικατασταθεί με άλλα στην Εγνατία, την Ιόνια οδό κοντά σε διόδια, σε γέφυρες κ.ά. Αλλαγές σηματοδοτεί και η παραχώρηση σε ξένους των λιμανιών, με χαρακτηριστικό παράδειγμα το φετινό μπλόκο των αγροτών της Θεσπρωτίας σε άλλο σημείο της Ηγουμενίτσας.

ΑΠΟ ΤΟ ΜΠΛΟΚΟ ΤΩΝ ΤΕΜΠΩΝ ΣΤΟ ΜΠΛΟΚΟ ΤΗΣ ΝΙΚΑΙΑΣ: Το πάλαι ποτέ μπλόκο των Τεμπών, όπου αν κάποιος το έκλεινε, θα μπορούσε να κόψει την Ελλάδα στα δυο άλλαξε και λόγω της χωροθέτησης της εθνικής οδού Αθηνών – Θεσσαλονίκης, μετατοπίστηκε στο μπλόκο της Νίκαιας στη Λάρισα. Το συγκεκριμένο μπλόκο θεωρείται πάντα το πιο ισχυρό διότι συγκεντρώνει όλη την καρδιά του θεσσαλικού κάμπου. Κατά μήκος της εθνικής οδού υπήρξαν κι άλλα μικρότερα μπλόκα που σταδιακά μετατοπίστηκαν, αλλά υπήρξαν και μερικά που πήγαν ελάχιστα πιο μακριά. Σήμερα σημαντικό ρόλο παίζουν το μπλόκο και των Θεσσαλών στην Ε65 αλλά κι άλλα μπλόκα κυρίως στην Εγνατία οδό, όπως της Σιάτιστας, που επηρεάζουν όλη την κινητικότητα.  

ΟΙ ΚΡΗΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΩΓΟΙ: Ένα κομμάτι δυναμικό των κινητοποιήσεων προερχόταν ανέκαθεν από την Κρήτη. Ωστόσο, η μεγάλη εμπλοκή της Κρήτης με κατηγορούμενους για υφαρπαγή χρημάτων και αμαρτωλά ΚΥΔ μούδιασε το νησί που είναι διχασμένο, ανάμεσα σ΄ αυτούς που φέρονται ότι έβαλαν το δάχτυλο στο μέλι και στους πολλούς, που κόπηκαν ή κουτσουρεύτηκαν πολύ οι επιδοτήσεις τους. Η οργή των Κρητικών παραγωγών φάνηκε και κατά τις «μάχες» φέτος με την Αστυνομία με αποκορύφωμα διαδηλωτές να κυνηγούν τα ΜΑΤ, κατά την προσπάθεια αποκλεισμού του αεροδρομίου. Αυτό δεν είναι τίποτα μπροστά στα όσα έχουν συμβεί κατά το παρελθόν.

Η Κρήτη είχε να δει αγροτικές σκηνές απείρου κάλλους τον καιρό της ιστορικής κατάληψης της Νομαρχίας στο Ηράκλειο, με άτομα που τότε ήταν νέοι και σήμερα είναι μεσήλικες, παππούδες ή δεν ζουν πια. Επρόκειτο για την ιστορική κινητοποίηση στις 30 Σεπτέμβρη του 1991, όπου ανέβηκαν στο κτήριο της Νομαρχίας Ηρακλείου Κρήτης οι σταφιδοπαραγωγοί κι έβαλαν μπουρλότο. Τότε η κυβέρνηση ήταν του Κώστα Μητσοτάκη, πατέρα του σημερινού πρωθυπουργού και στην αξιωματική αντιπολίτευση το ΠΑΣΟΚ, με επικεφαλής τον ιστορικό του ηγέτη, Ανδρέα Παπανδρέου.

ΟΙ ΠΑΡΑΓΩΓΟΙ ΤΩΝ ΑΛΛΩΝ ΝΗΣΙΩΝ: Παρότι κι άλλες φορές συμμετείχαν νησιώτες παραγωγοί αυτή τη φορά είναι πολύ πιο δυναμικές οι κινητοποιήσεις. Χαρακτηριστικά μας ανέφερε συνδικαλιστής από τη Ρόδο πως οι τωρινές κινητοποιήσεις σε σχέση με τις περυσινές έχουν αναλογία 3 προς 1. Σε ό, τι αφορά στα τοπικά ζητήματα, οι αγρότες της Ρόδου έβαλαν επιτακτικά στο τραπέζι τη διαχείριση του ελαφιού Dama – dama και οι αγρότες της Λήμνου το θέμα με τα αγριοκούνελα. Σε συμβολικό επίπεδο, τα σκήπτρα κράτησε ο αγρότης Βαγγέλης Βλαβιανός, που ασχολείται με την παραγωγή φάβας και βγήκε, έστω και μόνος του να κάνει τον αγώνα του στην Αμοργό.

ΔΙΕΚΔΙΚΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ: Το υψηλό κόστος παραγωγής ήταν ανέκαθεν από τα βασικά αιτήματα του αγροτικού πληθυσμού και παρά τις αλλεπάλληλες αλλαγές κυβερνήσεων ουδείς κατάφερε να το λύσει, παρότι κατά καιρούς πάρθηκαν κάποια μέτρα. Το θέμα του ΟΠΕΚΕΠΕ σε συνδυασμό με μία σειρά από άλλα θέματα π.χ. κατασχέσεις από ΕΛΓΑ, καθυστερήσεις αποζημιώσεων, από τον Daniel εξόργισαν τους αγρότες, απέναντι στο τεράστιο φαγοπότι, που στήθηκε από επιτήδειους εις βάρος τους. Οι αγρότες για πολλούς και διάφορους λόγους διαφώνησαν με τη μεταφορά του ΟΠΕΚΕΠΕ στην ΑΑΔΕ, γεγονός το οποίο δίχασε και στελέχη της κυβερνητικής παράταξης. Η μεταφορά του ΟΠΕΚΕΠΕ στην ΑΑΔΕ  ακόμη και από βουλευτές της επαρχίας της ΝΔ θεωρήθηκε μία αχρείαστη κίνηση, που εξόργισε ακόμη περισσότερο τους παραγωγούς και χωρίς λόγο.  

