Σημειώσεις αυτοκαταστροφής του παγκόσμιου συστήματος ασφαλείας 

Η διάλυση του παγκόσμιου διπολικού συστήματος συλλογικής ασφάλειας άρχισε με την αιφνίδια κατάρρευση του ενός πόλου του, δηλαδή του σοβιετικού συνασπισμού, κατά την τελευταία δεκαετία του  περασμένου αιώνα. Για περισσότερο από τριάντα χρόνια, τα κράτη-μέλη του άλλου συστημικού πόλου, δηλαδή του ΝΑΤΟ, αυτάρεσκα εξόρκιζαν -πλην ίσως των ΗΠΑ- τον επιθανάτιο σπαραγμό της Συμμαχίας. Σήμερα, με τον υπερατλαντικό εταίρο να έχει πλέον συνειδητοποιήσει την έλλειψη ηγετικότητας και πολιτικής βούλησης εκ μέρους του ευρωπαϊκού πόλου της άλλοτε κραταιάς -αλλά πάντοτε ετεροβαρούς- Ατλαντικής Συμμαχίας, μόνο ο μετασχηματισμός του ΝΑΤΟ σε μονοπολικό μπλοκ αμερικανοκεντρικής ηγεμονίας θα του παρείχε ίσως πνοή ζωής…

Του Γρηγόρη Βασιλοκωνσταντάκη, Πρέσβης ε.τ

Σ’ έναν πολυπολικό κόσμο οι νέες προκλήσεις ασφαλείας δεν είναι γεωγραφικά εντοπισμένες, καθώς διαδέχονται η μία την άλλη σε συνάρτηση με την εκάστοτε υποκείμενη αιτία που συνδέεται με το ξέσπασμα τους. Άλλοτε εξομαλύνονται στο πλαίσιο περιφερειακών ισορροπιών, άλλοτε πάλι μετατρέπονται σε μόνιμες κρίσεις. Παράδειγμα «εξομάλυνσης», η -μάλλον πρόσκαιρη- περιφερειακή «τακτοποίηση» της αποχώρησης της Γαλλίας από την υποσαχάρια Αφρική. Παράδειγμα μετατροπής σε μόνιμη κρίση, το ουκρανικό. Και οι δύο περιπτώσεις -από γεωπολιτικής τουλάχιστον πλευράς- είναι απότοκες κενού ασφαλείας. Στο Sahel λόγω κατάρρευσης της αποικιοκρατικής δομής ισχύος, ενώ στο Donbass δοκιμάζεται, για πολλοστή φορά από το 1989, η ενδοσοβιετική αποσύνθεση, που, φευ, δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί, ούτε θα ολοκληρωθεί με τυχόν επίλυση του ουκρανικού.

• Η επιδίωξη ενεργειακής ασφάλειας, η υποκατάσταση της μαρξιστικής βιοθεωρίας από το ριζοσπαστικό Ισλάμ, τα κατάλοιπα του αποικιοκρατικού και ιμπεριαλιστικού status quo και η καταπολέμηση του αμερικανικού χρέους, είναι οι τέσσερεις υποκείμενες αιτίες δομικών διαταραχών της παγκόσμιας ασφάλειας στο σημερινό μεταδιπολικό μας κόσμο.

Η κατάσταση στην ευρύτερη Μέση Ανατολή είναι το υπερυπόδειγμα, ο καθρέφτης μέσα στον οποίο ανακλώνται τα είδωλα και των τεσσάρων προαναφερθεισών αιτιών περιφερειακής -και ενίοτε παγκόσμιας- αποσταθεροποίησης. Η εκεί γεωπολιτική πραγματικότητα κυριολεκτικά συμβολίζει την ασυγχρονική πλατφόρμα που πάνω της διαγκωνίζονται διαχρονικά, αλλά με άτακτο χρονισμό, ταυτόχρονα ή μεμονωμένα, αυτές οι -ανατρεπτικές της γεωπολιτικής ισορροπίας- αιτίες.            