ΕΜΒΟΛΙΑ ΕΥΛΟΓΙΑΣ: Το θέμα των εμβολίων ευλογιάς είναι από τις βασικές αντιπαραθέσεις μεταξύ υπουργείου και παραγωγών. Κι αυτό διότι μέχρι στιγμής η ευλογιά έχει ξεφύγει και οι κτηνοτρόφοι ζουν με τον φόβο, ότι ανά πάσα στιγμή το κοπάδι τους θα νοσήσει κι εκείνοι θα βρεθούν πένητες. Πάνω από 430.000 ζώα χάθηκαν όλο αυτό το διάστημα εξαιτίας της ευλογιάς. Άνθρωποι που μέχρι χθες ζούσαν από την κτηνοτροφία δεν έχουν ούτε τα απαραίτητα. Μετά από αλλεπάλληλες διαμαρτυρίες δόθηκαν αποζημιώσεις για ευλογιά και πανώλη αιγοπροβάτων σε 2.106 εκμεταλλεύσεις και 425.559 ζώα. Για τα «μεγάλα» τα ποσά ανέρχονται σε 342.715 (80,5%) και για τα «μικρά» σε 82.844 (19,5%). Το ποσό των 26.889.590,00 ευρώ 70 ευρώ ανά ζώο για πρόβατα και αίγες άνω των 6 μηνών (μεγάλα ζώα) και 35 ευρώ ανά ζώο για αρσενικά και αμνοερίφια/λοιπά ζώα (μικρά ζώα), δεν ικανοποίησε τους παραγωγούς, που λένε «φέρτε πίσω το κοπάδι μας».

ΣΠΑΝΙΕΣ ΦΥΛΕΣ: Το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης δεν κατάφερε να προστατέψει τις σπάνιες φυλές, γεγονός που δυστυχώς έχει συνέπειες όχι μόνο στην παραγωγή αλλά στο γενετικό υλικό. Νόσησαν στην αρχή ζώα της φυλής Πελαγονίας, που υποτίθεται πως ήταν προστατευμένα σε εγκαταστάσεις του ΕΛΓΟ – Δήμητρα, οργανισμού εποπτευόμενου από το υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων. Το αποκορύφωμα ήταν όταν ο Κώστας Θεοφίλου, που εξέτρεφε τη φυλή Ρουμλουκιού βρέθηκε στο νοσοκομείο Γιαννιτσών, με συμπτώματα, εγκεφαλικού, διότι τον ειδοποίησαν πως επρόκειτο να του θανατώσουν λόγω της νόσου τα ζώα. Ουδείς προφανώς σκέφτηκε να χωριστούν για μικρό διάστημα οι σπάνιες φυλές, ώστε να μη χαθούν.

Τα ζώα της φυλής Ρουμλουκιού – παρότι καθηγητής Κτηνιατρικής από το Αριστοτέλειο αμφιβάλλει για τη γενεαλογία τους – νόσησαν κι επανήλθαν, αναπτύσσοντας αντισώματα, όπως υποστήριξε ο κτηνοτρόφος. Για τους παραγωγούς το γεγονός ότι ένας «δικός» τους άνθρωπος είχε συμπτώματα εγκεφαλικού εξαιτίας της αδυναμίας του ΥΠΑΑΤ να δώσει ουσιαστική λύση στο θέμα της ευλογιάς και των σπάνιων φυλών, ήταν το κερασάκι στην τούρτα των φετινών κινητοποιήσεων.  

ΚΑΝΑΛΙ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ – ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ: Μπλόκα προηγούμενων ετών δεν είχαν βέβαια στο πλευρό τους την τεχνητή νοημοσύνη. Πέρα από τον καθοριστικό ρόλο των παραδοσιακών μέσων ενημέρωσης με τους τηλεοπτικούς σταθμούς να έχουν τον πρώτο λόγο κορυφαίο ρόλο στις συγκεκριμένες κινητοποιήσεις έπαιξαν και τα κοινωνικά δίκτυα και η τεχνητή νοημοσύνη. Φωτογραφίες και αστεία βίντεο είτε από αγρότες είτε από πολιτικούς είτε από άλλα άτομα κατέκλυσαν το διαδίκτυο, δημιουργώντας άλλη μία παράμετρο. Έτσι, δεν έλειψαν τα βίντεο από την εξεταστική επιτροπή του ΟΠΕΚΕΠΕ, που ανέβαζαν και διαδικτυακά μέσα αλλά και πολιτικοί στις προσωπικές τους ιστοσελίδες. Το κανάλι της Βουλής χτύπησε ρεκόρ τηλεθέασης, ειδικά την ημέρα κατάθεσης του Γιώργου Ξυλούρη. Σατιρικά βίντεο και φωτογραφίες με αιγοπρόβατα κατέκλυσαν το διαδίκτυο και προκάλεσαν αντιδράσεις και σχόλια και στις γενικές συνελεύσεις των αγροτών, στα καφενεία και στα μπλόκα. Ο πιτσιρικάς από το μπλόκο της Καλαμάτας, που βγαίνει στα reel θα μπορούσε να θεωρηθεί η «μασκότ» των φετινών κινητοποιήσεων.

ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ: Η κυβέρνηση κάλεσε επανειλημμένα τους παραγωγούς να κάτσουν στο τραπέζι του διαλόγου. Όμως, εκείνοι ειδικά μετά τις δηλώσεις πρωτοκλασάτων στελεχών στην Εξεταστική Επιτροπή για τον ΟΠΕΚΕΠΕ, θεωρούν πως τους εμπαίζει, όπως δηλώνουν και οι συνδικαλιστές τους. Το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης έδωσε αναλυτικά κατάλογο με το ποια θέματα τείνουν προς επίλυση, ποια σκοντάφτουν στο ενωσιακό δίκαιο, ποια δεν έχουν επιλυθεί αλλά δεν έκανε πίσω στο θέμα της ΑΑΔΕ. Καθώς στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ δείχνουν πως ο αγροτικός χώρος διαρκώς συρρικνώνεται κι η περιφέρεια απογυμνώνεται από υπηρεσίες (τράπεζες, ΕΛΤΑ κ.ά.) η Αχαρνών δεν έχει καταφέρει μέχρι στιγμής να πείσει ή ν΄ απαντήσει στο κεντρικό ερώτημα, που θέτουν οι αγρότες και είναι η ουσία των τωρινών κινητοποιήσεων, αν οι άνθρωποι που καλλιεργούν, εκτρέφουν, ψαρεύουν, θα έχουν ελπίδα στον τόπο τους και την επόμενη μέρα…

Άννα Στεργίου

Ο κινηματογράφος, ελληνικός και κυρίως διεθνής, εμπνεύστηκε από τα σπήλαια, που συγκεντρώνουν εκατομμύρια επισκέπτες κάθε χρόνο. Η Ελλάδα είναι από τις πιο πλούσιες χώρες, διότι κατέχει ένα σπουδαίο σπηλαιολογικό απόθεμα, χερσαίων, υπόγειων και υποθαλάσσιων σπηλαίων. Οι εξερευνήσεις που έχουν γίνει από γεωλόγους και σπηλαιολόγους, με τη συμμετοχή της Ελληνικής Σπηλαιολογικής Εταιρείας κι άλλων επιστημόνων, έχουν φέρει στο φως χιλιάδες σπήλαια, ενώ εκτιμάται πως ουκ ολίγες χιλιάδες είναι εκεί έξω και περιμένουν να τα ανακαλύψουμε. Κι αν τα σπήλαια είναι ιδανικό τοπίο για ιστορίες μυστηρίου για τον κινηματογράφο και την τηλεόραση στα διαδικτυακά παιχνίδια τα σπήλαια αποτελούν νέα διάσταση, αυτή της εικονικής πραγματικότητας, που φέρνουν σεβαστά ποσά στις εταιρείες.

Στην Ευρώπη, για τα σπήλαιά της φημίζεται η Σλοβενία. Το 1884 ανακαλύφθηκαν στην περιοχή τα σπήλαια Σκότσγιαν, που συνδέονται με τον ποταμό Ρέκα και διαθέτουν το μεγαλύτερο υπόγειο γνωστό φαράγγι στον κόσμο. Από το 1986 αποτελούν Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς αλλά προστατεύονται όμως και λόγω του υγροβιότοπου από τη συνθήκη Ραμσάρ. Τ0 σπήλαιο Ποστόινα είναι το πιο πολυσύχναστο στην Ευρώπη και το επισκέπτονται  πάνω από 40 εκατομμύρια επισκέπτες κάθε χρόνο. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν άλλα υπέροχα, ιστορικά και μυστηριώδη σπήλαια σε όλο τον κόσμο, με την Καππαδοκία να παραμένει πρωταγωνίστρια.

Η Ελλάδα απέραντο σπηλαιολογικό πάρκο

Η χώρα μας διαθέτει έναν αμύθητο σπηλαιολογικό θησαυρό, καθώς τεράστιες ποσότητες ασβεστόλιθου καλύπτουν περίπου το 65% της επιφάνειάς της. Ελάχιστα απ΄ αυτά είναι γνωστά και επισκέψιμα και ορισμένα συνδέονται με την ιστορία αλλά και με παλαιούς και σύγχρονους μύθους. Το σπήλαιο του ανθρώπου των Πετραλώνων στη Χαλκιδική λ.χ. διαχρονικά προκαλεί διχογνωμία στους επιστήμονες. Τα σπήλαια θεωρούνται από τις πρώτες κατοικίες ζώων κι ανθρώπων, υπήρξαν χώροι λατρείας, χώροι απόκρυψης ανθρώπων, θησαυρών` χώροι προστασίας ή παρανομίας, ορμητήρια ληστών. Υπήρξαν καταφύγια ανθρώπων σε δύσκολες εποχές, χώροι άσκησης μοναχών αλλά και αποκούμπι για παράνομα ζευγάρια κ.ά.

Στον Ψηλορείτη στο Ιδαίο Άντρο μεγάλωσε, σύμφωνα με τη μυθολογία, ο θεός Δίας. Στο Σπήλαιο του Φιλοκτήτη στη Λήμνο φημολογείται πως ο ήρωας εγκαταλείφθηκε στο δρόμο των αρχαίων Ελλήνων για την Τροία, εξαιτίας ενός φιδιού. Σύμφωνα με άλλη μυθολογική παράδοση υπάρχει το Σπήλαιο του Πυθαγόρα στη Σάμο, όπου κρυβόταν ο μεγάλος μαθηματικός, όταν τον κυνηγούσαν. Διαφορετικοί τόποι ερίζουν για την περίφημη σπηλιά, που κατοικούσε ο Κύκλωπας Πολύφημος και ο Οδυσσέας κατάφερε να βγει έξω. Κάποιοι την τοποθετούν στο Σπήλαιο της Μαρώνειας στη σημερινή Ροδόπη ενώ άλλοι θεωρούν πως βρίσκεται στη Σέριφο ενώ άλλοι πιστεύουν ότι βρίσκεται στην Κύπρο.  

Η ατμόσφαιρα μυστηρίου, η μυθολογική σύνδεση, η απόκοσμη ομορφιά, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά στοιχεία αποτελούν σημαντικούς παράγοντες για να γοητεύουν τα σπήλαια και τους επισκέπτες και τους κινηματογραφιστές. Ο έρωτας μπορεί ν΄ ανθίσει σε μία σπηλιά, όπως συνέβη στην περίπτωση ταινίας «Τζένη – Τζένη» (1966) με τη Τζένη Καρέζη και τον Ανδρέα Μπάρκουλη ή να κερδίσει το στοιχείο της περιπέτειας ή ακόμη και του θρίλερ.

Η σπηλιά του Νέστορα στη Μεσσηνία με πρωταγωνιστή τον Οδυσσέα – Ματ Ντέιμον χρησιμοποιήθηκε στα γυρίσματα της «Οδύσσειας» από τον Κρίστοφερ Νόλαν. Η ταινία αναμένεται να περάσει στις κινηματογραφικές αίθουσες το 2026. Η ταινία «Το άδυτο» αφορούσε ανθρώπους, που παγιδεύονται σε ένα σπήλαιο. Στην Ελλάδα, η ταινία «Η θεία μου η Χίπισσα» με τη Ρένα Βλαχοπούλου μίλησε σκωπτικά για την περίοδο των Χίπηδων στα Μάταλα της Κρήτης και τα παιδιά των λουλουδιών.

Υπήρξαν πολλές φορές κατά τη διάρκεια της ιστορίας, που τα σπήλαια ανακαλύφθηκαν όχι από κάποιους επιστήμονες αλλά από βοσκούς, που κάποιο ζωντανό τους έπεσε και χτύπησε στο άνοιγμα σπηλιάς ή ενός βάραθρου κι αποκάλυψαν ένα γεωλογικό μνημείο της φύσης, που ήταν κρυμμένο. Αλλά δεν ήταν λίγες και οι φορές στο διάβα της ιστορίας, που άνθρωποι χτύπησαν σε σπήλαια ή έχασαν τον δρόμο για να βγουν.   

Σήμερα οι επιστήμονες έχουν σαφέστατα καλύτερα τεχνολογικά εργαλεία για να δουν τα σπήλαια και να ανασυνθέσουν την εικόνα διαφορετικών εποχών. Σε κάθε περίπτωση το θέμα του αρχανθρώπου των Πετραλώνων στο ομώνυμο σπήλαιο εξακολουθεί να γεννά συζητήσεις επί συζητήσεων, καθώς πολλοί θεωρούν πως δεν θα μπορούσε η ηλικία του κρανίου να υπερβαίνει τα 350.000 χρόνια.