Από ευρωπαϊκής σκοπιάς, μέσα στη μεταψυχροπολεμική ευφορία, επιδοθήκαμε στην οικοδόμηση συνθηκών ταχείας ενσωμάτωσης των μετασοβιετικών ανατολικών μας εταίρων, εστιάζοντας σε οικονομίστικες επιλογές, χωρίς παράλληλη αναδιάρθρωση αμυντικής και διπλωματικής στρατηγικής. Ήταν άραγε μετά λόγου γνώσεως που δεν οικοδομήθηκε το κοινό μας σπίτι «από τον Ατλαντικό ως τα Ουράλια», ούτε όμως περιχαρακώθηκε ως φρούριο ο ζωτικός μας χώρος;

Ακόμη και μετά την όπως-όπως ένταξη της Ανατολικής Ευρώπης στους ευρωατλαντικούς θεσμούς ούτε η «νέα», ούτε η «παλιά» Ευρώπη είναι ευχαριστημένες. Γιατί στις αρχές του αιώνα μας, πολύ πριν από την παράνομη εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, η Ευρώπη έστερξε στον αποσταθεροποιητικό διχασμό του ενιαίου γεωπολιτικού χώρου της Ευρασίας, χωρίς να εξασφαλίσει γεωστρατηγική αυτάρκεια. Χωρίς εξισορρόπηση της διαχρονικά εμφανούς απομάκρυνσης του υπερατλαντικού εταίρου.

• Από την άλλη άκρη του Ατλαντικού πάλι, σαν ασυντόνιστη ορχήστρα χωρίς μαέστρο, με την κοινωνία διχασμένη όσο το 1930, οι ΗΠΑ φλερτάρουν με πολεμικά σενάρια, ενώ παράγουν και εξάγουν πληθωριστικές πιέσεις για να τιθασεύσουν το δυσθεώρητο -αλλά πάντως ακόμη υπό έλεγχο λόγω αδιάλειπτης ανάπτυξης- χρέος τους.

Παράλληλα, η αμερικανική ενεργειακή αυτάρκεια και ο πόλεμος στην Ουκρανία έπληξαν θανάσιμα τους παλιούς ασφαλείς ενεργειακούς δρόμους της Ευρασίας καθιστώντας σχεδόν μονοπωλιακό τον ενεργειακό εφοδιασμό της Ευρώπης με πανάκριβο αμερικανικό LNG, στο πλαίσιο ενός παγκόσμιου πλέγματος αντιρωσικών κυρώσεων, βολικών περισσότερο για τους παραβάτες…

Η «άρρωστη» διόγκωση του παγκόσμιου χρέους σε συνδυασμό με τις αρνητικές οικονομικές συνέπειες του lockdown, θα συντηρεί ασύμμετρες πληθωριστικές πιέσεις για μια τουλάχιστον δεκαετία, κυρίως σε βάρος του αδύναμου ευρωπαϊκού κρίκου. Ώσπου «να βγουν τα σπασμένα» από τις υπέρογκες ενεργειακές επενδύσεις των ΗΠΑ στη δεκαετία του 2010 για την επίτευξη της πολυπόθητης αυτάρκειας τους σε ορυκτούς υδρογονάνθρακες. Την ίδια ώρα που η Ευρώπη βιάζεται ανεξήγητα για πλήρη απανθρακοποίηση του ενεργειακού της μείγματος προκαλώντας έναν επιπρόσθετο «εσωτερικό» πληθωρισμό. Όμως, χωρίς προηγούμενη επίλυση του προβλήματος της αποτελεσματικής αποθήκευσης και διαχείρισης της ενέργειας που παράγεται από ανανεώσιμες πηγές, η ενεργειακή ανασφάλεια πολλαπλασιάζεται και το κόστος αυξάνεται υπέρμετρα…

Αλλά κι αυτές οι ΗΠΑ ασφαλώς θα είχαν ανταποκριθεί στην από κοινού με την Ευρώπη μετάλλαξη της γερασμένης συμμαχίας σε εργαλείο διαχείρισης παγκόσμιων προκλήσεων και ειδικότερα της «ειρηνικής» προέλασης της Κίνας –που σύντομα θα είναι οικονομικά και στρατηγικά ακαταμάχητη. Γιατί κι εκείνες θα κατανοούσαν την αναγκαιότητα σύμπραξης μέσα στην καταιγίδα της άναρχης παγκοσμιοποίησης. Πριν μάλιστα απολεσθεί η αποκλειστικότητα της απόλυτης τεχνολογικής υπεροχής του Δυτικού κόσμου…

Αντί γι’ αυτό, ξαναγυρίσαμε στο 1949, αλλά αυτή τη φορά με «ξεδοντιασμένο» το ΝΑΤΟ και με απρόθυμες –και υπό όρους- τις ΗΠΑ. Και το συγκριτικό πλεονέκτημα της ευρωπαϊκής οικονομικής ανάπτυξης, χωρίς αυτοτελές ηγετικό αφήγημα, εξαϋλώνεται σε δέσμιες επιλογές περί «σωστής πλευράς της Ιστορίας» που η ίδια η Ευρώπη αποδείχθηκε ότι αδυνατεί να υποστηρίξει στρατηγικά.