Το σπήλαιο των Ιωαννίνων στο Πέραμα ήταν από τα πρώτα που άνοιξαν κι αξιοποιήθηκαν τουριστικά για το κοινό ενώ από τα πιο διάσημα κι εντυπωσιακά σπήλαια παραμένει του Διρού στη Λακωνία. Στις Κυκλάδες όσοι περνούν από την Αντίπαρο θεωρείται δεδομένο ότι θα πάνε μία βόλτα στο υπόγειο σπήλαιό της ενώ εξαιρετικά εντυπωσιακό είναι και το σπήλαιο του ποταμού Αγγίτη (Μααρά) στη Βόρεια Ελλάδα. Το νησί της Κεφαλονιάς φιλοξενεί το Σπήλαιο Δρογκαράτης με την υπέροχη ακουστική και το εντυπωσιακό λιμναίο Σπήλαιο της (νύμφης) Μελισσάνης. Πανέμορφο είναι και το σπήλαιο των Λιμνών στη βόρεια πλευρά της Πελοποννήσου. Φυσικά πολύ κοντά στο κέντρο της Αθήνας στα νότια προάστια υπάρχει το εντυπωσιακό σπήλαιο της Βουλιαγμένης.

Τα σπήλαια στην Ελλάδα σχηματίστηκαν σταδιακά κατά την Τριτογενή και Τεταρτογενή Περίοδο και σήμερα θεωρούνται προστατευόμενοι ιστορικοί χώροι ή γεωλογικά μνημεία και υπάγονται στα συναρμόδια υπουργεία Πολιτισμού και Περιβάλλοντος. Μερικά είναι απλά σπήλαια, άλλα καταλήγουν σε υπόγεια ποτάμια, άλλα έχουν ανοιχτή οροφή ενώ τα πιο εντυπωσιακά έχουν σταλακτίτες και σταλαγμίτες. Ορισμένα απ΄αυτά χρησιμοποιήθηκαν άλλοτε και ως ασκηταριά από μοναχούς. Για την απελευθέρωση της Ελλάδας από τον οθωμανικό ζυγό πολλά σπήλαια χρησίμευσαν ως καταφύγια ή ορμητήρια.

Στην Αττική εξίσου διάσημη έγινε η περίφημη Σπηλιά του Νταβέλη στο Όρος Πεντέλης. Έμεινε στην ιστορία από τον λήσταρχο του 19ου αιώνα, Χρήστο Νταβέλη, που φέρεται να τη χρησιμοποιούσε ως κρησφύγετο, αλλά το πραγματικό της όνομα είναι Σπήλαιο Πεντέλης ή Σπήλαιο των Αμώμων. Ωστόσο, η ιστορία πάει πολύ πίσω και σ΄ αυτό το μέρος υπήρξαν κάποια σενάρια ότι ήταν τόπος λατρείας του Πανός.

Τα σπήλαια έπαιξαν σημαντικό ρόλο και στη Γερμανική Κατοχή. Από τη σπηλιά της Ακρόπολης κατάφεραν ν΄ ανέβουν για να κατεβάσουν τη γερμανική σημαία ο Μανώλης Γλέζος και ο Λάκης Σάντας. Το σπήλαιο Ανθρωπόγραβα το χρησιμοποίησαν αντιστασιακοί στην Κέρκυρα, όπως και το σπήλαιο στην επαρχία Μαλεβιζίου της Κρήτης. Σε σπήλαιο έκρυψαν αντιστασιακοί, τον στρατηγό Κράιπε, όταν τον απήγαγαν στη μεγαλόνησο.

Λιγότερο γνωστά στο ευρύ κοινό αλλά εξίσου εντυπωσιακά είναι το Κωρύκειο σπήλαιο στους Δελφούς (ιερό για τον θεό Πάνα), το σπήλαιο Φράγχθι στην Ερμιόνη, το Σπήλαιο Ολύμπων στη Χίο, το σπήλαιο Χαρκαδιό στο νησί της Τήλου σε μία περιοχή στρωμένη με ηφαιστειακή λάβα. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν και σπήλαια που έχουν παρεκκλήσια στο εσωτερικό τους, όπως το Σπήλαιο της Αγίας Σοφίας στα Κύθηρα, το Σπήλαιο στη Μίλατο στην Κρήτη και το Σπήλαιο της Ακρόπολης στην Αθήνα με το μικρό παρεκκλήσι της Ζωοδόχου Πηγής στο εσωτερικό του, καθώς και το σπήλαιο στη Χρυσαυγή Παραμυθιάς με το παρεκκλήσι του Αγίου Αρσενίου. Εξίσου εντυπωσιακές είναι οι κατακόμβες της Μήλου, που εξυπηρετούν ένα αρχαίο υπόγειο ταφικό δίκτυο.

Μετά από έρευνες, που έγιναν από το Μουσείο Γεωλογίας και Παλαιοντολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών σε συνεργασία με το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας της Βιέννης, στο Σπήλαιο Χαρκάδιο  της Τήλου ανακαλύφθηκαν 15.000 οστά προερχόμενα από 40 νάνους ελέφαντες που είχαν ύψος 120 – 150 εκατοστά και υπάγονταν στο είδος Palaeloxodon antiquus falconi BUSK. Σε βαθύτερα σημεία βρέθηκαν οστά από ελάφια, ενώ οι επιστήμονες βρήκαν και οστά από χελώνες αλλά κι από άλλα μικρά θηλαστικά. Το Σπήλαιο αυτό θεωρείται από τα σημαντικότερα για την παλαιοντολογία και τα ευρήματα χρονολογούνται από το 8.000-7.000 π. Χ και βρίσκονται στο Παλαιοντολογικό Μουσείο.

Η δρ. Περιβαλλοντικής Καρστικής Γεωμορφολογίας – Γεωγραφίας Μιλιάνα Γκολούμποβιτς – Δεληγιάννη εξηγεί πως «τα ελληνικά σπήλαια, και ιδίως τα καρστικά σπήλαια, αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους αλλά λιγότερο προβεβλημένους φυσικούς πόρους της Ελλάδας. Αποτυπώνουν με μοναδικό τρόπο τη γεωλογική εξέλιξη του ελλαδικού χώρου και τη μακρά αλληλεπίδραση φυσικών διεργασιών και ανθρώπινης παρουσίας».

Όπως τονίζει «η εκτεταμένη εξάπλωση ανθρακικών πετρωμάτων, κυρίως ασβεστόλιθων και δολομιτών, σε συνδυασμό με την έντονη τεκτονική δραστηριότητα και τις κλιματικές συνθήκες της Μεσογείου, ευνόησαν την ανάπτυξη πολύπλοκων καρστικών συστημάτων και χιλιάδων υπόγειων κοιλοτήτων».

Σημειώνει πως όλα τα σπήλαια έχουν τη δική τους αξία, απλά επειδή ορισμένα είναι πιο εντυπωσιακά συγκεντρώνουν μεγαλύτερο τουριστικό ενδιαφέρον, γιατί έχουν κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, π.χ. συνδέονται με λίμνες ή ποτάμια. Άλλα, εξίσου εντυπωσιακά αφορούν  παραθαλάσσιες σπηλιές και μερικά έχουν υπέροχο διάκοσμο από σταλακτίτες ή σταλαγμίτες. Όπως εξηγεί η Ελλάδα έχει εξαιρετικό σπηλαιολογικό πλούτο και πολλές παραθαλάσσιες σπηλιές, συγκριτικά με άλλες χώρες.

Από την άλλη πλευρά τονίζει, πέρα από τους εντυπωσιακούς γεωλογικούς σχηματισμούς, ορισμένα λειτουργούν ως σημαντικά προϊστορικά, ιστορικά ή περιβαλλοντικά οικοσυστήματα π.χ. περιέχουν βραχογραφίες, απολιθώματα, ζουν σπάνια είδη φυτών, ζώων ή ψαριών κ.ά.

Η Ελλάδα, εξηγεί η κ. Γκουλιόμποβιτς – Δεληγιάννη, «συγκαταλέγεται στις πλουσιότερες χώρες της Ευρώπης ως προς τον αριθμό και την ποικιλία καρστικών σπηλαίων, με περισσότερα από 10.000 καταγεγραμμένα, πολλά από τα οποία παραμένουν ανεξερεύνητα. Τα καρστικά σπήλαια σχηματίζονται κυρίως μέσω της χημικής διάλυσης των ανθρακικών πετρωμάτων από τα επιφανειακά και υπόγεια νερά, ακολουθώντας προϋπάρχουσες τεκτονικές ασυνέχειες, ρωγμές και διακλάσεις. Η μακροχρόνια αυτή διαδικασία οδηγεί στη δημιουργία σύνθετων υπόγειων δικτύων, αγωγών και αιθουσών, που αντανακλούν διαδοχικά στάδια καρστικής εξέλιξης».

Η μοναδικότητα των ελληνικών καρστικών σπηλαίων, σημειώνει η κ. Γκολιούμποβιτς – Δεληγιάννη, «έγκειται στη μορφολογική και γενετική τους ποικιλομορφία. Η συνύπαρξη ενεργών και απολιθωμένων φάσεων καρστικοποίησης, καθώς και οι μεταβολές της στάθμης των υπόγειων υδάτων, αποτυπώνονται στον πλούσιο σπηλαιοδιάκοσμο. Σταλακτίτες, σταλαγμίτες, κολώνες και ροές ασβεστίτη συνιστούν φυσικές καταγραφές γεωλογικού χρόνου, σχηματισμένες σε συνθήκες σταθερής υγρασίας και θερμοκρασίας. Πέραν της γεωμορφολογικής και αισθητικής τους αξίας, τα καρστικά σπήλαια φιλοξενούν εξειδικευμένα υπόγεια οικοσυστήματα και συχνά φέρουν ίχνη ανθρώπινης δραστηριότητας από την προϊστορία έως σήμερα. Η σύνθεση φυσικού κάλλους, γεωλογικής μοναδικότητας και πολιτισμικής μνήμης καθιστά τα ελληνικά καρστικά σπήλαια ανεπανάληπτα φυσικά μνημεία, υψηλής επιστημονικής και συμβολικής σημασίας».

Σύμφωνα με όσα μεταδίδουν βρετανικά μέσα ενημέρωσης, ο μεγαλύτερος γιος του Αμερικανού Προέδρου τόνισε ότι οι «διεφθαρμένοι» πλούσιοι Ουκρανοί εγκατέλειψαν τη χώρα και άφησαν την «αγροτική τάξη» να πολεμήσει. Παράλληλα, κατηγόρησε τον Πρόεδρο της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, ότι συνεχίζει τον πόλεμο για ν’ αποφύγει την ήττα στις επόμενες εκλογές, υποστηρίζοντας ότι η διαρκής αναγνώρισή του από την αριστερά τον καθιστά σχεδόν «θεότητα», ενώ η χώρα του είναι «πολύ πιο διεφθαρμένη από τη Ρωσία».

Ισχυρίστηκε μάλιστα ότι φέτος το καλοκαίρι στο Μονακό παρατήρησε ότι το 50% των υπερπολυτελών αυτοκινήτων, όπως Bugatti και Ferrari, είχαν αριθμούς κυκλοφορίας από την Ουκρανία. «Πιστεύετε ότι αυτά τα αυτοκίνητα τα κέρδισαν στην Ουκρανία;» διερωτήθηκε ο Ντόναλντ Τραμπ Τζούνιορ, ο οποίος επέκρινε τις κυρώσεις της ΕΕ κατά της Ρωσίας.

Σημείωσε ότι εξαιτίας αυτής της τακτικής αυξήθηκαν οι τιμές του πετρελαίου και βοήθησαν τη Ρωσία να χρηματοδοτήσει τον πόλεμο. Ισχυρίστηκε ότι η εισροή ναρκωτικών από τη Βενεζουέλα είναι πιο άμεσο πρόβλημα για τους περισσότερους Αμερικανούς απ΄ ό, τι ο πόλεμος στην Ουκρανία. Και πρόσθεσε πως οι ΗΠΑ δεν είναι πλέον «ο ηλίθιος με το βιβλιάριο επιταγών» όσον αφορά στην οικονομική βοήθεια προς την Ουκρανία.

Σε ερώτηση αν είναι πιθανό ο πατέρας του -ο οποίος είχε θέσει ως προεκλογική υπόσχεση ότι θα μπορούσε να φέρει ειρήνη στην Ουκρανία– να αποχωρήσει απλώς από τη σύγκρουση, ο Τραμπ Τζούνιορ απάντησε ότι ίσως το κάνει, προσθέτοντας ότι ο πατέρας του είναι ένα από τα πιο απρόβλεπτα πρόσωπα στην πολιτική.

Ο ΣΥΡΙΖΑ – ΠΣ τονίζει πως ο κ. Μητσοτάκης επιμένει και να εξοργίζει, ξεκινώντας με τους αγρότες, που «πρώτα τους έκλεψαν με τον ΟΠΕΚΕΠΕ των «Φραπέδων» και των «Χασάπηδων», μετά τους «εξαπάτησαν με υποσχέσεις, μετά τους απείλησαν και τους έδειραν και τώρα τους κοροϊδεύουν ξανά. Γιατί ο αγρότης βλέπει καθυστερημένες και κουτσουρεμένες τις αποζημιώσεις, ενώ ο κ. Μητσοτάκης λέει ότι όλα θα πάνε μια χαρά. Όπως έλεγε στους αγρότες ότι θα πάνε όλα μια χαρά από τον Οκτώβρη, αλλά δεν πήγαν».

«Στα τελευταία μηνύματα του κ. Μητσοτάκη όλα πάνε «μια χαρά» και οι υποσχέσεις περισσεύουν, αλλά οι βοσκοί κλαίνε για τα χαμένα τους κοπάδια και το αβέβαιο μέλλον, κινητοποιούμενοι στα μπλόκα μαζί με τους συναδέλφους τους που βλέπουν αβοήθητοι και αγανακτισμένοι το αγροτικό κόστος να εκτινάσσεται. Μαύρο μέλλον επιφυλάσσει η κυβερνητική πολιτική για τον αγροτικό κόσμο κι αυτό επιβεβαιώνεται όλο και περισσότερο», αναφέρεται στην ανακοίνωση.

Όπως σημειώνουν από την Κουμουνδούρου, «Ας μην ξεχνάμε, ο κ. Μητσοτάκης που σήμερα θέλει διάλογο με τους αγρότες είναι ο ίδιος που, όταν είχαν επιχειρήσει οι αγρότες να τον συναντήσουν στο αεροδρόμιο της Αλεξανδρούπολης, είχε επιλέξει να φύγει από την πίσω πόρτα, από τους χωματόδρομους. Τόσο πιστεύει στο διάλογο. Κι ένα κουίζ για το επόμενο κυριακάτικο μήνυμά του Πρωθυπουργού: Πόσο έχει ακριβύνει το χριστουγεννιάτικο τραπέζι τα τελευταία πέντε χρόνια; Α: 60%, Β: 70%, Γ: 80%, Δ: 90%. Η  απάντηση προσεχώς».

Ο ΣΥΡΙΖΑ – ΠΣ ψέγει τον πρωθυπουργό και για το οξύ στεγαστικό ζήτημα, που, όπως τονίζει, «οδηγεί σε οδυνηρές επιλογές τους ανθρώπους που δεν μπορούν να βρουν ένα σπίτι να νοικιάσουν ή δεν μπορούν να ανταποκριθούν στο ύψος του ενοικίου. Αλλά τι να πει; Για τα αποτυχημένα προγράμματα «Σπίτι μου 1 και 2» που αυξάνουν τις τιμές των προς πώληση ακινήτων; Για το φιάσκο με την επιστροφή ενοικίου, τα ψέματα και τις ανεπάρκειες των στεγαστικών επιδομάτων; Για την πεισματική άρνηση της κυβέρνησης να δημιουργήσει κοινωνική κατοικία; Θυμίζουμε εμείς, γιατί ο ίδιος φαίνεται να έχει πολύ αδύναμη μνήμη: Στην Αττική από το 2017 μέχρι το 2024 η αύξηση στις τιμές των κατοικιών φτάνει το 89,2%, ενώ σε πανελλαδικό επίπεδο αγγίζει το 72,6%».

«Η κυβέρνηση οφείλει να καταλάβει επιτέλους ότι δεν είναι όλα επικοινωνία. Υπάρχει και η κοινωνία”, υποστήριξε ο πρώην πρωθυπουργός.

Όπως σημείωσε στη δήλωσή του «οι αγρότες δεν διαμαρτύρονται μόνο για τις καθυστερήσεις και τα απίστευτα σκάνδαλα. Διαμαρτύρονται κυρίως για το αβέβαιο μέλλον της παραγωγής τους. Δηλαδή για το μέλλον των παιδιών τους. Που βλέπουν απέναντί τους και την αφόρητη γραφειοκρατία του δικού μας δήθεν επιτελικού κράτους, αλλά και τις Βρυξέλλες! Γι’ αυτό και οι πρωτοφανείς αγροτικές κινητοποιήσεις που σαρώνουν πολλές ευρωπαϊκές χώρες. Η κυβέρνηση έπρεπε να αντισταθεί. Όχι να τα κάνει χειρότερα και να στρέφει την μία κοινωνική ομάδα εναντίον της άλλης».

Ο Αντώνης Σαμαράς τονίζει πως «αυτήν τη λάθος πολιτική θα την πληρώσει όλος ο Ελληνικός λαός ! Εκτός των άλλων, με νέα κύματα ακρίβειας…». Και προσθέτει πως «χωρίς αγρότες δεν υπάρχει χώρα ! Με την ύπαιθρο ερημωμένη, ολόκληρη η Ελλάδα θα γίνει ακόμα πιο ευάλωτη. Χρειάζεται αναδιάρθρωση της παραγωγής μας. Και όχι… αφανισμός των παραγωγών μας !»

Η ζωή χαρισάμενη που ζούσε, αφορούσε μια πέτρινη, ανεξάρτητη βίλα έξι υπνοδωματίων του 17ου αιώνα, αξίας 1,3 εκατομμυρίων λιρών στην περιζήτητη περιοχή Lane Head, στο Ryton του Tyne-and-Wear, και δεν του έλειπαν οι μεγαλύτερες επώνυμες μάρκες σχεδιαστών.

Μια έρευνα της Βορειοανατολικής Περιφερειακής Μονάδας Δίωξης Οργανωμένου Εγκλήματος σχετικά με τα κέρδη του διαπίστωσε ότι ο Μίλερ είχε ανοίξει πολυάριθμους τραπεζικούς λογαριασμούς, συμπεριλαμβανομένων σχεδόν μισής ντουζίνας με έδρα το εξωτερικό στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, και είχε δημιουργήσει ένα «εντυπωσιακό» χαρτοφυλάκιο ακινήτων στο Γκέιτσχεντ και το Νιούκαστλ.

Στον τακτικό έλεγχο τον Απρίλιο του 2016, τους παρουσιάστηκαν διάφορα τιμολόγια, αλλά οι έλεγχοι αργότερα αποκάλυψαν ότι ήταν πλαστά. Η απάτη διαπράχθηκε μέσω των τριών μηχανολογικών εταιρειών του, της MGM Precision Limited, της Precision Engineers και της SLM Engineering.

Περαιτέρω έρευνες διαπίστωσαν ότι ο Μίλερ πλαστογραφούσε τιμολόγια και υπέβαλε ψευδείς φορολογικές δηλώσεις ΦΠΑ, ανακτώντας παράνομα 1.055.294,51 λίρες από τις τρεις εταιρείες του εισπράττοντας επιστροφές από το δημόσιο ταμείο.

Συνολικά, σύμφωνα με τις αρχές, απέκτησε παράνομα 5.952.339,57 λίρες μέσω απάτης στον ΦΠΑ, τον φόρο εισοδήματος και την εθνική ασφάλιση σε διάστημα οκτώ ετών, από τον Μάιο του 2008 έως τον Μάιο του 2016. Έκλεψε επίσης 4.897.045,06 λίρες από τον φόρο εισοδήματος και τις εισφορές εθνικής ασφάλισης από τους υπαλλήλους του στην MGM, βάζοντας τα χρήματα στην τσέπη του αντί να τα καταθέσει στην HMRC.

Μετά την καταδίκη του, κατασχέθηκαν πολλά είδη πολυτελείας αξίας άνω των 237.000 λιρών, καθώς και 35.000 λίρες σε μετρητά.  Έχασε 53 αντικείμενα, όπως σαμπάνια υψηλής ποιότητας, ρολόγια Rolex, επώνυμα ρούχα, υπερσύγχρονα ηλεκτρικά είδη και ακριβό αθλητικό εξοπλισμό, βάσει των εξουσιών του Νόμου περί Εσόδων από Εγκληματικές Δραστηριότητες.

Η δίκη άρχισε τον Οκτώβριο του 2018 αλλά  Μίλερ καταδικάστηκε το 2019 σε πάνω από 8 και 4 μήνες ποινή φυλάκισης για απάτη στα δημόσια έσοδα και απάτη στον ΦΠΑ. Kαταδικάστηκε από το Δικαστήριο του Νιούκαστλ τον Φεβρουάριο του 2019, όπου του απαγορεύτηκε επίσης να γίνει διευθυντής εταιρείας για εννέα χρόνια.

Γύρω στα 3,5 εκατομμύρια λίρες από τα περιουσιακά του στοιχεία δεσμεύτηκαν. Αμετανόητος προσπάθησε να εξαπατήσει τις αρχές μεταφέροντας 50.000 λίρες σε έναν λογαριασμό με έδρα το Ντουμπάι, αλλά συνελήφθη και καταδικάστηκε σε εξάμηνη φυλάκιση για περιφρόνηση δικαστηρίου.

Ο Μίλερ δεν ενορχήστρωσε μόνος του την απάτη του. Τον βοήθησε ο Ντάνιελ ΜακΝτόναλντ, από το Ντιουκς Μέντοου του Νιούκαστλ, ο οποίος εργαζόταν για τις εταιρείες του. Ο McDonald θα παρείχε στον Miller πρότυπα τιμολογίων τα οποία είχαν τροποποιηθεί για να υποβάλλονται ψευδείς αιτήσεις επιστροφής ΦΠΑ. Ο συνεργάτης του καταδικάστηκε επίσης για απάτη στα δημόσια έσοδα και απάτη στον ΦΠΑ κι όφειλε να εκτίσει ποινή φυλάκισης τριών ετών.

Μιλώντας η Σέριλ Μπαρ, Αναπληρώτρια Διευθύντρια της Υπηρεσίας Διερεύνησης Απάτης της HMRC, χαρακτήρισε την απάτη ως «σοκαριστική και διαρκή επίθεση στο φορολογικό σύστημα». Όπως εξήγησε, τα «χρήματα που έκλεψαν ήταν ισοδύναμα με τους μισθούς 292 νέων αστυνομικών για ένα χρόνο».

Τα μπλόκα είναι στημένα σε διάφορα σημεία στην Αθηνών – Θεσσαλονίκης, στην Εγνατία, την Ιόνια οδό και την Αθηνών – Πατρών αλλά ακόμη και στα Μεγάλα Χωράφια Χανίων στην Κρήτη και στη Λάρσο της Λέσβου. Μπλόκα υπάρχουν και ανάμεσα στη Θεσσαλονίκη και τους Κήπους του Έβρου, σε σημεία της Εγνατίας, τα οποία ενισχύονται διαρκώς.

Μετά τη σύσκεψη, που είχαν αγρότες στο μπλόκο της Νίκαιας Λάρισας, αποφασίστηκε δίωρος αποκλεισμός παρακαμπτήριων οδών και αποκλεισμός του λιμανιού του Βόλου, ενώ λίγο νωρίτερα σχηματίστηκε πλέον και το πρώτο μπλόκο στην Κρήτη στα Μεγάλα Χωράφια Χανίων.

Σε γενική συνέλευση που πραγματοποίησαν το μεσημέρι της Κυριακής οι αγρότες στη Νίκαια της Λάρισας, αποφάσισαν αύριο, Δευτέρα, να προχωρήσουν σε δίωρο αποκλεισμό των παρακαμπτήριων οδών και ακολούθως, την Τετάρτη, να προχωρήσουν σε αποκλεισμό του λιμανιού του Βόλου από στεριά και θάλασσα. Μέχρι το τέλος της εβδομάδας θα πραγματοποιηθεί συνέλευση με την Πανελλαδική Επιτροπή των Μπλόκων στη Νίκαια, ώστε να συζητηθούν οι εξελίξεις.

Ήδη στο πλευρό των αγροτών μετά τα παρατράγουδα με τον ΟΠΕΚΕΠΕ έχουν ταχθεί οι αρχηγοί της αντιπολίτευσης, που επισκέφθηκαν και μπλόκα, ο Σωκράτης Φάμελλος στα Μάλγαρα, ο Δημήτρης Κουτσούμπας τη Νίκαια Λάρισας, κλιμάκιο του ΠΑΣΟΚ με τον Πάρη Κουκουλόπουλο, βουλευτή Κοζάνης επισκέφθηκε τη Νίκαια ενώ ο Κυριάκος Βελόπουλος επισκέφθηκε κι εκείνος τα Μάλγαρα.

Σύμφωνα με το STAR Κεντρικής Ελλάδας, περίπου 50 τρακτέρ από την ευρύτερη περιοχή, περίμεναν να ενσωματωθούν με τον κύριο όγκο των αγροτικών μηχανημάτων που κατευθυνόταν από τον Ορχομενό, τη Λιβαδειά, την Αλίαρτο και τα Βάγια. Εκεί σχηματίστηκε οι Βοιωτοί αγρότες σχημάτισαν δεύτερο μπλόκο. Οι αγρότες επέλεξαν συμβολικά να προπορευτεί της πομπής των τρακτέρ μία νεκροφόρα.

Αστυνομικές δυνάμεις υπ΄ ατμόν

Οι αστυνομικές δυνάμεις βρίσκονται υπ΄ατμόν προκειμένου να περιορίσουν τα μπλόκα στους δρόμους, που έχουν πάρει τη μορφή χιονοστιβάδας και να παραμείνουν ανοιχτές οι μεγάλες υποδομές, όπως λιμάνια, αεροδρόμια κ.ά. αλλά μέχρι στιγμής δεν κατάφεραν να προστατέψουν τα τελωνεία, μεγάλα και μικρά στους Κήπους Έβρου, στην Εξοχή, στον Προμαχώνα Σερρών κ.ά. Η προσπάθεια που γίνεται να μην υπάρξει κατάληψη και του χώρου του αεροδρομίου Ιωαννίνων αλλά και του αεροδρομίου Ηρακλείου Κρήτης.

Στην Πελοπόννησο έχουν σχηματιστεί μπλόκα στην εθνική οδό Αθηνών – Πατρών αλλά και πέρα από αυτήν στην Κορινθία, στο ύψος του Κιάτου, στην Αχαγιά, στον Κουρλεμπέ, στην Ηλεία.

Μπλόκα και στην Ήπειρο

Αυξημένες σε σχέσεις με άλλες φορές είναι οι κινητοποιήσεις και στην Ήπειρο. Εδώ και μέρες είχε στηθεί μπλόκο στο Καλπάκι, κοντά στο τελωνείο της Κακαβιάς. Τα τρακτέρ συγκεντρώθηκαν στον κόμβο της Λαψίστας.

Μπλόκο έχει στηθεί στον Λούρο Πρέβεζας και μέχρι το τέλος της εβδομάδας αναμένεται να μπει στον χορό των κινητοποιήσεων και η Θεσπρωτία, μετά από πολυπληθή σύσκεψη που έγινε για τα προβλήματα του νομού. Οι αγρότες απέκλεισαν τα διόδια του Ακτίου, πέρα από το Αγγελόκαστρο.

Πυκνώνουν παντού τα μπλόκα

Τα μπλόκα σε όλη την Ελλάδα πυκνώνουν από την Ήπειρο ως τη Λέσβο κι από την Κρήτη έως τους Κήπους του Έβρου και από τον Ε65 μέχρι τη Σιάτιστα και τη Νέα Σάντα Κιλκίς.

Μέχρι στιγμής δεν φαίνεται να υπάρχει τρόπος συνεννόησης με την κυβέρνηση, παρά τις προσπάθειες του γενικού γραμματέα της Κοινοβουλευτικής Ομάδας της ΝΔ, Μάξιμου Χαρακόπουλου, που έκανε έκκληση να επικρατήσει η λογική και να μην κλείσουν οι αγρότες κρίσιμες υποδομές. Μπλόκα σχηματίστηκαν και στην Μουσθένη και στον κόμβο Χρυσούπολης του νομού Καβάλας ενώ και στη Θράκη οι αγρότες κατέβηκαν σε κινητοποιήσεις.

Ήμουν εκεί, γιατί είναι ώρα να περάσουμε στην επόμενη μέρα.

Ήμουν εκεί, γιατί σήμερα βιώνουμε την πιο κυνική και διεφθαρμένη Κυβέρνηση που είχε ποτέ η Χώρα. Μια Κυβέρνηση που επιβιώνει εκμεταλλευόμενη τον κατακερματισμό του προοδευτικού χώρου.

Ήμουν εκεί, γιατί αγωνιώ μαζί με τις χιλιάδες πολίτες που παρευρέθηκαν, για το παρόν και το μέλλον, με την ελληνική κοινωνία να στενάζει για να ανταποκριθεί στις καθημερινές ανάγκες ενώ τα εκατομμύρια των σκανδάλων «σφυρίζουν» δίπλα της.

Ήμουν εκεί για την αποκατάσταση της ιστορικής αλήθειας.

Η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ παρέλαβε τη Χώρα χρεοκοπημένη, το «καράβι» τσακισμένο στα βράχια κι όμως το οδήγησε σε απάνεμο λιμάνι.

Ήμουν εκεί γιατί υπήρξα μέλος της εντιμότερης κυβέρνησης της σύγχρονης πολιτικής ιστορίας του τόπου, την οποία υπηρέτησα με τρεις διαφορετικούς ρόλους. Αυτή η ιστορία, τα γεγονότα, οι χαρές αλλά και οι απογοητεύσεις, είναι και δική μου ιστορία. Και είμαι περήφανη γι’ αυτό.

Ήμουν εκεί, γιατί από το 2012 υπηρετώ τις ίδιες αξίες και αρχές, με συνέπεια και αποφασιστικότητα.

Ήμουν εκεί γιατί δεν είναι δυνατόν, οι υπαίτιοι της χρεοκοπίας της χώρας, χωρίς ποτέ να απολογηθούν, να εμφανίζονται ως αθώοι και επικριτές της κυβέρνησης της περιόδου 2015 – 2019 και να επιχειρούν ακόμη και σήμερα, να αντιστρέψουν τους όρους απέναντι στην κυβέρνηση που πέτυχε εκεί που οι ίδιοι απέτυχαν.

Ήμουν εκεί, διότι ο Αλέξης Τσίπρας μέσω της «Ιθάκης» που παρουσίασε στο «Παλλάς», κάνει μια σοβαρή ανάλυση της σύνθετης πραγματικότητας στην Ελλάδα, στην Ευρώπη και παγκοσμίως, ξετυλίγοντας τη θέση του για το πώς πρέπει να πορευτεί ο τόπος.

Ήμουν εκεί, διότι πιστεύω ότι το ταξίδι για την «Ιθάκη», πρέπει να συνεχιστεί.

Ήμουν εκεί, γιατί οι πολίτες χρειάζονται μια αξιόπιστη αριστερή και προοδευτική λύση.

Ήμουν εκεί, γιατί η «Ιθάκη» αφορά όλους όσοι πιστεύουν ότι η Ελλάδα μπορεί και αξίζει να προχωρήσει μπροστά.

Η κυβέρνηση, σύμφωνα με όσα γράφτηκαν στην ιστοσελίδα “Times of India” επέβαλε ελέγχους στα ναύλα και πάνω από 400 πτήσεις ακυρώθηκαν χθες σε μεγάλα αεροδρόμια, επιδεινώνοντας μια ήδη σοβαρή αναστάτωση στις αερομεταφορές σε εθνικό επίπεδο.

Λόγω των εκτοξεύσεων στις τιμές των εισιτηρίων σε πολλά δρομολόγια, η κυβέρνηση επικαλέστηκε τις ρυθμιστικές της εξουσίες για να επιβάλει προσωρινά πλαφόν στα αεροπορικά εισιτήρια.

Η οδηγία στοχεύει να σταματήσει την «ευκαιριακή τιμολόγηση» και να προστατεύσει τους επιβάτες, ιδίως τους ηλικιωμένους, τους φοιτητές και τους ταξιδιώτες που ταξιδεύουν για ιατρικούς λόγους, από τις υπερβολικές τιμές.

Ακόμα και όταν το Δελχί, η Βομβάη, η Μπανγκαλόρ και η Χαϊντεραμπάντ υπέστησαν τις σοβαρότερες συνέπειες, οι ακυρώσεις εξαπλώθηκαν στην Τσενάι, την Πούνε, την Αχμενταμπάντ και το Τιρουβανανταπουράμ.

Ο υπουργός Πολιτικής Αεροπορίας Ραμ Μοχάν Ναϊντού δήλωσε ότι η κυβέρνηση δεν θα μείνει απαθής κι ανακοίνωσε τη σύσταση επιτροπής για τον εντοπισμό των αποτυχιών και την επιβολή της λογοδοσίας.

Η DGCA εξέδωσε επίσης έκτακτες λειτουργικές χαλαρώσεις για να βοηθήσει στη σταθεροποίηση του δικτύου της IndiGo. Η αεροπορική εταιρεία ζήτησε δημόσια συγγνώμη και εφάρμοσε εκτεταμένα μέτρα υποστήριξης, όπως επιστροφές χρημάτων, επίγειες μεταφορές, διαμονές σε ξενοδοχεία και αυξημένη χωρητικότητα κέντρου επικοινωνίας. Με τις λειτουργίες να παραμένουν ασταθείς, η Ινδία αντιμετωπίζει ίσως τη μεγαλύτερη αεροπορική κρίση στην ιστορία της.